देव प्रसीद पुत्राणां हृतं त्रिभुवनं मम यज्ञभागाश् च दैतेयैर् दानवैश् च बलाधिकैः
देवा, कृपा कर! माझ्या मुलांकडून तीनही लोकं हिरावली गेली आहेत, आणि त्यांचे यज्ञभाग दैत्य आणि दानवांनी, ज्यांची ताकद जास्त आहे, ते घेतले आहेत.
तन्निमित्तं प्रसादं त्वं कुरुष्व मम गोपते अंशेन तेषां भ्रातृत्वं गत्वा तान् नाशये रिपून्
म्हणूनच, गवळ्यांच्या अधिपती, माझ्यावर कृपा कर. तुझ्या अंशाने त्यांचा भाऊ हो आणि त्या शत्रूंना नष्ट कर.
यथा मे तनया भूयो यज्ञभागभुजः प्रभो भवेयुर् अधिपाश् चैव त्रैलोक्यस्य दिवाकर
माझ्या मुलांना पुन्हा यज्ञभाग मिळावा आणि ते तीनही लोकांचे स्वामी व्हावेत, हे सूर्यदेवा, अशी माझी इच्छा आहे.
तथानुकल्पं पुत्राणां सुप्रसन्नो रवे मम कुरु प्रसन्नार्तिहर कार्यं कर्ता त्वम् उच्यते
सूर्यदेवा, माझ्या मुलांच्या इच्छेनुसार त्यांची कामना पूर्ण कर. तू दुःख दूर करणारा आहेस, हे कार्य पूर्ण कर.
ततस् ताम् आह भगवान् भास्करो वारितस्करः प्रणताम् अदितिं विप्राः प्रसादसुमुखो विभुः
मग अंधार दूर करणारा, कृपामय सूर्यदेव, वाकलेल्या अदितीला हसतमुखाने म्हणाला.
सहस्रांशेन ते गर्भः संभूयाहम् अशेषतः त्वत्पुत्रशत्रून् दक्षो ऽहं नाशयाम्य् आशु निर्वृतः
माझ्या हजाराव्या अंशाने मी तुझ्या गर्भात पूर्णपणे येईन आणि तुझ्या मुलांचे शत्रू लवकरच नष्ट करीन.
इत्य् उक्त्वा भगवान् भास्वान् अन्तर्धानम् उपागतः निवृत्ता सापि तपसः संप्राप्ताखिलवाञ्छिता
असं म्हणून तेजस्वी प्रभू अदृश्य झाला. तिने तप सोडलं, कारण तिला सर्व इच्छित गोष्टी मिळाल्या होत्या.
ततो रश्मिसहस्रात् तु सुषुम्नाख्यो रवेः करः ततः संवत्सरस्यान्ते तत्कामपूरणाय सः
मग सूर्याच्या हजार किरणांपैकी 'सुषुम्ना' नावाचा किरण तिच्यात प्रवेशला आणि वर्षाच्या शेवटी तिने तिची इच्छा पूर्ण केली.
निवासं सविता चक्रे देवमातुस् तदोदरे कृच्छ्रचान्द्रायणादींश् च सा चक्रे सुसमाहिता
सूर्यदेवांनी देवमातेच्या पोटात वास केला आणि तिने एकाग्रतेने कृच्छ्र, चांद्रायण असे कठीण व्रत केले.
शुचिना धारयाम्य् एनं दिव्यं गर्भम् इति द्विजाः ततस् तां कश्यपः प्राह किंचित्कोपप्लुताक्षरम्
ती शुद्धतेने म्हणाली, 'मी हा दिव्य गर्भ धारण करते.' मग कश्यप काहीसा रागाने तिला म्हणाला.
किं मारयसि गर्भाण्डम् इति नित्योपवासिनी सा च तं प्राह गर्भाण्डम् एतत् पश्येति कोपना न मारितं विपक्षाणां मृत्युर् एव भविष्यति
नेहमी उपवास करणारी अदिती रागावून म्हणाली, "तू या अंड्याला का मारलेस असं म्हणतोस? हे अंडं इथे आहे, ते मारलेलं नाही; शत्रूंचा मृत्यू मात्र नक्कीच होईल."
इत्य् उक्त्वा तं तदा गर्भम् उत्ससर्ज सुरारणिः जाज्वल्यमानं तेजोभिः पत्युर् वचनकोपिता
पतीच्या शब्दांनी संतापलेली अदितीने ते तेजस्वी गर्भ अर्पण केला.
तं दृष्ट्वा कश्यपो गर्भम् उद्यद्भास्करवर्चसम् तुष्टाव प्रणतो भूत्वा वाग्भिर् आद्याभिर् आदरात्
तो गर्भ उगवत्या सूर्याच्या तेजासारखा चमकत असल्याचे पाहून कश्यपांनी आदराने वाकून आद्य शब्दांनी त्याची स्तुती केली.
संस्तूयमानः स तदा गर्भाण्डात् प्रकटो ऽभवत् पद्मपत्त्रसवर्णाभस् तेजसा व्याप्तदिङ्मुखः
स्तुती होत असताना तो गर्भातून प्रकट झाला, कमळाच्या पाकळीप्रमाणे तेजस्वी, आणि त्याचे तेज सर्व दिशांना पसरले.
अथान्तरिक्षाद् आभाष्य कश्यपं मुनिसत्तमम् सतोयमेघगम्भीरा वाग् उवाचाशरीरिणी
मग आकाशातून पावसाच्या ढगासारखी गंभीर, देह नसलेली वाणी श्रेष्ठ ऋषी कश्यपांना म्हणाली.
