द्विःसप्तकैर् विवस्वांस् तु अंशुमान् पञ्चभिस् त्रिभिः विवस्वान् इव पर्जन्यो वरुणश् चार्यमा तथा
विवस्वान चौदा किरणांनी तेज देतो; अंशुमान पाच आणि तीन किरणांनी, तसेच पर्जन्य, वरुण आणि अर्यमान विवस्वानप्रमाणेच तेजस्वी असतात.
मित्रवद् भगवांस् त्वष्टा सहस्रेण शतेन च इन्द्रस् तु द्विगुणैः षड्भिर् धातैकादशभिः शतैः
मित्रासारखा भगवंत त्वष्टा हजार आणि शंभर किरणांनी तेज देतो; इंद्र बारा आणि धाता अकराशे किरणांनी तेजस्वी असतो.
सहस्रेण तु मित्रो वै पूषा तु नवभिः शतैः उत्तरोपक्रमे ऽर्कस्य वर्धन्ते रश्मयस् तथा
मित्र हजार किरणांनी तेज देतो, पूषा नवशे किरणांनी; सूर्याच्या उत्तरायण काळात त्याचे किरण वाढतात.
दक्षिणोपक्रमे भूयो ह्रसन्ते सूर्यरश्मयः एवं रश्मिसहस्रं तु सूर्यलोकाद् अनुग्रहम्
दक्षिणायन काळात सूर्याचे किरण पुन्हा कमी होतात; अशा प्रकारे सूर्यलोकातील हजार किरणांनी कृपा होते.
एवं नाम्नां चतुर्विंशद् एक एषां प्रकीर्तितः विस्तरेण सहस्रं तु पुनर् अन्यत् प्रकीर्तितम्
अशा प्रकारे या चोवीस नावांची सविस्तर माहिती सांगितली आहे; आणखी एक हजार नावांचीही घोषणा केली आहे.
ये तन्नामसहस्रेण स्तुवन्त्य् अर्कं प्रजापते तेषां भवति किं पुण्यं गतिश् च परमेश्वर
प्रजापती, जो कोणी त्या हजार नावांनी सूर्याची स्तुती करतो, त्याला कोणते पुण्य आणि श्रेष्ठ मार्ग मिळतो?
शृणुध्वं मुनिशार्दूलाः सारभूतं सनातनम् अलं नामसहस्रेण पठन्न् एवं स्तवं शुभम्
मुनिश्रेष्ठांनो, हे सनातन सार ऐका: या शुभ हजार नावांचा स्तोत्र फक्त म्हणणे पुरेसे आहे.
यानि नामानि गुह्यानि पवित्राणि शुभानि च तानि वः कीर्तयिष्यामि शृणुध्वं भास्करस्य वै
ही जी गुप्त, पवित्र आणि शुभ अशी नावे आहेत, ती मी तुम्हाला सांगणार आहे; त्या भास्कराच्या नावांचे ऐका.
विकर्तनो विवस्वांश् च मार्तण्डो भास्करो रविः लोकप्रकाशकः श्रीमांल् लोकचक्षुर् महेश्वरः
विकर्तन, विवस्वान, मार्तंड, भास्कर, रवि, जगाला प्रकाश देणारा, श्रीमंत, जगाचे डोळे आणि महेश्वर.
लोकसाक्षी त्रिलोकेशः कर्ता हर्ता तमिस्रहा तपनस् तापनश् चैव शुचिः सप्ताश्ववाहनः
जगाचा साक्षीदार, तीनही जगांचा स्वामी, सृष्टीकर्ता, संहारकर्ता, अंधार दूर करणारा, ताप देणारा, शुद्ध आणि सात घोड्यांच्या रथावर बसणारा.
गभस्तिहस्तो ब्रह्मा च सर्वदेवनमस्कृतः एकविंशति इत्य् एष स्तव इष्टः सदा रवेः
किरणांनी हात असलेला, ब्रह्मा, सर्व देवांनी वंदन केलेला—ही एकवीस नावे रविच्या प्रिय स्तोत्रात सांगितली आहेत.
