इन्द्रो विवस्वान् दीप्तांशुः शुचिः शौरिः शनैश्चरः ब्रह्मा विष्णुश् च रुद्रश् च स्कन्दो वैश्रवणो यमः
तो इंद्र आहे, विवस्वान आहे, तेजस्वी आहे, शुद्ध आहे, शौरी आहे, शनैश्चर आहे, ब्रह्मा आहे, विष्णू आहे, रुद्र आहे, स्कंद आहे, वैश्रवण आहे आणि यम आहे.
वैद्युतो जाठरश् चाग्निर् ऐन्धनस् तेजसां पतिः धर्मध्वजो वेदकर्ता वेदाङ्गो वेदवाहनः
तो वीज आहे, पचनाची ज्वाळा आहे, इंधनाने पेटणारा अग्नी आहे, तेजांचा स्वामी आहे, धर्माचा ध्वज आहे, वेदांचा कर्ता आहे, वेदांचे अंग आहे आणि वेदांचा वाहन आहे.
कृतं त्रेता द्वापरश् च कलिः सर्वामराश्रयः कलाकाष्ठामुहूर्ताश् च क्षपा यामास् तथा क्षणाः
तो कृतयुग, त्रेतायुग, द्वापरयुग आणि कलियुग आहे; सर्व देवांचा आधार आहे; काळ, काष्ठ, मुहूर्त, रात्र, याम आणि क्षण या वेळेच्या विभागांचा तो अधिपती आहे.
संवत्सरकरो ऽश्वत्थः कालचक्रो विभावसुः पुरुषः शाश्वतो योगी व्यक्ताव्यक्तः सनातनः
तो संवत्सर घडवणारा आहे, अश्वत्थ वृक्ष आहे, काळाचा चक्र आहे, अग्नी आहे, शाश्वत पुरुष आहे, योगी आहे, प्रकट आणि अप्रकट आहे, आणि सनातन आहे.
कालाध्यक्षः प्रजाध्यक्षो विश्वकर्मा तमोनुदः वरुणः सागरो ऽंशश् च जीमूतो जिवनो ऽरिहा
तो काळाचा देखरेख करणारा आहे, प्रजांचा देखरेख करणारा आहे, विश्वाचा कर्ता आहे, अंधार दूर करणारा आहे, वरुण आहे, सागर आहे, अंश आहे, मेघ आहे, जीवन देणारा आहे आणि शत्रूंचा नाश करणारा आहे.
भूताश्रयो भूतपतिः सर्वलोकनमस्कृतः स्रष्टा संवर्तको वह्निः सर्वस्यादिर् अलोलुपः
तो सर्व भूतांचा आधार आहे, भूतांचा स्वामी आहे, सर्व लोकांनी वंदनीय आहे, सृष्टीकर्ता आहे, संहारकर्ता आहे, अग्नी आहे, सर्वाचा आरंभ आहे आणि लोभापासून मुक्त आहे.
अनन्तः कपिलो भानुः कामदः सर्वतोमुखः जयो विशालो वरदः सर्वभूतनिषेवितः
तो अनंत आहे, कपिल आहे, भानु आहे, इच्छा पूर्ण करणारा आहे, सर्व दिशांना पाहणारा आहे, विजयी आहे, विशाल आहे, वर देणारा आहे आणि सर्व भूतांनी सेविला जातो.
मनः सुपर्णो भूतादिः शीघ्रगः प्राणधारणः धन्वन्तरिर् धूमकेतुर् आदिदेवो ऽदितेः सुतः
तो मन आहे, सुपर्ण आहे, भूतांचा आदिकारण आहे, अतिशय वेगवान आहे, प्राण धारण करणारा आहे, धन्वंतरी आहे, धूमकेतू आहे, आदिदेव आहे आणि अदितीचा पुत्र आहे.
द्वादशात्मा रविर् दक्षः पिता माता पितामहः स्वर्गद्वारं प्रजाद्वारं मोक्षद्वारं त्रिविष्टपम्
तो बारा रूपांचा आहे, रवि आहे, दक्ष आहे, वडील आहे, आई आहे, आजोबा आहे, स्वर्गाचे द्वार आहे, प्रजोत्पत्तीचे द्वार आहे, मोक्षाचे द्वार आहे आणि सर्वोच्च स्वर्ग आहे.
