भगवन् देवदेवेश नेह वत्स्यामि भूधरे अन्यं कुरु ममावासं भुवनेषु महाद्युते
भगवंत, देवांचा स्वामी, मी या पर्वतावर राहणार नाही; तेजस्वी, मला दुसऱ्या कुठेतरी या जगात निवास दे.
सदा त्वम् उच्यमाना वै मया वासार्थम् ईश्वरि अन्यं न रोचितवती वासं वै देवि कर्हिचित्
ईश्वरी, मी तुला नेहमी निवासाबद्दल विचारले, पण देवी, तू कधीच दुसरे ठिकाण निवडले नाहीस.
इदानीं स्वयम् एव त्वं वासम् अन्यत्र शोभने कस्मान् मृगयसे देवि ब्रूहि तन् मे शुचिस्मिते
आता, हे सुंदर, तू स्वतःच दुसरे निवास शोधतेस; देवी, तू का शोधतेस, हे मला सांग, शुभ हास्य असणाऱ्या.
गृहं गतास्मि देवेश पितुर् अद्य महात्मनः दृष्ट्वा च तत्र मे माता विजने लोकभावने
देवेश, आज मी माझ्या महात्मा वडिलांकडे घरी गेले, आणि तिथे माझ्या आईने एकांतात मला संसाराच्या गोष्टी सांगितल्या.
आसनादिभिर् अभ्यर्च्य सा माम् एवम् अभाषत उमे तव सदा भर्ता दरिद्रः क्रीडनैः शुभे
आसन वगैरे देऊन माझी पूजा करून, ती म्हणाली, 'उमे, तुझा पती नेहमीच खेळण्यात गरीब आहे, हे शुभे.'
क्रीडते नहि देवानां क्रीडा भवति तादृशी यत् किल त्वं महादेव गणैश् च विविधैस् तथा रमसे तद् अनिष्टं हि मम मातुर् वृषध्वज
तो खेळतो, पण देवांचा खेळ असा नसतो; महादेव, तू विविध गणांसह रमतोस, पण हे माझ्या आईला रुचत नाही, वृषध्वज.
ततो देवः प्रहस्याह देवीं हासयितुं प्रभुः
मग देवाने हसत देवीला हसवावं म्हणून बोललं.
एवम् एव न संदेहः कस्मान् मन्युर् अभूत् तव कृत्तिवासा ह्य् अवासाश् च श्मशाननिलयश् च ह
अगदी तसंच आहे, यात काहीच शंका नाही. मग तुला राग का आला? कृतिवास खरंच वस्त्रांशिवाय असतो आणि स्मशानात राहतो.
अनिकेतो ह्य् अरण्येषु पर्वतानां गुहासु च विचरामि गणैर् नग्नैर् वृतो ऽम्भोजविलोचने
माझं कुठेही कायमचं घर नाही; मी जंगलात, डोंगराच्या गुहांमध्ये फिरत असतो, आणि माझ्या भोवती नग्न गण असतात, कमळासारख्या डोळ्यांची.
मा क्रुधो देवि मात्रे त्वं तथ्यं मातावदत् तव नहि मातृसमो बन्धुर् जन्तूनाम् अस्ति भूतले
देवी, आईवर रागावू नकोस; तुझ्या आईने खरं सांगितलं. या पृथ्वीवर जिवांना आईसारखा आपला कोणीच नाही.
न मे ऽस्ति बन्धुभिः किंचित् कृत्यं सुरवरेश्वर तथा कुरु महादेव यथाहं सुखम् आप्नुयाम्
मला नातेवाईकांशी काही देणंघेणं नाही, देवांचा स्वामी. महादेव, तू तसंच करं, ज्यामुळे मला सुख मिळेल.
श्रुत्वा स देव्या वचनं सुरेशस् तस्याः प्रियार्थे स्वगिरिं विहाय जगाम मेरुं सुरसिद्धसेवितं भार्यासहायः स्वगणैश् च युक्तः
देवीचं बोलणं ऐकून, तिच्या प्रियासाठी, देवांचा स्वामी आपल्या पर्वतावरून निघून, आपल्या पत्नी आणि गणांसह, देव-ऋषींच्या सेवेला असलेल्या मेरू पर्वतावर गेला.
प्राचेतसस्य दक्षस्य कथं वैवस्वते ऽन्तरे विनाशम् अगमद् ब्रह्मन् हयमेधः प्रजापतेः
प्रचेता पुत्र दक्षाचा अश्वमेध यज्ञ वैवस्वत मनुच्या काळात कसा नष्ट झाला, हे सांग, ब्रह्मन्, सृष्टीच्या अधिपती.
देव्या मन्युकृतं बुद्ध्वा क्रुद्धः सर्वात्मकः प्रभुः कथं विनाशितो यज्ञो दक्षस्यामिततेजसः महादेवेन रोषाद् वै तन् नः प्रब्रूहि विस्तरात्
देवीच्या रागामुळे हे घडलं हे कळून, सर्वव्यापी प्रभू रागावला. महादेवाच्या कोपामुळे पराक्रमी दक्षाचा यज्ञ कसा नष्ट झाला, ते आम्हाला सविस्तर सांग.
वर्णयिष्यामि वो विप्रा महादेवेन वै यथा क्रोधाद् विध्वंसितो यज्ञो देव्याः प्रियचिकीर्षया
हे ब्राह्मणांनो, मी तुम्हाला सांगतो, महादेवाने देवीला आनंदी करण्यासाठी रागाने तो यज्ञ कसा उद्ध्वस्त केला.