शरीरारोग्यदश् चैव धनवृद्धियशस्करः स्तवराज इति ख्यातस् त्रिषु लोकेषु विश्रुतः
तो शरीराला आरोग्य देणारा, धनवृद्धी आणि कीर्ती देणारा, स्तोत्रांचा राजा म्हणून प्रसिद्ध आणि तिन्ही लोकांत विख्यात आहे.
य एतेन द्विजश्रेष्ठा द्विसंध्ये ऽस्तमनोदये स्तौति सूर्यं शुचिर् भूत्वा सर्वपापैः प्रमुच्यते
जो कोणी, द्विजश्रेष्ठांनो, सकाळ-संध्याकाळ, सूर्योदय आणि सूर्यास्ताच्या वेळी, शुद्ध मनाने सूर्याची स्तुती करतो, तो सर्व पापांपासून मुक्त होतो.
मानसं वाचिकं वापि देहजं कर्मजं तथा एकजप्येन तत् सर्वं नश्यत्य् अर्कस्य संनिधौ
मनाने, वाणीने, शरीराने किंवा कर्माने झालेले सर्व दोष सूर्याच्या सान्निध्यात एकदा जप केल्याने नाहीसे होतात.
एकजप्यश् च होमश् च संध्योपासनम् एव च धूपमन्त्रार्घ्यमन्त्रश् च बलिमन्त्रस् तथैव च
एक मंत्राचा जप, होम, संध्याकाळी पूजा, धूपासाठीचे मंत्र, अर्घ्य देतानाचे मंत्र आणि बलिदानाचे मंत्र — हे सर्व देखील.
अन्नप्रदाने दाने च प्रणिपाते प्रदक्षिणे पूजितो ऽयं महामन्त्रः सर्वपापहरः शुभः
अन्नदान, दान, नमस्कार, प्रदक्षिणा यामध्ये हा महान मंत्र पूजला जातो; तो सर्व पापे दूर करतो आणि मंगल आहे.
तस्माद् यूयं प्रयत्नेन स्तवेनानेन वै द्विजाः स्तुवीध्वं वरदं देवं सर्वकामफलप्रदम्
म्हणून, द्विजांनो, तुम्ही सर्वांनी प्रयत्नपूर्वक या स्तोत्राने सर्व इच्छा पूर्ण करणाऱ्या वरद देवतेची स्तुती करा.
निर्गुणः शाश्वतो देवस् त्वया प्रोक्तो दिवाकरः पुनर् द्वादशधा जातः श्रुतो ऽस्माभिस् त्वयोदितः
गुणरहित आणि शाश्वत असा जो देव, ज्याला तू सूर्य म्हणून सांगितलेस, तो पुन्हा बारा रूपांनी जन्मला आहे, असे आम्ही तुझ्या वचनांतून ऐकले.
स कथं तेजसो रश्मिः स्त्रिया गर्भे महाद्युतिः संभूतो भास्करो जातस् तत्र नः संशयो महान्
सूर्याचे तेज, किरणे, ती अपार प्रभा एका स्त्रीच्या गर्भात कशी निर्माण झाली? या गोष्टीवर आम्हाला मोठा संशय आहे.
दक्षस्य हि सुताः श्रेष्ठा बभूवुः षष्टिः शोभनाः अदितिर् दितिर् दनुश् चैव विनताद्यास् तथैव च
दक्षाच्या साठ कन्या होत्या, त्या सर्व अत्यंत सुंदर आणि श्रेष्ठ होत्या; अदिती, दिती, दनु, विनता आणि इतरही.
