हेमन्ते ताम्रवर्णाभः शिशिरे लोहितो रविः इति वर्णाः समाख्याताः सूर्यस्य ऋतुसंभवाः
हिवाळ्यात सूर्य तांबड्या रंगाचा तर शिशिर ऋतूत लाल दिसतो. अशा प्रकारे ऋतूनुसार सूर्याचे हे रंग सांगितले आहेत.
ऋतुस्वभाववर्णैश् च सूर्यः क्षेमसुभिक्षकृत् अथादित्यस्य नामानि सामान्यानि द्विजोत्तमाः
ऋतूंच्या रंगांनी आणि स्वभावाने सूर्य समृद्धी आणि भरभराट निर्माण करतो. आता, द्विजश्रेष्ठांनो, मी सूर्याची सामान्य नावं सांगतो.
द्वादशैव पृथक्त्वेन तानि वक्ष्याम्य् अशेषतः आदित्यः सविता सूर्यो मिहिरो ऽर्कः प्रभाकरः
ही बारा नावं वेगवेगळी असून मी ती पूर्णपणे सांगतो — आदित्य, सविता, सूर्य, मिहिर, अर्क, प्रभाकर,
मार्तण्डो भास्करो भानुश् चित्रभानुर् दिवाकरः रविर् द्वादशभिस् तेषां ज्ञेयः सामान्यनामभिः
मार्तंड, भास्कर, भानू, चित्रभानू, दिवाकर आणि रवि — ही बारा नावं सूर्याची सामान्य नावं म्हणून ओळखली जातात.
विष्णुर् धाता भगः पूषा मित्रेन्द्रौ वरुणो ऽर्यमा विवस्वान् अंशुमांस् त्वष्टा पर्जन्यो द्वादशः स्मृतः
विष्णु, धाता, भग, पूषा, मित्र, इन्द्र, वरुण, अर्यम, विवस्वान, अंशुमान, त्वष्टा आणि पर्जन्य — हे बारा म्हणून स्मरणात ठेवले जातात.
इत्य् एते द्वादशादित्याः पृथक्त्वेन व्यवस्थिताः उत्तिष्ठन्ति सदा ह्य् एते मासैर् द्वादशभिः क्रमात्
अशा प्रकारे हे बारा आदित्य वेगवेगळे स्थिर आहेत. हे नेहमी बारा महिन्यांच्या क्रमाने उगवतात.
विष्णुस् तपति चैत्रे तु वैशाखे चार्यमा तथा विवस्वाञ् ज्येष्ठमासे तु आषाढे चांशुमान् स्मृतः
चैत्र महिन्यात विष्णू तेजस्वी होतो, वैशाखात अर्यमान, ज्येष्ठात विवस्वान आणि आषाढात अंशुमान यांची आठवण केली जाते.
पर्जन्यः श्रावणे मासि वरुणः प्रौष्ठसंज्ञके इन्द्र आश्वयुजे मासि धाता तपति कार्त्तिके
श्रावण महिन्यात पर्जन्य तेज देतो, प्रौष्ठपदात वरुण, आश्विनात इंद्र आणि कार्तिकात धाता तेजस्वी असतो.
मार्गशीर्षे तथा मित्रः पौषे पूषा दिवाकरः माघे भगस् तु विज्ञेयस् त्वष्टा तपति फाल्गुने
मार्गशीर्षात मित्र तेज देतो, पौषात पूषा म्हणजेच दिवाकर, माघात भग ओळखावा आणि फाल्गुनात त्वष्टा तेजस्वी असतो.
शतैर् द्वादशभिर् विष्णू रश्मिभिर् दीप्यते सदा दीप्यते गोसहस्रेण शतैश् च त्रिभिर् अर्यमा
विष्णू नेहमी बाराशे किरणांनी प्रकाशतो; अर्यमान हजार आणि तीनशे किरणांनी तेज देतो.
द्विःसप्तकैर् विवस्वांस् तु अंशुमान् पञ्चभिस् त्रिभिः विवस्वान् इव पर्जन्यो वरुणश् चार्यमा तथा
विवस्वान चौदा किरणांनी तेज देतो; अंशुमान पाच आणि तीन किरणांनी, तसेच पर्जन्य, वरुण आणि अर्यमान विवस्वानप्रमाणेच तेजस्वी असतात.
मित्रवद् भगवांस् त्वष्टा सहस्रेण शतेन च इन्द्रस् तु द्विगुणैः षड्भिर् धातैकादशभिः शतैः
मित्रासारखा भगवंत त्वष्टा हजार आणि शंभर किरणांनी तेज देतो; इंद्र बारा आणि धाता अकराशे किरणांनी तेजस्वी असतो.
सहस्रेण तु मित्रो वै पूषा तु नवभिः शतैः उत्तरोपक्रमे ऽर्कस्य वर्धन्ते रश्मयस् तथा
मित्र हजार किरणांनी तेज देतो, पूषा नवशे किरणांनी; सूर्याच्या उत्तरायण काळात त्याचे किरण वाढतात.
दक्षिणोपक्रमे भूयो ह्रसन्ते सूर्यरश्मयः एवं रश्मिसहस्रं तु सूर्यलोकाद् अनुग्रहम्
दक्षिणायन काळात सूर्याचे किरण पुन्हा कमी होतात; अशा प्रकारे सूर्यलोकातील हजार किरणांनी कृपा होते.
एवं नाम्नां चतुर्विंशद् एक एषां प्रकीर्तितः विस्तरेण सहस्रं तु पुनर् अन्यत् प्रकीर्तितम्
अशा प्रकारे या चोवीस नावांची सविस्तर माहिती सांगितली आहे; आणखी एक हजार नावांचीही घोषणा केली आहे.
