एतद् वै कीर्तनीयस्य सूर्यस्यामिततेजसः नाम्नाम् अष्टशतं रम्यं मया प्रोक्तं द्विजोत्तमाः
अमित तेज असलेल्या सूर्याच्या या आठशे सुंदर नावांचा कीर्तन करण्याजोगा स्तोत्र मी सांगितला आहे, हे श्रेष्ठ द्विजांनो.
सुरगणपितृयक्षसेवितं ह्य् असुरनिशाकरसिद्धवन्दितम् वरकनकहुताशनप्रभं प्रणिपतितो ऽस्मि हिताय भास्करम्
सुर, पितर, यक्ष यांनी सेविला गेलेला, असुर, रात्रभ्रमण करणारे आणि सिद्ध यांनी वंदिला गेलेला, सोन्यासारखा आणि अग्नीप्रमाणे तेजस्वी असलेल्या, सर्वांच्या हितासाठी मी भास्कराला वंदन करतो.
सूर्योदये यः सुसमाहितः पठेत् स पुत्रदारान् धनरत्नसंचयान् लभेत जातिस्मरतां नरः स तु स्मृतिं च मेधां च स विन्दते पराम्
जो कोणी एकाग्रचित्ताने सूर्याच्या उदयावेळी हा स्तोत्र पठण करतो, त्याला पुत्र, पत्नी, धन, रत्ने मिळतात; तो पुरुष जन्मांची आठवण मिळवतो आणि उत्तम स्मरणशक्ती व बुद्धी प्राप्त करतो.
इमं स्तवं देववरस्य यो नरः प्रकीर्तयेच् छुद्धमनाः समाहितः विमुच्यते शोकदवाग्निसागराल् लभेत कामान् मनसा यथेप्सितान्
जो कोणी शुद्ध मनाने आणि एकाग्रतेने या देवश्रेष्ठाच्या स्तोत्राचे कीर्तन करतो, तो दुःखाच्या अग्नीच्या समुद्रातून मुक्त होतो आणि आपल्या मनातील इच्छित सर्व काही प्राप्त करतो.
यो ऽसौ सर्वगतो देवस् त्रिपुरारिस् त्रिलोचनः उमाप्रियकरो रुद्रश् चन्द्रार्धकृतशेखरः
जो सर्वत्र व्यापलेला देव आहे, त्रिपुराचा शत्रू आहे, त्रिनेत्री आहे, उमा प्रिय आहे, रुद्र आहे आणि ज्याच्या शिरावर अर्धचंद्र आहे.
विद्राव्य विबुधान् सर्वान् सिद्धविद्याधरान् ऋषीन् गन्धर्वयक्षनागांश् च तथान्यांश् च समागतान्
ज्याने सर्व देव, सिद्ध, विद्याधर, ऋषी, गंधर्व, यक्ष, नाग आणि इतर जे एकत्र आले होते, त्यांना दूर केले.
जघान पूर्वं दक्षस्य यजतो धरणीतले यज्ञं समृद्धं रत्नाढ्यं सर्वसंभारसंभृतम्
त्याने आधी पृथ्वीवर होत असलेल्या दक्षाच्या यज्ञाचा नाश केला, जो अत्यंत समृद्ध, रत्नांनी भरलेला आणि सर्व आवश्यक वस्तूंनी युक्त होता.
यस्य प्रतापसंत्रस्ताः शक्राद्यास् त्रिदिवौकसः शान्तिं न लेभिरे विप्राः कैलासं शरणं गताः
ज्याच्या तेजामुळे इंद्र व इतर देवता घाबरले, आणि ब्राह्मणांना कुठेही शांतता मिळाली नाही, म्हणून ते कैलासावर आश्रय घेण्यासाठी गेले.
स आस्ते तत्र वरदः शूलपाणिर् वृषध्वजः पिनाकपाणिर् भगवान् दक्षयज्ञविनाशनः
तेथे वर देणारा, त्रिशूळधारी, वृषध्वज, पिनाकधारी, भगवंत, दक्षाच्या यज्ञाचा संहार करणारा विराजमान आहे.