देहकर्ता प्रशान्तात्मा विश्वात्मा विश्वतोमुखः चराचरात्मा सूक्ष्मात्मा मैत्रेयः करुणान्वितः
तो देह निर्माण करणारा आहे, शांतचित्त आहे, विश्वाचा आत्मा आहे, सर्व दिशांना पाहणारा आहे, चल आणि अचल यांचा आत्मा आहे, सूक्ष्म आत्मा आहे, मैत्रेय आहे आणि करुणेने भरलेला आहे.
एतद् वै कीर्तनीयस्य सूर्यस्यामिततेजसः नाम्नाम् अष्टशतं रम्यं मया प्रोक्तं द्विजोत्तमाः
अमित तेज असलेल्या सूर्याच्या या आठशे सुंदर नावांचा कीर्तन करण्याजोगा स्तोत्र मी सांगितला आहे, हे श्रेष्ठ द्विजांनो.
सुरगणपितृयक्षसेवितं ह्य् असुरनिशाकरसिद्धवन्दितम् वरकनकहुताशनप्रभं प्रणिपतितो ऽस्मि हिताय भास्करम्
सुर, पितर, यक्ष यांनी सेविला गेलेला, असुर, रात्रभ्रमण करणारे आणि सिद्ध यांनी वंदिला गेलेला, सोन्यासारखा आणि अग्नीप्रमाणे तेजस्वी असलेल्या, सर्वांच्या हितासाठी मी भास्कराला वंदन करतो.
सूर्योदये यः सुसमाहितः पठेत् स पुत्रदारान् धनरत्नसंचयान् लभेत जातिस्मरतां नरः स तु स्मृतिं च मेधां च स विन्दते पराम्
जो कोणी एकाग्रचित्ताने सूर्याच्या उदयावेळी हा स्तोत्र पठण करतो, त्याला पुत्र, पत्नी, धन, रत्ने मिळतात; तो पुरुष जन्मांची आठवण मिळवतो आणि उत्तम स्मरणशक्ती व बुद्धी प्राप्त करतो.
इमं स्तवं देववरस्य यो नरः प्रकीर्तयेच् छुद्धमनाः समाहितः विमुच्यते शोकदवाग्निसागराल् लभेत कामान् मनसा यथेप्सितान्
जो कोणी शुद्ध मनाने आणि एकाग्रतेने या देवश्रेष्ठाच्या स्तोत्राचे कीर्तन करतो, तो दुःखाच्या अग्नीच्या समुद्रातून मुक्त होतो आणि आपल्या मनातील इच्छित सर्व काही प्राप्त करतो.
यो ऽसौ सर्वगतो देवस् त्रिपुरारिस् त्रिलोचनः उमाप्रियकरो रुद्रश् चन्द्रार्धकृतशेखरः
जो सर्वत्र व्यापलेला देव आहे, त्रिपुराचा शत्रू आहे, त्रिनेत्री आहे, उमा प्रिय आहे, रुद्र आहे आणि ज्याच्या शिरावर अर्धचंद्र आहे.
विद्राव्य विबुधान् सर्वान् सिद्धविद्याधरान् ऋषीन् गन्धर्वयक्षनागांश् च तथान्यांश् च समागतान्
ज्याने सर्व देव, सिद्ध, विद्याधर, ऋषी, गंधर्व, यक्ष, नाग आणि इतर जे एकत्र आले होते, त्यांना दूर केले.
जघान पूर्वं दक्षस्य यजतो धरणीतले यज्ञं समृद्धं रत्नाढ्यं सर्वसंभारसंभृतम्
त्याने आधी पृथ्वीवर होत असलेल्या दक्षाच्या यज्ञाचा नाश केला, जो अत्यंत समृद्ध, रत्नांनी भरलेला आणि सर्व आवश्यक वस्तूंनी युक्त होता.
यस्य प्रतापसंत्रस्ताः शक्राद्यास् त्रिदिवौकसः शान्तिं न लेभिरे विप्राः कैलासं शरणं गताः
ज्याच्या तेजामुळे इंद्र व इतर देवता घाबरले, आणि ब्राह्मणांना कुठेही शांतता मिळाली नाही, म्हणून ते कैलासावर आश्रय घेण्यासाठी गेले.
स आस्ते तत्र वरदः शूलपाणिर् वृषध्वजः पिनाकपाणिर् भगवान् दक्षयज्ञविनाशनः
तेथे वर देणारा, त्रिशूळधारी, वृषध्वज, पिनाकधारी, भगवंत, दक्षाच्या यज्ञाचा संहार करणारा विराजमान आहे.