दक्षस् ताः प्रददौ कन्याः कश्यपाय त्रयोदश अदितिर् जनयाम् आस देवांस् त्रिभुवनेश्वरान्
दक्षाने त्या तेरा कन्या कश्यपाला दिल्या; अदितीने त्रिभुवनाचे स्वामी असणाऱ्या देवांना जन्म दिला.
दैत्यान् दितिर् दनुश् चोग्रान् दानवान् बलदर्पितान् विनताद्यास् तथा चान्याः सुषुवुः स्थानुजङ्गमान्
दिती आणि दनु यांनी भयंकर, बलशाली आणि गर्विष्ठ दैत्यांना जन्म दिला; विनता आणि इतरांनी स्थावर-जंगम विविध जीवांना जन्म दिला.
तस्याथ पुत्रदौहित्रैः पौत्रदौहित्रकादिभिः व्याप्तम् एतज् जगत् सर्वं तेषां तासां च वै मुने
म्हणून, मुनी, त्यांच्या मुलांमुळे, नातवांमुळे आणि पुढच्या पिढ्यांमुळे हे संपूर्ण जग भरून गेले.
तेषां कश्यपपुत्राणां प्रधाना देवतागणाः सात्त्विका राजसाश् चान्ये तामसाश् च गणाः स्मृताः
कश्यपाच्या मुलांमध्ये मुख्य देवतांचे समूह सात्त्विक, काही राजसिक आणि काही तामसिक म्हणून ओळखले जातात.
देवान् यज्ञभुजश् चक्रे तथा त्रिभुवनेश्वरान् स्रष्टा ब्रह्मविदां श्रेष्ठः परमेष्ठी प्रजापतिः
सृष्टीकर्ता, ब्रह्मविद्येतील श्रेष्ठ प्रजापती, यांनी देव, यज्ञाचा भाग घेणारे आणि त्रिभुवनाचे स्वामी निर्माण केले.
तान् अबाधन्त सहिताः सापत्न्याद् दैत्यदानवाः ततो निराकृतान् पुत्रान् दैतेयैर् दानवैस् तथा
दैत्य आणि दानवांनी त्यांच्या सावत्र भावंडांसह त्यांना विरोध केला; मग दैत्य आणि दानवांनी त्यांच्या मुलांना हाकलून दिले.
हतं त्रिभुवनं दृष्ट्वा अदितिर् मुनिसत्तमाः आच्छिनद् यज्ञभागांश् च क्षुधा संपीडितान् भृशम्
त्रिभुवन नष्ट झालेले पाहून, अदितीने, हे श्रेष्ठ मुनी, उपास्यांचा यज्ञभाग कापून टाकला, कारण ती तीव्र उपाशी होती.
आराधनाय सवितुः परं यत्नं प्रचक्रमे एकाग्रा नियताहारा परं नियमम् आस्थिता तुष्टाव तेजसां राशिं गगनस्थं दिवाकरम्
सवितृची पूजा करण्यासाठी तिने अत्यंत प्रयत्न केले, एकाग्र राहून, आहारावर नियंत्रण ठेवून आणि कठोर नियम पाळून, आकाशात असलेल्या तेजाच्या राशी सूर्याची स्तुती केली.
नमस् तुभ्यं परं सूक्ष्मं सुपुण्यं बिभ्रते ऽतुलम् धाम धामवताम् ईशं धामाधारं च शाश्वतम्
तुला नमस्कार, जो श्रेष्ठ, सूक्ष्म, अत्यंत पुण्यवान, अतुलनीय तेज धारण करणारा आहेस, तेजस्वींचा स्वामी आणि तेजाचा शाश्वत आधार आहेस.
जगताम् उपकाराय त्वाम् अहं स्तौमि गोपते आददानस्य यद् रूपं तीव्रं तस्मै नमाम्य् अहम्
संपूर्ण जगाच्या कल्याणासाठी, मी तुझी स्तुती करते, गोपालक; तू ज्या तीव्र रूपात सर्व काही घेतोस, त्या रूपाला मी नमस्कार करते.