विलोलपिङ्गलस्पष्टविद्युल्लेखाविहासिता कुमुदापीडशुक्लाभिर् बलाकाभिश् च शोभिता
चंचल, पिंगट वीजांच्या चमकांनी हसणारी, कुमुदाच्या शिरोमणीसारख्या शुभ्र बगळ्यांनी सजलेली ती दिसते.
प्रत्यग्रसंजातशिलीन्ध्रकन्दली लताद्रुमाद्युद्गतपल्लवा शुभा शुभाम्बुधाराप्रणयप्रबोधितैर् महालसैर् भेकगणैश् च नादिता
नवीन कोंबांनी, वेलींनी, झाडांनी आणि बांबूच्या गाठींनी फुललेली, शुभ्र पावसाच्या मेघांनी जागे झालेल्या मोठ्या बेडकांच्या गजरांनी नादलेली ती सुंदर दिसते.
प्रियेषु मानोद्धतमानसानां मनस्विनीनाम् अपि कामिनीनाम् मयूरकेकाभिरुतैः क्षणेन मनोहरैर् मानविभङ्गहेतुभिः
प्रियजनांवर रागावलेल्या, अभिमानाने फुगलेल्या मनोव्यथा असलेल्या स्त्रियांचे मन, मोरांच्या मोहक आणि क्षणिक केकारवाने क्षणात जिंकले जाते आणि त्यांचा अभिमान मोडतो.
तथा विवर्णोज्ज्वलचारुमूर्तिना शशाङ्कलेखाकुटिलेन सर्वतः पयोदसंघातसमीपवर्तिना महेन्द्रचापेन भृशं विराजिता
सर्वत्र पावसाच्या मेघांच्या जवळ वक्र चंद्रासारख्या इंद्रधनुष्याच्या तेजस्वी आणि सुंदर रूपाने ती विशेष शोभून दिसते.
विचित्रपुष्पाम्बुभवैः सुगन्धिभिर् घनाम्बुसंपर्कतया सुशीतलैः विकम्पयन्ती पवनैर् मनोहरैः सुराङ्गनानाम् अलकावलीः शुभाः
घनदाट पावसाच्या मेघांच्या सहवासाने थंड, सुगंधी आणि मनमोहक वाऱ्यांनी, देवांगनांच्या सुंदर केसांच्या लटांमध्ये गोंधळ घालणारी ती प्रसन्न वाटते.
गर्जत्पयोदस्थगितेन्दुबिम्बा नवाम्बुसिक्तोदकचारुदूर्वा निरीक्षिता सादरम् उत्सुकाभिर् निश्वासधूम्रं पथिकाङ्गनाभिः
गर्जनाऱ्या मेघांनी चंद्राचा प्रकाश लपवला आहे, नव्याने आलेल्या पावसाने न्हालेल्या हिरव्या गवताकडे, वाट पाहणाऱ्या प्रवाशांच्या स्त्रिया, त्यांच्या ओठांतून निघणाऱ्या धुरकट श्वासांसह, आतुरतेने पाहतात.
हंसनूपुरशब्दाढ्या समुन्नतपयोधरा चलद्विद्युल्लताहारा स्पष्टपद्मविलोचना
हंसांच्या नूपुरांच्या निनादाने गूंजणारी, उन्नत उरोजांनी, वीजेच्या हारांनी सजलेली आणि कमळासारख्या स्वच्छ डोळ्यांनी शोभणारी ती आहे.
असितजलदधीरध्वानवित्रस्तहंसा विमलसलिलधारोत्पातनम्रोत्पलाग्रा सुरभिकुसुमरेणुकॣप्तसर्वाङ्गशोभा गिरिदुहितृविवाहे प्रावृड् आविर्बभूव
गडद मेघांच्या गडगडाटाने घाबरलेल्या हंसांनी, निर्मळ पाण्याच्या प्रवाहांनी उचललेल्या कमळांनी, सर्वांगावर फुलांच्या परागांनी शोभा आलेली, पर्वतकन्येच्या विवाहात पावसाळा प्रकट झाला.
मेघकञ्चुकनिर्मुक्ता पद्मकोशोद्भवस्तनी हंसनूपुरनिह्रादा सर्वसस्यदिगन्तरा
मेघांच्या आवरणातून मुक्त झालेली, कमळाच्या कळ्यांसारखी उरोज फुललेली, हंसांच्या नूपुरांच्या निनादाने गूंजणारी, सर्व दिशांना धान्यांनी समृद्ध करणारी ती आहे.