महादेवो ऽकले देशे कृत्तिवासा वृषध्वजः एकाम्रके मुनिश्रेष्ठाः सर्वकामप्रदो हरः
मुनिश्रेष्ठांनो, त्या काळरहित स्थळी, एकाम्र वृक्षाखाली, कातडी घातलेला, वृषध्वज महादेव सर्व इच्छा पूर्ण करणारा हर तिथे आहे.
किमर्थं स भवो देवः सर्वभूतहिते रतः जघान यज्ञं दक्षस्य देवैः सर्वैर् अलंकृतम्
सर्व भूतांच्या कल्याणात रमणारा भव देव, देवांनी सजवलेल्या दक्षाच्या यज्ञाचा नाश का केला?
न ह्य् अल्पं कारणं तत्र प्रभो मन्यामहे वयम् श्रोतुम् इच्छामहे ब्रूहि परं कौतूहलं हि नः
हे प्रभो, आम्हाला वाटत नाही की त्याचे कारण क्षुल्लक आहे; आम्हाला ते ऐकायचे आहे—कृपया सांगा, कारण आमची जिज्ञासा फार मोठी आहे.
दक्षस्यासन्न् अष्ट कन्या याश् चैवं पतिसंगताः स्वेभ्यो गृहेभ्यश् चानीय ताः पिताभ्यर्चयद् गृहे
दक्षाच्या आठ कन्या होत्या, त्या आपल्या पतींसोबत स्वतःच्या घरी राहात होत्या, वडिलांनी त्यांना घरी बोलावून सन्मान केला.
ततस् त्व् अभ्यर्चिता विप्रा न्यवसंस् ताः पितुर् गृहे तासां ज्येष्ठा सती नाम पत्नी या त्र्यम्बकस्य वै
मग त्या सर्वांचा सन्मान झाल्यावर ब्राह्मण कन्या पित्याच्या घरी राहिल्या; त्यांच्यात ज्येष्ठ सती नावाची होती, ती त्र्यंबकाची पत्नी होती.
नाजुहावात्मजां तां वै दक्षो रुद्रम् अभिद्विषन् अकरोत् संनतिं दक्षे न च कांचिन् महेश्वरः
दक्षाने रुद्राचा द्वेष करून स्वतःच्या मुलीला आमंत्रण दिले नाही; त्याने दक्षाला वंदन केले, पण महेश्वराचा सन्मान केला नाही.
जामाता श्वशुरे तस्मिन् स्वभावात् तेजसि स्थितः ततो ज्ञात्वा सती सर्वास् तास् तु प्राप्ताः पितुर् गृहम्
जावई आपल्या तेजस्वी आणि स्वभावात स्थिर राहिला; हे समजून सती आणि इतर सर्व पित्याच्या घरी गेल्या.
जगाम साप्य् अनाहूता सती तु स्वपितुर् गृहम् ताभ्यो हीनां पिता चक्रे सत्याः पूजाम् असंमताम् ततो ऽब्रवीत् सा पितरं देवी क्रोधसमाकुला
सती अनाहूत असूनही पित्याच्या घरी गेली; वडिलांनी सर्वांचा सन्मान केला, पण सतीला वगळले, हे तिला मान्य नव्हते. मग देवी रागाने भरून पित्याला म्हणाली.
यवीयसीभ्यः श्रेष्ठाहं किं न पूजसि मां प्रभो असत्कृताम् अवस्थां यः कृतवान् असि गर्हिताम् अहं ज्येष्ठा वरिष्ठा च मां त्वं सत्कर्तुम् अर्हसि
मी लहान बहिणींहून श्रेष्ठ आहे—मग मला का सन्मान देत नाहीस, प्रभो? तू मला तुच्छ मानलेस, हे निंदनीय आहे. मी ज्येष्ठ आणि सर्वांत श्रेष्ठ आहे; मला सन्मान करायला पाहिजे.
एवम् उक्तो ऽब्रवीद् एनां दक्षः संरक्तलोचनः
अशी विचारणा केल्यावर, दक्ष रागाने डोळे लाल करून तिला म्हणाला.
त्वत्तः श्रेष्ठा वरिष्ठाश् च पूज्या बालाः सुता मम तासां ये चैव भर्तारस् ते मे बहुमताः सति
माझ्या कन्या ज्या श्रेष्ठ आणि उत्तम आहेत, आणि त्यांचे पती, हे सती, तेच माझ्या दृष्टीने सन्मानास पात्र आहेत.