गभस्तिहस्तो ब्रह्मा च सर्वदेवनमस्कृतः एकविंशति इत्य् एष स्तव इष्टः सदा रवेः
किरणांनी हात असलेला, ब्रह्मा, सर्व देवांनी वंदन केलेला—ही एकवीस नावे रविच्या प्रिय स्तोत्रात सांगितली आहेत.
शरीरारोग्यदश् चैव धनवृद्धियशस्करः स्तवराज इति ख्यातस् त्रिषु लोकेषु विश्रुतः
तो शरीराला आरोग्य देणारा, धनवृद्धी आणि कीर्ती देणारा, स्तोत्रांचा राजा म्हणून प्रसिद्ध आणि तिन्ही लोकांत विख्यात आहे.
य एतेन द्विजश्रेष्ठा द्विसंध्ये ऽस्तमनोदये स्तौति सूर्यं शुचिर् भूत्वा सर्वपापैः प्रमुच्यते
जो कोणी, द्विजश्रेष्ठांनो, सकाळ-संध्याकाळ, सूर्योदय आणि सूर्यास्ताच्या वेळी, शुद्ध मनाने सूर्याची स्तुती करतो, तो सर्व पापांपासून मुक्त होतो.
मानसं वाचिकं वापि देहजं कर्मजं तथा एकजप्येन तत् सर्वं नश्यत्य् अर्कस्य संनिधौ
मनाने, वाणीने, शरीराने किंवा कर्माने झालेले सर्व दोष सूर्याच्या सान्निध्यात एकदा जप केल्याने नाहीसे होतात.
एकजप्यश् च होमश् च संध्योपासनम् एव च धूपमन्त्रार्घ्यमन्त्रश् च बलिमन्त्रस् तथैव च
एक मंत्राचा जप, होम, संध्याकाळी पूजा, धूपासाठीचे मंत्र, अर्घ्य देतानाचे मंत्र आणि बलिदानाचे मंत्र — हे सर्व देखील.
अन्नप्रदाने दाने च प्रणिपाते प्रदक्षिणे पूजितो ऽयं महामन्त्रः सर्वपापहरः शुभः
अन्नदान, दान, नमस्कार, प्रदक्षिणा यामध्ये हा महान मंत्र पूजला जातो; तो सर्व पापे दूर करतो आणि मंगल आहे.
तस्माद् यूयं प्रयत्नेन स्तवेनानेन वै द्विजाः स्तुवीध्वं वरदं देवं सर्वकामफलप्रदम्
म्हणून, द्विजांनो, तुम्ही सर्वांनी प्रयत्नपूर्वक या स्तोत्राने सर्व इच्छा पूर्ण करणाऱ्या वरद देवतेची स्तुती करा.
निर्गुणः शाश्वतो देवस् त्वया प्रोक्तो दिवाकरः पुनर् द्वादशधा जातः श्रुतो ऽस्माभिस् त्वयोदितः
गुणरहित आणि शाश्वत असा जो देव, ज्याला तू सूर्य म्हणून सांगितलेस, तो पुन्हा बारा रूपांनी जन्मला आहे, असे आम्ही तुझ्या वचनांतून ऐकले.
स कथं तेजसो रश्मिः स्त्रिया गर्भे महाद्युतिः संभूतो भास्करो जातस् तत्र नः संशयो महान्
सूर्याचे तेज, किरणे, ती अपार प्रभा एका स्त्रीच्या गर्भात कशी निर्माण झाली? या गोष्टीवर आम्हाला मोठा संशय आहे.
दक्षस्य हि सुताः श्रेष्ठा बभूवुः षष्टिः शोभनाः अदितिर् दितिर् दनुश् चैव विनताद्यास् तथैव च
दक्षाच्या साठ कन्या होत्या, त्या सर्व अत्यंत सुंदर आणि श्रेष्ठ होत्या; अदिती, दिती, दनु, विनता आणि इतरही.