विस्तीर्णपुलिनश्रोणी कूजत्सारसमेखला प्रफुल्लेन्दीवरश्यामविलोचनमनोहरा
रुंद वाळवंटाच्या काठांसारखी कंबर, बगळ्यांच्या कुजनाने कमरबंदासारखी, फुललेल्या निळ्या कमळासारख्या डोळ्यांनी मन मोहवणारी ती आहे.
पक्वबिम्बाधरपुटा कुन्ददन्तप्रहासिनी नवश्यामलताश्यामरोमराजिपुरस्कृता
पिकलेल्या बिंबाच्या फळासारखे ओठ, कुंदासारख्या शुभ्र दातांनी हसणारी, नव्या काळ्या वेलांच्या कोवळ्या कोंबांनी अंग सजलेली ती आहे.
चन्द्रांशुहारवर्गेण कण्ठोरस्थलगामिना प्रह्लादयन्ती चेतांसि सर्वेषां त्रिदिवौकसाम्
चंद्रकिरणांच्या हाराने, जो गळा आणि उरावरून वाहतो, स्वर्गातील सर्व रहिवाशांच्या मनाला आनंद देणारी ती आहे.
समदालिकुलोद्गीतमधुरस्वरभाषिणी चलत्कुमुदसंघातचारुकुण्डलशोभिनी
मदाने भरलेल्या मधमाशांच्या गोड गाण्यांमध्ये बोलणारी, हलणाऱ्या कुमुदांच्या घड्यांनी बनवलेल्या सुंदर कुंडलांनी सजलेली ती आहे.
रक्ताशोकप्रशाखोत्थपल्लवाङ्गुलिधारिणी तत्पुष्पसंचयमयैर् वासोभिः समलंकृता
रक्ताशोकाच्या झाडाच्या कोवळ्या कोंबांनी बोटांचे अलंकार घातलेले, त्याच झाडाच्या फुलांच्या गुच्छांनी बनवलेल्या वस्त्रांनी सजलेली ती आहे.
रक्तोत्पलाग्रचरणा जातीपुष्पनखावली कदलीस्तम्भवामोरूः शशाङ्कवदना तथा
रक्त कमळाच्या पाकळ्यांसारखे पाय, जाईच्या फुलांसारखे नख, केळीच्या खांबांसारखी जांघ, आणि चंद्रासारखा चेहरा असलेली ती आहे.
सर्वलक्षणसंपन्ना सर्वालंकारभूषिता प्रेम्णा स्पृशति कान्तेव सानुरागा मनोरमा
सर्व शुभ लक्षणांनी युक्त, सर्व अलंकारांनी सजलेली, आपल्या प्रियकराला प्रेमाने स्पर्श करणारी, मनमोहक आणि अनुरागी स्त्रीसारखी ती आहे.
निर्मुक्तासितमेघकञ्चुकपटा पूर्णेन्दुबिम्बानना नीलाम्भोजविलोचना रविकरप्रोद्भिन्नपद्मस्तनी नानापुष्परजःसुगन्धिपवनप्रह्रादनी चेतसां तत्रासीत् कलहंसनूपुररवा देव्या विवाहे शरत्
गडद मेघांचा आवरण काढून टाकलेली, पूर्ण चंद्रासारखा चेहरा, निळ्या कमळासारखे डोळे, सूर्याच्या किरणांनी उमललेली कमळासारखी उरोज, विविध फुलांच्या परागाच्या सुगंधी वाऱ्यांनी मन प्रसन्न करणारी, आणि देवीच्या विवाहात कलहंसांच्या नूपुरांच्या निनादाने गूंजणारी शरद ऋतू तेथे प्रकट झाली.
अत्यर्थशीतलाम्भोभिः प्लावयन्तौ दिशः सदा ऋतू हेमन्तशिशिरौ आजग्मतुर् अतिद्युती
अत्यंत थंड पाण्याने नेहमीच सर्व दिशांना भरून टाकणारे, तेजस्वी हेमंत आणि शिशिर हे दोन ऋतू तेथे आले.
ताभ्याम् ऋतुभ्यां संप्राप्तो हिमवान् स नगोत्तमः प्रालेयचूर्णवर्षिभ्यां क्षिप्रं रौप्यहरो बभौ
त्या दोन ऋतूंच्या आगमनाने हिमालय पर्वत लगेचच बर्फाच्या पावसाने झाकला गेला आणि चांदीने मढविल्यासारखा तेजस्वी दिसू लागला.