महादेवो ऽकले देशे कृत्तिवासा वृषध्वजः एकाम्रके मुनिश्रेष्ठाः सर्वकामप्रदो हरः
मुनिश्रेष्ठांनो, त्या काळरहित स्थळी, एकाम्र वृक्षाखाली, कातडी घातलेला, वृषध्वज महादेव सर्व इच्छा पूर्ण करणारा हर तिथे आहे.
किमर्थं स भवो देवः सर्वभूतहिते रतः जघान यज्ञं दक्षस्य देवैः सर्वैर् अलंकृतम्
सर्व भूतांच्या कल्याणात रमणारा भव देव, देवांनी सजवलेल्या दक्षाच्या यज्ञाचा नाश का केला?
न ह्य् अल्पं कारणं तत्र प्रभो मन्यामहे वयम् श्रोतुम् इच्छामहे ब्रूहि परं कौतूहलं हि नः
हे प्रभो, आम्हाला वाटत नाही की त्याचे कारण क्षुल्लक आहे; आम्हाला ते ऐकायचे आहे—कृपया सांगा, कारण आमची जिज्ञासा फार मोठी आहे.
दक्षस्यासन्न् अष्ट कन्या याश् चैवं पतिसंगताः स्वेभ्यो गृहेभ्यश् चानीय ताः पिताभ्यर्चयद् गृहे
दक्षाच्या आठ कन्या होत्या, त्या आपल्या पतींसोबत स्वतःच्या घरी राहात होत्या, वडिलांनी त्यांना घरी बोलावून सन्मान केला.
ततस् त्व् अभ्यर्चिता विप्रा न्यवसंस् ताः पितुर् गृहे तासां ज्येष्ठा सती नाम पत्नी या त्र्यम्बकस्य वै
मग त्या सर्वांचा सन्मान झाल्यावर ब्राह्मण कन्या पित्याच्या घरी राहिल्या; त्यांच्यात ज्येष्ठ सती नावाची होती, ती त्र्यंबकाची पत्नी होती.
नाजुहावात्मजां तां वै दक्षो रुद्रम् अभिद्विषन् अकरोत् संनतिं दक्षे न च कांचिन् महेश्वरः
दक्षाने रुद्राचा द्वेष करून स्वतःच्या मुलीला आमंत्रण दिले नाही; त्याने दक्षाला वंदन केले, पण महेश्वराचा सन्मान केला नाही.
जामाता श्वशुरे तस्मिन् स्वभावात् तेजसि स्थितः ततो ज्ञात्वा सती सर्वास् तास् तु प्राप्ताः पितुर् गृहम्
जावई आपल्या तेजस्वी आणि स्वभावात स्थिर राहिला; हे समजून सती आणि इतर सर्व पित्याच्या घरी गेल्या.
जगाम साप्य् अनाहूता सती तु स्वपितुर् गृहम् ताभ्यो हीनां पिता चक्रे सत्याः पूजाम् असंमताम् ततो ऽब्रवीत् सा पितरं देवी क्रोधसमाकुला
सती अनाहूत असूनही पित्याच्या घरी गेली; वडिलांनी सर्वांचा सन्मान केला, पण सतीला वगळले, हे तिला मान्य नव्हते. मग देवी रागाने भरून पित्याला म्हणाली.
यवीयसीभ्यः श्रेष्ठाहं किं न पूजसि मां प्रभो असत्कृताम् अवस्थां यः कृतवान् असि गर्हिताम् अहं ज्येष्ठा वरिष्ठा च मां त्वं सत्कर्तुम् अर्हसि
मी लहान बहिणींहून श्रेष्ठ आहे—मग मला का सन्मान देत नाहीस, प्रभो? तू मला तुच्छ मानलेस, हे निंदनीय आहे. मी ज्येष्ठ आणि सर्वांत श्रेष्ठ आहे; मला सन्मान करायला पाहिजे.
एवम् उक्तो ऽब्रवीद् एनां दक्षः संरक्तलोचनः
अशी विचारणा केल्यावर, दक्ष रागाने डोळे लाल करून तिला म्हणाला.
त्वत्तः श्रेष्ठा वरिष्ठाश् च पूज्या बालाः सुता मम तासां ये चैव भर्तारस् ते मे बहुमताः सति
माझ्या कन्या ज्या श्रेष्ठ आणि उत्तम आहेत, आणि त्यांचे पती, हे सती, तेच माझ्या दृष्टीने सन्मानास पात्र आहेत.
