पक्वबिम्बाधरपुटा कुन्ददन्तप्रहासिनी नवश्यामलताश्यामरोमराजिपुरस्कृता
पिकलेल्या बिंबाच्या फळासारखे ओठ, कुंदासारख्या शुभ्र दातांनी हसणारी, नव्या काळ्या वेलांच्या कोवळ्या कोंबांनी अंग सजलेली ती आहे.
चन्द्रांशुहारवर्गेण कण्ठोरस्थलगामिना प्रह्लादयन्ती चेतांसि सर्वेषां त्रिदिवौकसाम्
चंद्रकिरणांच्या हाराने, जो गळा आणि उरावरून वाहतो, स्वर्गातील सर्व रहिवाशांच्या मनाला आनंद देणारी ती आहे.
समदालिकुलोद्गीतमधुरस्वरभाषिणी चलत्कुमुदसंघातचारुकुण्डलशोभिनी
मदाने भरलेल्या मधमाशांच्या गोड गाण्यांमध्ये बोलणारी, हलणाऱ्या कुमुदांच्या घड्यांनी बनवलेल्या सुंदर कुंडलांनी सजलेली ती आहे.
रक्ताशोकप्रशाखोत्थपल्लवाङ्गुलिधारिणी तत्पुष्पसंचयमयैर् वासोभिः समलंकृता
रक्ताशोकाच्या झाडाच्या कोवळ्या कोंबांनी बोटांचे अलंकार घातलेले, त्याच झाडाच्या फुलांच्या गुच्छांनी बनवलेल्या वस्त्रांनी सजलेली ती आहे.
रक्तोत्पलाग्रचरणा जातीपुष्पनखावली कदलीस्तम्भवामोरूः शशाङ्कवदना तथा
रक्त कमळाच्या पाकळ्यांसारखे पाय, जाईच्या फुलांसारखे नख, केळीच्या खांबांसारखी जांघ, आणि चंद्रासारखा चेहरा असलेली ती आहे.
सर्वलक्षणसंपन्ना सर्वालंकारभूषिता प्रेम्णा स्पृशति कान्तेव सानुरागा मनोरमा
सर्व शुभ लक्षणांनी युक्त, सर्व अलंकारांनी सजलेली, आपल्या प्रियकराला प्रेमाने स्पर्श करणारी, मनमोहक आणि अनुरागी स्त्रीसारखी ती आहे.
निर्मुक्तासितमेघकञ्चुकपटा पूर्णेन्दुबिम्बानना नीलाम्भोजविलोचना रविकरप्रोद्भिन्नपद्मस्तनी नानापुष्परजःसुगन्धिपवनप्रह्रादनी चेतसां तत्रासीत् कलहंसनूपुररवा देव्या विवाहे शरत्
गडद मेघांचा आवरण काढून टाकलेली, पूर्ण चंद्रासारखा चेहरा, निळ्या कमळासारखे डोळे, सूर्याच्या किरणांनी उमललेली कमळासारखी उरोज, विविध फुलांच्या परागाच्या सुगंधी वाऱ्यांनी मन प्रसन्न करणारी, आणि देवीच्या विवाहात कलहंसांच्या नूपुरांच्या निनादाने गूंजणारी शरद ऋतू तेथे प्रकट झाली.
अत्यर्थशीतलाम्भोभिः प्लावयन्तौ दिशः सदा ऋतू हेमन्तशिशिरौ आजग्मतुर् अतिद्युती
अत्यंत थंड पाण्याने नेहमीच सर्व दिशांना भरून टाकणारे, तेजस्वी हेमंत आणि शिशिर हे दोन ऋतू तेथे आले.
ताभ्याम् ऋतुभ्यां संप्राप्तो हिमवान् स नगोत्तमः प्रालेयचूर्णवर्षिभ्यां क्षिप्रं रौप्यहरो बभौ
त्या दोन ऋतूंच्या आगमनाने हिमालय पर्वत लगेचच बर्फाच्या पावसाने झाकला गेला आणि चांदीने मढविल्यासारखा तेजस्वी दिसू लागला.
तेन प्रालेयवर्षेण घनेनैव हिमालयः अगाधेन तदा रेजे क्षीरोद इव सागरः
त्या दाट बर्फवृष्टीमुळे त्या वेळी हिमालय पर्वत अगदी अथांग आणि क्षीरसागरासारखा तेजस्वी भासू लागला.