पुरा मेरोर् द्विजश्रेष्ठाः शृङ्गं त्रैलोक्यपूजितम् ज्योतिःस्थलं नाम चित्रं सर्वरत्नविभूषितम्
पूर्वी, द्विजश्रेष्ठांनो, मेरू पर्वतावर एक शिखर होतं, ज्याचं नाव ज्योतिष्ठळ होतं, ते तीनही लोकांनी पूजलं जायचं, आणि सर्व रत्नांनी सुशोभित होतं.
अप्रमेयम् अनाधृष्यं सर्वलोकनमस्कृतम् तत्र देवो गिरितटे सर्वधातुविचित्रिते
ते शिखर मोजता येणारं नव्हतं, कोणीही जिंकू शकत नव्हतं, आणि सर्व लोकांनी वंदिलेलं होतं. तिथेच, त्या पर्वताच्या कड्यावर, सर्व प्रकारच्या धातूंनी वेढलेला देव बसला होता.
पर्यङ्क इव विस्तीर्ण उपविष्टो बभूव ह शैलराजसुता चास्य नित्यं पार्श्वस्थिताभवत्
तो विस्तीर्ण आसनासारखा बसला होता, आणि पर्वतराजाची कन्या नेहमी त्याच्या शेजारी असायची.
आदित्याश् च महात्मानो वसवश् च महौजसः तथैव च महात्मानाव् अश्विनौ भिषजां वरौ
महात्मा आदित्य, तेजस्वी वसु, आणि तसेच महान अश्विनी कुमार, हे सर्व तिथे होते.
तथा वैश्रवणो राजा गुह्यकैः परिवारितः यक्षाणाम् ईश्वरः श्रीमान् कैलासनिलयः प्रभुः
तसंच, गुप्तगणांनी वेढलेला, यक्षांचा स्वामी, कैलासावर राहणारा, श्रीमंत वैश्रवण राजा तिथे होता.
उपासते महात्मानम् उशना च महामुनिः सनत्कुमारप्रमुखास् तथैव परमर्षयः
महामुनि उशनास आणि सनत्कुमार आदी श्रेष्ठ ऋषी त्या महात्म्याची पूजा करत होते.
अङ्गिरःप्रमुखाश् चैव तथा देवर्षयो ऽपि च विश्वावसुश् च गन्धर्वस् तथा नारदपर्वतौ
अंगिरस आणि इतर देवर्षी, विश्वावसु गंधर्व, आणि नारद, पर्वत हे सगळे तिथे होते.
अप्सरोगणसंघाश् च समाजग्मुर् अनेकशः ववौ सुखशिवो वायुर् नानागन्धवहः शुचिः
अनेक अप्सरांचा समूह तिथे जमला होता; सुखद, मंगल वारा वाहत होता, वेगवेगळ्या शुद्ध सुवासिक गंधांनी भरलेला.
सर्वर्तुकुसुमोपेतः पुष्पवन्तो ऽभवन् द्रुमाः तथा विद्याधराः साध्याः सिद्धाश् चैव तपोधनाः
सर्व ऋतूंच्या फुलांनी झाडं बहरली होती; तिथे विद्याधर, साध्य, सिद्ध आणि तपस्वी देखील उपस्थित होते.
महादेवं पशुपतिं पर्युपासत तत्र वै भूतानि च तथान्यानि नानारूपधराण्य् अथ
तेथे सर्वांनी महादेव आणि पशुपती यांची भक्तीभावाने पूजा केली. तिथे अनेक रूपे घेतलेली इतर जीवसुद्धा होते.
राक्षसाश् च महारौद्राः पिशाचाश् च महाबलाः बहुरूपधरा धृष्टा नानाप्रहरणायुधाः
तिथे अत्यंत भयंकर राक्षस आणि प्रचंड बलवान पिशाच्च होते. ते अनेक रूपे धारण करणारे, धाडसी आणि विविध शस्त्रांनी सज्ज होते.
देवस्यानुचरास् तत्र तस्थुर् वैश्वानरोपमाः नन्दीश्वरश् च भगवान् देवस्यानुमते स्थितः
त्या ठिकाणी अग्नीप्रमाणे तेजस्वी असणारे देवाचे सेवक उभे होते. भगवंत नंदीश्वरही देवाच्या अनुमतीने तिथे उपस्थित होते.
प्रगृह्य ज्वलितं शूलं दीप्यमानं स्वतेजसा गङ्गा च सरितां श्रेष्ठा सर्वतीर्थजलोद्भवा
तेजाने झळाळणारे ज्वलंत त्रिशूल हातात घेतलेले आणि सर्व तीर्थांच्या पाण्यातून उत्पन्न झालेली, नद्यांमध्ये श्रेष्ठ असलेली गंगा तिथे होती.
पर्युपासत तं देवं रूपिणी द्विजसत्तमाः एवं स भगवांस् तत्र पूज्यमानः सुरर्षिभिः
हे श्रेष्ठ द्विजांनो, त्या रूपवतीने त्या देवतेची भक्तीपूर्वक पूजा केली. अशा प्रकारे त्या भगवंताची देवता आणि ऋषी यांनी तिथे पूजा केली.
देवैश् च सुमहाभागैर् महादेवो व्यतिष्ठत कस्यचित् त्व् अथ कालस्य दक्षो नाम प्रजापतिः
महादेव तिथे अत्यंत पुण्यवान देवतांसोबत उभे होते. काही काळानंतर दक्ष नावाचा प्रजापती तिथे आला.