दक्षस् ताः प्रददौ कन्याः कश्यपाय त्रयोदश अदितिर् जनयाम् आस देवांस् त्रिभुवनेश्वरान्
दक्षाने त्या तेरा कन्या कश्यपाला दिल्या; अदितीने त्रिभुवनाचे स्वामी असणाऱ्या देवांना जन्म दिला.
दैत्यान् दितिर् दनुश् चोग्रान् दानवान् बलदर्पितान् विनताद्यास् तथा चान्याः सुषुवुः स्थानुजङ्गमान्
दिती आणि दनु यांनी भयंकर, बलशाली आणि गर्विष्ठ दैत्यांना जन्म दिला; विनता आणि इतरांनी स्थावर-जंगम विविध जीवांना जन्म दिला.
तस्याथ पुत्रदौहित्रैः पौत्रदौहित्रकादिभिः व्याप्तम् एतज् जगत् सर्वं तेषां तासां च वै मुने
म्हणून, मुनी, त्यांच्या मुलांमुळे, नातवांमुळे आणि पुढच्या पिढ्यांमुळे हे संपूर्ण जग भरून गेले.
तेषां कश्यपपुत्राणां प्रधाना देवतागणाः सात्त्विका राजसाश् चान्ये तामसाश् च गणाः स्मृताः
कश्यपाच्या मुलांमध्ये मुख्य देवतांचे समूह सात्त्विक, काही राजसिक आणि काही तामसिक म्हणून ओळखले जातात.
देवान् यज्ञभुजश् चक्रे तथा त्रिभुवनेश्वरान् स्रष्टा ब्रह्मविदां श्रेष्ठः परमेष्ठी प्रजापतिः
सृष्टीकर्ता, ब्रह्मविद्येतील श्रेष्ठ प्रजापती, यांनी देव, यज्ञाचा भाग घेणारे आणि त्रिभुवनाचे स्वामी निर्माण केले.
तान् अबाधन्त सहिताः सापत्न्याद् दैत्यदानवाः ततो निराकृतान् पुत्रान् दैतेयैर् दानवैस् तथा
दैत्य आणि दानवांनी त्यांच्या सावत्र भावंडांसह त्यांना विरोध केला; मग दैत्य आणि दानवांनी त्यांच्या मुलांना हाकलून दिले.
हतं त्रिभुवनं दृष्ट्वा अदितिर् मुनिसत्तमाः आच्छिनद् यज्ञभागांश् च क्षुधा संपीडितान् भृशम्
त्रिभुवन नष्ट झालेले पाहून, अदितीने, हे श्रेष्ठ मुनी, उपास्यांचा यज्ञभाग कापून टाकला, कारण ती तीव्र उपाशी होती.
आराधनाय सवितुः परं यत्नं प्रचक्रमे एकाग्रा नियताहारा परं नियमम् आस्थिता तुष्टाव तेजसां राशिं गगनस्थं दिवाकरम्
सवितृची पूजा करण्यासाठी तिने अत्यंत प्रयत्न केले, एकाग्र राहून, आहारावर नियंत्रण ठेवून आणि कठोर नियम पाळून, आकाशात असलेल्या तेजाच्या राशी सूर्याची स्तुती केली.
नमस् तुभ्यं परं सूक्ष्मं सुपुण्यं बिभ्रते ऽतुलम् धाम धामवताम् ईशं धामाधारं च शाश्वतम्
तुला नमस्कार, जो श्रेष्ठ, सूक्ष्म, अत्यंत पुण्यवान, अतुलनीय तेज धारण करणारा आहेस, तेजस्वींचा स्वामी आणि तेजाचा शाश्वत आधार आहेस.
जगताम् उपकाराय त्वाम् अहं स्तौमि गोपते आददानस्य यद् रूपं तीव्रं तस्मै नमाम्य् अहम्
संपूर्ण जगाच्या कल्याणासाठी, मी तुझी स्तुती करते, गोपालक; तू ज्या तीव्र रूपात सर्व काही घेतोस, त्या रूपाला मी नमस्कार करते.
ग्रहीतुम् अष्टमासेन कालेनाम्बुमयं रसम् बिभ्रतस् तव यद् रूपम् अतितीव्रं नतास्मि तत्
आठ महिन्यांच्या काळात पाण्याचा सार घेण्यासाठी तू जे अतिशय तीव्र रूप धारण करतोस, त्या रूपाला मी वंदन करते.