ऋतुपार्ययसंप्राप्तो बभूव स महागिरिः साधूपचारात् सहसा कृतार्थ इव दुर्जनः
ऋतू बदलल्यावर तो महान पर्वत चांगल्या वागणुकीमुळे अचानक समाधान पावलेल्या वाईट माणसासारखा वाटू लागला.
प्रालेयपटलच्छन्नैः शृङ्गैस् तु शुशुभे नगः छत्त्रैर् इव महाभागैः पाण्डरैः पृथिवीपतिः
बर्फाच्या थरांनी झाकलेल्या शिखरांनी तो पर्वत जणू पृथ्वीचा राजा मोठ्या पांढऱ्या छत्रांनी शोभून निघावा तसा सुंदर दिसत होता.
मनोभवोद्रेककराः सुराणां सुराङ्गनानां च मुहुः समीराः स्वच्छाम्बुपूर्णाश् च तथा नलिन्यः पद्मोत्पलानां कुसुमैर् उपेताः
देवतांचा आणि अप्सरांचा मन मोहून टाकणारे वारे वारंवार वाहू लागले आणि स्वच्छ पाण्याने भरलेल्या तळ्यांमध्ये कमळ व निलकमळांच्या फुलांनी सजलेली कमळतळीही तशीच शोभून दिसत होती.
विवाहे गुरुकन्याया वसन्तः समगाद् ऋतुः
गुरुच्या कन्येच्या विवाहसमयी वसंत ऋतूचे आगमन झाले.
ईषत्समुद्भिन्नपयोधराग्रा नार्यो यथा रम्यतरा बभूवुः नात्युष्णशीतानि पयःसरांसि किञ्जल्कचूर्णैः कपिलीकृतानि
थोडेसे उन्नत उरोज असलेल्या स्त्रिया अधिकच सुंदर दिसू लागल्या; तळी ना फार गरम ना फार थंड, आणि कमळांच्या परागाने सोन्यासारखी झळाळू लागली.
प्रियङ्गूश् चूततरवश् चूतांश् चापि प्रियङ्गवः तर्जयन्त इवान्योन्यं मञ्जरीभिश् चकाशिरे
प्रियंगुचे झाडे आणि आंब्याची झाडे, तसेच आंब्याचे फळे आणि प्रियंगु, एकमेकांना जणू फुलांच्या मंजिरींनी स्पर्धा करीत शोभून दिसत होते.
हिमशृङ्गेषु शुक्लेषु तिलकाः कुसुमोत्कराः शुशुभुः कार्यम् उद्दिश्य वृद्धा इव समागताः
पांढऱ्या बर्फाच्छादित शिखरांवर तिळाच्या फुलांचे घोस जणू काही कामासाठी एकत्र आलेल्या वृद्धांसारखे शोभून दिसत होते.
फुल्लाशोकलतास् तत्र रेजिरे शालसंश्रिताः कामिन्य इव कान्तानां कण्ठालम्बितबाहवः
तेथे फुललेल्या अशोकलता शालवृक्षांना बिलगून होत्या, जणू कामात मग्न स्त्रियांचे हात आपल्या प्रियकराच्या गळ्यात गुंफलेले असावेत.
अशोकसर्जार्जुनकोविदाराः पुंनागनागेश्वरकर्णिकाराः लवङ्गतालागुरुसप्तपर्णा न्यग्रोधशोभाञ्जननारिकेलाः
अशोक, सर्ज, अर्जुन, कोविदार, पुंनाग, नागेश्वर, कर्णिकर, लवंग, ताड, अगर, सप्तपर्ण, वड, शोभांजन आणि नारळाची झाडे तेथे होती.
वृक्षास् तथान्ये फलपुष्पवन्तो दृश्या बभूवुः सुमनोहराङ्गाः जलाशयाश् चैव सुवर्णतोयाश् चक्राङ्गकारण्डवहंसजुष्टाः
इतरही फळफुलांनी बहरलेली, सुंदर रूपाची झाडे दिसत होती; आणि तळी सुवर्णासारख्या पाण्याने भरलेली, त्यात चक्रवाक, कारण्डव आणि हंस विहरत होते.
कोयष्टिदात्यूहबलाकयुक्ता दृश्यास् तु पद्मोत्पलमीनपूर्णाः खगाश् च नानाविधभूषिताङ्गा दृश्यास् तु वृक्षेषु सुचित्रपक्षाः
तेथे कमळ, निलकमळ आणि माशांनी भरलेली तळी होती, त्यात बदकं, दात्यूह आणि बगळे विहरत होते; आणि झाडांवर विविध रंगांची पंखे असलेले अनेक प्रकारचे पक्षी शोभत होते.