तेन प्रालेयवर्षेण घनेनैव हिमालयः अगाधेन तदा रेजे क्षीरोद इव सागरः
त्या दाट बर्फवृष्टीमुळे त्या वेळी हिमालय पर्वत अगदी अथांग आणि क्षीरसागरासारखा तेजस्वी भासू लागला.
ऋतुपार्ययसंप्राप्तो बभूव स महागिरिः साधूपचारात् सहसा कृतार्थ इव दुर्जनः
ऋतू बदलल्यावर तो महान पर्वत चांगल्या वागणुकीमुळे अचानक समाधान पावलेल्या वाईट माणसासारखा वाटू लागला.
प्रालेयपटलच्छन्नैः शृङ्गैस् तु शुशुभे नगः छत्त्रैर् इव महाभागैः पाण्डरैः पृथिवीपतिः
बर्फाच्या थरांनी झाकलेल्या शिखरांनी तो पर्वत जणू पृथ्वीचा राजा मोठ्या पांढऱ्या छत्रांनी शोभून निघावा तसा सुंदर दिसत होता.
मनोभवोद्रेककराः सुराणां सुराङ्गनानां च मुहुः समीराः स्वच्छाम्बुपूर्णाश् च तथा नलिन्यः पद्मोत्पलानां कुसुमैर् उपेताः
देवतांचा आणि अप्सरांचा मन मोहून टाकणारे वारे वारंवार वाहू लागले आणि स्वच्छ पाण्याने भरलेल्या तळ्यांमध्ये कमळ व निलकमळांच्या फुलांनी सजलेली कमळतळीही तशीच शोभून दिसत होती.
विवाहे गुरुकन्याया वसन्तः समगाद् ऋतुः
गुरुच्या कन्येच्या विवाहसमयी वसंत ऋतूचे आगमन झाले.
ईषत्समुद्भिन्नपयोधराग्रा नार्यो यथा रम्यतरा बभूवुः नात्युष्णशीतानि पयःसरांसि किञ्जल्कचूर्णैः कपिलीकृतानि
थोडेसे उन्नत उरोज असलेल्या स्त्रिया अधिकच सुंदर दिसू लागल्या; तळी ना फार गरम ना फार थंड, आणि कमळांच्या परागाने सोन्यासारखी झळाळू लागली.
प्रियङ्गूश् चूततरवश् चूतांश् चापि प्रियङ्गवः तर्जयन्त इवान्योन्यं मञ्जरीभिश् चकाशिरे
प्रियंगुचे झाडे आणि आंब्याची झाडे, तसेच आंब्याचे फळे आणि प्रियंगु, एकमेकांना जणू फुलांच्या मंजिरींनी स्पर्धा करीत शोभून दिसत होते.
हिमशृङ्गेषु शुक्लेषु तिलकाः कुसुमोत्कराः शुशुभुः कार्यम् उद्दिश्य वृद्धा इव समागताः
पांढऱ्या बर्फाच्छादित शिखरांवर तिळाच्या फुलांचे घोस जणू काही कामासाठी एकत्र आलेल्या वृद्धांसारखे शोभून दिसत होते.
फुल्लाशोकलतास् तत्र रेजिरे शालसंश्रिताः कामिन्य इव कान्तानां कण्ठालम्बितबाहवः
तेथे फुललेल्या अशोकलता शालवृक्षांना बिलगून होत्या, जणू कामात मग्न स्त्रियांचे हात आपल्या प्रियकराच्या गळ्यात गुंफलेले असावेत.
अशोकसर्जार्जुनकोविदाराः पुंनागनागेश्वरकर्णिकाराः लवङ्गतालागुरुसप्तपर्णा न्यग्रोधशोभाञ्जननारिकेलाः
अशोक, सर्ज, अर्जुन, कोविदार, पुंनाग, नागेश्वर, कर्णिकर, लवंग, ताड, अगर, सप्तपर्ण, वड, शोभांजन आणि नारळाची झाडे तेथे होती.
वृक्षास् तथान्ये फलपुष्पवन्तो दृश्या बभूवुः सुमनोहराङ्गाः जलाशयाश् चैव सुवर्णतोयाश् चक्राङ्गकारण्डवहंसजुष्टाः
इतरही फळफुलांनी बहरलेली, सुंदर रूपाची झाडे दिसत होती; आणि तळी सुवर्णासारख्या पाण्याने भरलेली, त्यात चक्रवाक, कारण्डव आणि हंस विहरत होते.