मारितंतेपतः प्रोक्तम् एतद् अण्डं त्वयादितेः तस्मान् मुने सुतस् ते ऽयं मार्तण्डाख्यो भविष्यति
"हे अंडं अदितीचे आहे, आणि तू ते मारलेस असं म्हटलं आहेस; म्हणून, हे तुझे पुत्र 'मार्तंड' या नावाने ओळखला जाईल."
हनिष्यत्य् असुरांश् चायं यज्ञभागहरान् अरीन् देवा निशम्येति वचो गगनात् समुपागतम्
"हा असुरांना, म्हणजे यज्ञातील भाग चोरणाऱ्या शत्रूंना, नष्ट करील." अशी वाणी आकाशातून देवांनी ऐकली.
प्रहर्षम् अतुलं याता दानवाश् च हतौजसः ततो युद्धाय दैतेयान् आजुहाव शतक्रतुः
दानवांचे बळ नष्ट झाले आणि त्यांना मोठा धक्का बसला; मग शतक्रतु इंद्राने दैत्यांना युद्धासाठी बोलावले.
सह देवैर् मुदा युक्तो दानवाश् च तम् अभ्ययुः तेषां युद्धम् अभूद् घोरं देवानाम् असुरैः सह
देव आनंदाने एकत्र झाले आणि दानवही समोर आले; देव आणि असुरांमध्ये भयंकर युद्ध सुरू झाले.
शस्त्रास्त्रवृष्टिसंदीप्तसमस्तभुवनान्तरम् तस्मिन् युद्धे भगवता मार्तण्डेन निरीक्षिताः
त्या युद्धात शस्त्रास्त्रांच्या वर्षावाने संपूर्ण जग जळून निघाले, आणि भगवंत मार्तंड सर्व काही पाहत होते.
तेजसा दह्यमानास् ते भस्मीभूता महासुराः ततः प्रहर्षम् अतुलं प्राप्ताः सर्वे दिवौकसः
त्याच्या तेजाने जळून मोठे असुर राख झाले; मग सर्व देवांना अपूर्व आनंद मिळाला.
तुष्टुवुस् तेजसां योनिं मार्तण्डम् अदितिं तथा स्वाधिकारांस् ततः प्राप्ता यज्ञभागांश् च पूर्ववत्
त्यांनी तेजाचा स्रोत असलेल्या मार्तंडाची आणि अदितीची स्तुती केली; आणि पुन्हा आपले हक्काचे स्थान व यज्ञातील भाग मिळवले.
भगवान् अपि मार्तण्डः स्वाधिकारम् अथाकरोत् कदम्बपुष्पवद् भास्वान् अधश् चोर्ध्वं च रश्मिभिः वृतो ऽग्निपिण्डसदृशो दध्रे नातिस्फुटं वपुः
भगवंत मार्तंडानेही आपले राज्य स्वीकारले; वरखाली कदंब फुलांच्या घोसासारख्या किरणांनी वेढलेला, अग्निपिंडासारखा तो चमकत होता, त्याचे रूप अजून स्पष्ट नव्हते.
कथं कान्ततरं पश्चाद् रूपं संलब्धवान् रविः कदम्बगोलकाकारं तन् मे ब्रूहि जगत्पते
"रवि नंतर अधिक सुंदर, कदंब गोलासारखे रूप कसे मिळवतो? हे जगाच्या अधिपती, मला ते सांग."
त्वष्टा तस्मै ददौ कन्यां संज्ञां नाम विवस्वते प्रसाद्य प्रणतो भूत्वा विश्वकर्मा प्रजापतिः
त्वष्ट्याने आपल्या कन्येला, संज्ञा नावाच्या, विवस्वताला दिले; विश्वकर्मा प्रजापतीने त्याला संतुष्ट करून, वाकून हे केले.
त्रीण्य् अपत्यान्य् असौ तस्यां जनयाम् आस गोपतिः द्वौ पुत्रौ सुमहाभागौ कन्यां च यमुनां तथा
गोपतीने तिच्या पोटी तीन संतती उत्पन्न केली; दोन तेजस्वी पुत्र आणि एक कन्या, यमुना.
यत् तेजो ऽभ्यधिकं तस्य मार्तण्डस्य विवस्वतः तेनातितापयाम् आस त्रींल् लोकान् सचराचरान्
मार्तंड विवस्वताचे तेज इतके प्रखर होते की त्याने तीनही लोकांसह सर्व चराचर प्राणी जाळून टाकले.
तद् रूपं गोलकाकारं दृष्ट्वा संज्ञा विवस्वतः असहन्ती महत् तेजः स्वां छायां वाक्यम् अब्रवीत्
विवस्वताचे गोलासारखे रूप पाहून, संज्ञेला त्याचे प्रचंड तेज सहन झाले नाही; तिने आपल्या सावलीला बोलावले.
अहं यास्यामि भद्रं ते स्वम् एव भवनं पितुः निर्विकारं त्वयात्रैव स्थेयं मच्छासनाच् छुभे
मी आता माझ्या वडिलांच्या घरी जाते, तुला शुभेच्छा असो. तू इथेच, माझ्या आज्ञेने, बदल न होता राहा, शुभे.
इमौ च बालकौ मह्यं कन्या च वरवर्णिनी संभाव्या नैव चाख्येयम् इदं भगवते त्वया
हे दोन मुलगे आणि ही सुंदर मुलगी माझीच मानावीत; हे तू कधीच भगवंताला सांगू नकोस.