समेतम् अग्निसोमाभ्यां नमस् तस्मै गुणात्मने यद् रूपम् ऋग्यजुःसाम्नाम् ऐक्येन तपते तव
अग्नी आणि सोमासह एकरूप असलेल्या, गुणांनी युक्त असलेल्या तुझ्या त्या रूपाला मी नमस्कार करते; ऋग्वेद, यजुर्वेद आणि सामवेद यांच्या एकतेने जे तेज प्रकट होते, त्या तुझ्या रूपाला मी वंदन करते.
विश्वम् एतत् त्रयीसंज्ञं नमस् तस्मै विभावसो यत् तु तस्मात् परं रूपम् ॐ इत्य् उक्त्वाभिसंहितम् अस्थूलं स्थूलम् अमलं नमस् तस्मै सनातन
तीन वेदांचा मूळ असलेल्या, सर्वांच्या पलीकडील असलेल्या, 'ॐ' या अक्षराने आवाहन केलेल्या, सूक्ष्म, स्थूल आणि निर्मळ अशा त्या सनातन तेजाला मी नमस्कार करतो.
एवं सा नियता देवी चक्रे स्तोत्रम् अहर्निशम् निराहारा विवस्वन्तम् आरिराधयिषुर् द्विजाः
ती देवी, निश्चयाने, उपाशी राहून, दिवसरात्र विवस्वानाची कृपा मिळावी म्हणून स्तोत्रे रचू लागली.
ततः कालेन महता भगवांस् तपनो द्विजाः प्रत्यक्षताम् अगात् तस्या दाक्षायण्या द्विजोत्तमाः
मग बराच काळ गेल्यावर, तेजस्वी सूर्य त्या दक्षकन्येच्या समोर प्रकट झाला.
सा ददर्श महाकूटं तेजसो ऽम्बरसंवृतम् भूमौ च संस्थितं भास्वज्ज्वालाभिर् अतिदुर्दृशम् तं दृष्ट्वा च ततो देवी साध्वसं परमं गता
तिने एक मोठे तेजाचे पुंज पाहिले, जे प्रकाशाने झाकलेले होते, जमिनीवर उभे होते, ज्वाळांनी प्रखरतेने चमकत होते आणि पाहायला फार कठीण होते. हे पाहून ती देवी फार घाबरली.
जगदाद्य प्रसीदेति न त्वां पश्यामि गोपते प्रसादं कुरु पश्येयं यद् रूपं ते दिवाकर भक्तानुकम्पक विभो त्वद्भक्तान् पाहि मे सुतान्
जगाचा आरंभ करणाऱ्या, गवळ्यांच्या अधिपती, कृपा कर! मी तुला पाहू शकत नाही. कृपावंत हो, मी तुझे रूप पाहू दे. भक्तांवर दया करणाऱ्या सूर्यदेवा, माझ्या मुलांचे रक्षण कर.
ततः स तेजसस् तस्माद् आविर्भूतो विभावसुः अदृश्यत तदादित्यस् तप्तताम्रोपमः प्रभुः
मग त्या तेजातून तेजस्वी सूर्य प्रकट झाला, आणि तो प्रभू तांब्यासारखा लाल दिसू लागला.
ततस् तां प्रणतां देवीं तस्यासंदर्शने द्विजाः प्राह भास्वान् वृणुष्वैकं वरं मत्तो यम् इच्छसि
मग त्या वाकलेल्या आणि त्याला पाहू न शकणाऱ्या देवीला तेजस्वी सूर्य म्हणाला, 'माझ्याकडून एक वर माग, जे तुला हवे आहे ते.'
प्रणता शिरसा सा तु जानुपीडितमेदिनी प्रत्युवाच विवस्वन्तं वरदं समुपस्थितम्
ती देवी, डोकं झुकवून आणि गुडघ्यांनी जमीन दाबून, समोर आलेल्या वरदायक विवस्वानाला म्हणाली.