ब्रह्मिष्ठाश् च व्रतस्थाश् च महायोगाः सुधार्मिकाः गुणैश् चैवाधिकाः श्लाघ्याः सर्वे ते त्र्यम्बकात् सति
ते सर्व ब्रह्मनिष्ठ, व्रतस्थ, महान योगी, अत्यंत धर्मनिष्ठ आणि गुणांनी गौरव करण्यासारखे आहेत—फक्त त्र्यंबक वगळता, हे सती.
वसिष्ठो ऽत्रिः पुलस्त्यश् च अङ्गिराः पुलहः क्रतुः भृगुर् मरीचिश् च तथा श्रेष्ठा जामातरो मम
वसिष्ठ, अत्री, पुलस्त्य, अंगिरस, पुलह, क्रतु, भृगु आणि मरीचि—हे माझे सर्वश्रेष्ठ जावई आहेत.
तैश् चापि स्पर्धते शर्वः सर्वे ते चैव तं प्रति तेन त्वां न बुभूषामि प्रतिकूलो हि मे भवः
शर्व या सर्वांशी स्पर्धा करतो, आणि तेही त्याच्याशी विरोध करतात; म्हणूनच, मला तुझी इच्छा नाही—भव माझ्याशी प्रतिकूल आहे.
इत्य् उक्तवांस् तदा दक्षः संप्रमूढेन चेतसा शापार्थम् आत्मनश् चैव येनोक्ता वै महर्षयः तथोक्ता पितरं सा वै क्रुद्धा देवी तम् अब्रवीत्
असे म्हणून दक्षाने गोंधळलेल्या मनाने स्वतःला शाप देण्यासाठी, जसे महर्षींनी सांगितले होते, तसेच बोलले. मग देवी रागाने पित्याला म्हणाली.
वाङ्मनःकर्मभिर् यस्माद् अदुष्टां मां विगर्हसि तस्मात् त्यजाम्य् अहं देहम् इमं तात तवात्मजम्
बाबा, मी वाणी, मन आणि कृती यांनी कुठलाही दोष न करता, तरीही तुम्ही मला, तुमच्या स्वतःच्या मुलाला, दोष देत आहात. म्हणून मी हे शरीर सोडतो.
ततस् तेनापमानेन सती दुःखाद् अमर्षिता अब्रवीद् वचनं देवी नमस्कृत्य स्वयंभुवे
मग त्या अपमानामुळे दु:खी आणि असह्य झालेल्या सतीने, स्वयंभूला नमस्कार करून, आदराने अशी वाणी केली.
येनाहम् अपदेहा वै पुनर् देहेन भास्वता तत्राप्य् अहम् असंमूढा संभूता धार्मिकी पुनः गच्छेयं धर्मपत्नीत्वं त्र्यम्बकस्यैव धीमतः
ज्याच्या सामर्थ्याने मी हे शरीर सोडले, त्याच्यामुळे मी पुन्हा तेजस्वी आणि शुद्ध स्वरूपात जन्म घेईन, आणि पुन्हा एकदा बुद्धिमान त्र्यंबकाची धर्मपत्नी होईन.
तत्रैवाथ समासीना रुष्टात्मानं समादधे धारयाम् आस चाग्नेयीं धारणाम् आत्मनात्मनि
तेथेच बसून, संतापलेल्या मनाने तिने आपले चित्त एकाग्र केले आणि अग्नीच्या धारणेत स्वतःच्या अंतर्यामध्ये अग्नी धारण केला.
ततः स्वात्मानम् उत्थाप्य वायुना समुदीरितः सर्वाङ्गेभ्यो विनिःसृत्य वह्निर् भस्म चकार ताम्
मग वायूच्या प्रेरणेने तिने आपला आत्मा उचलला, सर्व अंगांतून बाहेर पडली, आणि त्या अग्नीने तिला राख केली.
तद् उपश्रुत्य निधनं सत्या देव्याः स शूलधृक् संवादं च तयोर् बुद्ध्वा याथातथ्येन शंकरः दक्षस्य च विनाशाय चुकोप भगवान् प्रभुः
सती देवीच्या निधनाची आणि त्यांचा संवाद ऐकून, शूलधारी शंकराने सत्य समजून, दक्षाच्या विनाशासाठी प्रचंड राग केला.