क्रीडासु युक्तान् अथ तर्जयन्तः कुर्वन्ति शब्दं मदनेरिताङ्गाः तस्मिन् गिराव् अद्रिसुताविवाहे ववुश् च वाताः सुखशीतलाङ्गाः
खेळताना ते एकमेकांना आव्हान देत, प्रेमाने भारावलेल्या देहांनी आवाज करत होते; त्या पर्वतावर, पर्वतकन्येच्या विवाहावेळी, सुखद, थंड वारे वाहू लागले.
पुष्पाणि शुभ्राण्य् अपि पातयन्तः शनैर् नगेभ्यो मलयाद्रिजाताः तथैव सर्वे ऋतवश् च पुण्याश् चकाशिरे ऽन्योन्यविमिश्रिताङ्गाः
मलयगिरीवरून आलेल्या वाऱ्यांनी झाडांवरून हळूहळू शुभ्र फुले खाली पाडली; आणि सर्व पवित्र ऋतू एकमेकांत मिसळून तिथे चमकत होते.
समदालिकुलोद्गीतशिलाकुसुमसंचयैः परस्परं हि मालत्यो भावयन्त्यो विरेजिरे
मद्याने मस्त झालेल्या मधमाशांच्या गाण्यांनी आणि दगडफुलांच्या राशींनी एकमेकांना आधार देणाऱ्या मोगऱ्याच्या वेलींनी सारा परिसर फुलवला.
नीलानि नीलाम्बुरुहैः पयांसि गौराणि गौरैश् च मृणालदण्डैः रक्तैश् च रक्तानि भृशं कृतानि मत्तद्विरेफावलिजुष्टपत्त्रैः
पाणी निळे झाले निळ्या कमळांनी, पांढरे झाले पांढऱ्या कमळांच्या दांड्यांनी, आणि लाल झाले लाल कमळांनी, त्यांच्या पानांवर मद्याने मस्त झालेल्या भुंग्यांचे थवे गुंजत होते.
हैमानि विस्तीर्णजलेषु केषुचिन् निरन्तरं चारुतराणि केषुचित् वैदूर्यनालानि सरःसु केषुचित् प्रजज्ञिरे पद्मवनानि सर्वतः
काही रुंद जलाशयांत सर्वत्र सोन्यासारखी कमळे फुलली; काही ठिकाणी सुंदर वैडूर्याच्या दांड्या दिसल्या; आणि काही तळ्यांत चारही बाजूंनी कमळवन फुलले.
वाप्यस् तत्राभवन् रम्याः कमलोत्पलपुष्पिताः नानाविहंगसंजुष्टा हैमसोपानपङ्क्तयः
तेथे सुंदर तलाव होते, ज्यात कमळे आणि निळी शेवंती फुलली होती, विविध पक्ष्यांनी गजबजलेली आणि सोन्याच्या पायऱ्यांनी सजलेली होती.
शृङ्गाणि तस्य तु गिरेः कर्णिकारैः सुपुष्पितैः समुच्छ्रितान्य् अविरलैर् हेमानीव बभुर् द्विजाः
त्या पर्वताच्या शिखरांवर भरपूर फुललेल्या कर्णिकार वृक्षांनी शोभा आली होती, ती शिखरे सतत उंचावलेली आणि सोन्यासारखी चमकत होती, हे द्विजांनो.
ईषद्विभिन्नकुसुमैः पाटलैश् चापि पाटलाः संबभूवुर् दिशः सर्वाः पवनाकम्पिमूर्तिभिः
पाटल वृक्षांच्या किंचित उघडलेल्या फुलांनी आणि वाऱ्यात डोलणाऱ्या लाल पाकळ्यांनी सर्व दिशांना रंग चढला होता.
कृष्णार्जुना दशगुणा नीलाशोकमहीरुहाः गिरौ ववृधिरे फुल्लाः स्पर्धयन्तः परस्परम्
त्या पर्वतावर कृष्ण, अर्जुन, दहा पट निळे अशोक आणि इतर मोठे वृक्ष फुलांनी बहरले होते आणि एकमेकांशी स्पर्धा करत असल्यासारखे दिसत होते.