ये तन्नामसहस्रेण स्तुवन्त्य् अर्कं प्रजापते तेषां भवति किं पुण्यं गतिश् च परमेश्वर
प्रजापती, जो कोणी त्या हजार नावांनी सूर्याची स्तुती करतो, त्याला कोणते पुण्य आणि श्रेष्ठ मार्ग मिळतो?
शृणुध्वं मुनिशार्दूलाः सारभूतं सनातनम् अलं नामसहस्रेण पठन्न् एवं स्तवं शुभम्
मुनिश्रेष्ठांनो, हे सनातन सार ऐका: या शुभ हजार नावांचा स्तोत्र फक्त म्हणणे पुरेसे आहे.
यानि नामानि गुह्यानि पवित्राणि शुभानि च तानि वः कीर्तयिष्यामि शृणुध्वं भास्करस्य वै
ही जी गुप्त, पवित्र आणि शुभ अशी नावे आहेत, ती मी तुम्हाला सांगणार आहे; त्या भास्कराच्या नावांचे ऐका.
विकर्तनो विवस्वांश् च मार्तण्डो भास्करो रविः लोकप्रकाशकः श्रीमांल् लोकचक्षुर् महेश्वरः
विकर्तन, विवस्वान, मार्तंड, भास्कर, रवि, जगाला प्रकाश देणारा, श्रीमंत, जगाचे डोळे आणि महेश्वर.
लोकसाक्षी त्रिलोकेशः कर्ता हर्ता तमिस्रहा तपनस् तापनश् चैव शुचिः सप्ताश्ववाहनः
जगाचा साक्षीदार, तीनही जगांचा स्वामी, सृष्टीकर्ता, संहारकर्ता, अंधार दूर करणारा, ताप देणारा, शुद्ध आणि सात घोड्यांच्या रथावर बसणारा.
गभस्तिहस्तो ब्रह्मा च सर्वदेवनमस्कृतः एकविंशति इत्य् एष स्तव इष्टः सदा रवेः
किरणांनी हात असलेला, ब्रह्मा, सर्व देवांनी वंदन केलेला—ही एकवीस नावे रविच्या प्रिय स्तोत्रात सांगितली आहेत.
शरीरारोग्यदश् चैव धनवृद्धियशस्करः स्तवराज इति ख्यातस् त्रिषु लोकेषु विश्रुतः
तो शरीराला आरोग्य देणारा, धनवृद्धी आणि कीर्ती देणारा, स्तोत्रांचा राजा म्हणून प्रसिद्ध आणि तिन्ही लोकांत विख्यात आहे.
य एतेन द्विजश्रेष्ठा द्विसंध्ये ऽस्तमनोदये स्तौति सूर्यं शुचिर् भूत्वा सर्वपापैः प्रमुच्यते
जो कोणी, द्विजश्रेष्ठांनो, सकाळ-संध्याकाळ, सूर्योदय आणि सूर्यास्ताच्या वेळी, शुद्ध मनाने सूर्याची स्तुती करतो, तो सर्व पापांपासून मुक्त होतो.
मानसं वाचिकं वापि देहजं कर्मजं तथा एकजप्येन तत् सर्वं नश्यत्य् अर्कस्य संनिधौ
मनाने, वाणीने, शरीराने किंवा कर्माने झालेले सर्व दोष सूर्याच्या सान्निध्यात एकदा जप केल्याने नाहीसे होतात.
एकजप्यश् च होमश् च संध्योपासनम् एव च धूपमन्त्रार्घ्यमन्त्रश् च बलिमन्त्रस् तथैव च
एक मंत्राचा जप, होम, संध्याकाळी पूजा, धूपासाठीचे मंत्र, अर्घ्य देतानाचे मंत्र आणि बलिदानाचे मंत्र — हे सर्व देखील.
अन्नप्रदाने दाने च प्रणिपाते प्रदक्षिणे पूजितो ऽयं महामन्त्रः सर्वपापहरः शुभः
अन्नदान, दान, नमस्कार, प्रदक्षिणा यामध्ये हा महान मंत्र पूजला जातो; तो सर्व पापे दूर करतो आणि मंगल आहे.
तस्माद् यूयं प्रयत्नेन स्तवेनानेन वै द्विजाः स्तुवीध्वं वरदं देवं सर्वकामफलप्रदम्
म्हणून, द्विजांनो, तुम्ही सर्वांनी प्रयत्नपूर्वक या स्तोत्राने सर्व इच्छा पूर्ण करणाऱ्या वरद देवतेची स्तुती करा.
निर्गुणः शाश्वतो देवस् त्वया प्रोक्तो दिवाकरः पुनर् द्वादशधा जातः श्रुतो ऽस्माभिस् त्वयोदितः
गुणरहित आणि शाश्वत असा जो देव, ज्याला तू सूर्य म्हणून सांगितलेस, तो पुन्हा बारा रूपांनी जन्मला आहे, असे आम्ही तुझ्या वचनांतून ऐकले.
स कथं तेजसो रश्मिः स्त्रिया गर्भे महाद्युतिः संभूतो भास्करो जातस् तत्र नः संशयो महान्
सूर्याचे तेज, किरणे, ती अपार प्रभा एका स्त्रीच्या गर्भात कशी निर्माण झाली? या गोष्टीवर आम्हाला मोठा संशय आहे.
दक्षस्य हि सुताः श्रेष्ठा बभूवुः षष्टिः शोभनाः अदितिर् दितिर् दनुश् चैव विनताद्यास् तथैव च
दक्षाच्या साठ कन्या होत्या, त्या सर्व अत्यंत सुंदर आणि श्रेष्ठ होत्या; अदिती, दिती, दनु, विनता आणि इतरही.