अविकाराय शुद्धाय नित्याय परमात्मने सदैकरूपरूपाय विष्णवे सर्वजिष्णवे
ज्याचं रूप कधीच बदलत नाही, जो शुद्ध, नित्य आणि परमतत्त्व आहे, ज्याचं स्वरूप कायम एकच आहे, त्या सर्वांवर विजय मिळवणाऱ्या विष्णूला मी वंदन करतो.
नमो हिरण्यगर्भाय हरये शङ्कराय च वासुदेवाय ताराय सर्गस्थित्यन्तकर्मणे
हिरण्यगर्भ, हरि, शंकर, वासुदेव, तारक, आणि सृष्टी, स्थिती, संहार करणाऱ्या त्या सर्वांना माझा नमस्कार.
एकानेकस्वरूपाय स्थूलसूक्ष्मात्मने नमः अव्यक्तव्यक्तभूताय विष्णवे मुक्तिहेतवे
जो एक असूनही अनेक रूपांनी प्रकटतो, जड आणि सूक्ष्म अशा दोन्ही स्वरूपात आहे, प्रकट आणि अप्रकट आहे, मुक्तीचं कारण आहे, त्या विष्णूला मी वंदन करतो.
सर्गस्थितिविनाशाय जगतो यो ऽजरामरः मूलभूतो नमस् तस्मै विष्णवे परमात्मने
जगाच्या सृष्टी, स्थिती आणि संहाराचा मूळ, जो कधीच वृद्ध होत नाही, अमर आहे, त्या परमतत्त्व विष्णूला मी नमस्कार करतो.
आधारभूतं विश्वस्याप्य् अणीयांसम् अणीयसाम् प्रणम्य सर्वभूतस्थम् अच्युतं पुरुषोत्तमम्
संपूर्ण विश्वाचा आधार, सर्वात सूक्ष्म, सर्व प्राण्यांमध्ये वास करणारा, अच्युत, पुरुषोत्तम — त्याला मी वंदन करतो.
ज्ञानस्वरूपम् अत्यन्तं निर्मलं परमार्थतः तम् एवार्थस्वरूपेण भ्रान्तिदर्शनतः स्थितम्
ज्ञानाचं मूळ स्वरूप, अत्यंत निर्मळ आणि खऱ्या अर्थानं शुद्ध, खरं स्वरूप असलं तरी भ्रमामुळे वेगळं दिसतं.
विष्णुं ग्रसिष्णुं विश्वस्य स्थितौ सर्गे तथा प्रभुम् सर्वज्ञं जगताम् ईशम् अजम् अक्षयम् अव्ययम्
विष्णू, जो संहाराच्या वेळी विश्वाला आपल्यात सामावतो, सृष्टी आणि स्थितीच्या वेळी सर्वांचा स्वामी आहे, सर्वज्ञ, जगाचा अधिपती, अजन्मा, अविनाशी आणि अचल आहे.
आद्यं सुसूक्ष्मं विश्वेशं ब्रह्मादीन् प्रणिपत्य च इतिहासपुराणज्ञं वेदवेदाङ्गपारगम्
सर्वांचा आद्य, अत्यंत सूक्ष्म, विश्वाचा स्वामी, ब्रह्मादिकांना वंदन करून, इतिहास आणि पुराणांचा जाणकार, वेद आणि त्यांची शाखा पारंगत — त्याला मी वंदन करतो.
सर्वशास्त्रार्थतत्त्वज्ञं पराशरसुतं प्रभुम् गुरुं प्रणम्य वक्ष्यामि पुराणं वेदसंमितम्
सर्व शास्त्रांचा अर्थ आणि तत्त्व जाणणाऱ्या, पराशरपुत्र, गुरूला वंदन करून, मी वेदांनुसार हे पुराण सांगतो.
कथयामि यथा पूर्वं दक्षाद्यैर् मुनिसत्तमैः पृष्टः प्रोवाच भगवान् अब्जयोनिः पितामहः
पूर्वी दक्ष आणि इतर श्रेष्ठ ऋषींनी विचारल्यावर, कमळातून जन्मलेल्या पितामह भगवंतांनी जसं सांगितलं, तसं मी सांगतो.
शृणुध्वं संप्रवक्ष्यामि कथां पापप्रणाशिनीम् कथ्यमानां मया चित्रां बह्वर्थां श्रुतिविस्तराम्
ऐका, मी तुम्हाला पापांचा नाश करणारी, अद्भुत, अर्थपूर्ण आणि श्रुतींनी भरलेली कथा सांगतो.
यस् त्व् इमां धारयेन् नित्यं शृणुयाद् वाप्य् अभीक्ष्णशः स्ववंशधारणं कृत्वा स्वर्गलोके महीयते
जो हा ग्रंथ नेहमी मनाशी धरतो किंवा वारंवार ऐकतो, आणि आपली वंशपरंपरा टिकवतो, त्याचं स्वर्गात मोठं सन्मान होतं.
अव्यक्तं कारणं यत् तन् नित्यं सदसदात्मकम् प्रधानं पुरुषस् तस्मान् निर्ममे विश्वम् ईश्वरः
जे अप्रकट कारण आहे, नित्य, सत् आणि असत् दोन्हीचं स्वरूप, त्यातूनच प्रभूंनी प्रधान आणि पुरुष म्हणून हे विश्व निर्माण केलं.
तं बुध्यध्वं मुनिश्रेष्ठा ब्रह्माणम् अमितौजसम् स्रष्टारं सर्वभूतानां नारायणपरायणम्
मुनिश्रेष्ठांनो, अमाप तेज असलेला, सर्व सृष्टीचा कर्ता, नारायणभक्त ब्रह्मा — त्याला ओळखा.
अहंकारस् तु महतस् तस्माद् भूतानि जज्ञिरे भूतभेदाश् च भूतेभ्य इति सर्गः सनातनः
महत्तत्त्वातून अहंकार निर्माण होतो, त्यातून पंचमहाभूतांची उत्पत्ती होते, आणि त्यातून विविध जीवांची निर्मिती — हीच सनातन सृष्टी आहे.
विस्तरावयवं चैव यथाप्रज्ञं यथाश्रुति कीर्त्यमानं शृणुध्वं वः सर्वेषां कीर्तिवर्धनम्
जसं समजलं आणि ऐकलं तसं, विस्ताराने सांगितलेली ही कथा ऐका — ती तुमचं कीर्तिवर्धन करेल.
कीर्तितं स्थिरकीर्तीनां सर्वेषां पुण्यवर्धनम् ततः स्वयंभूर् भगवान् सिसृक्षुर् विविधाः प्रजाः
सर्व स्थिर कीर्ती असलेल्या लोकांचे पुण्य वाढवणारे हे कथन सांगितले गेले आहे. त्यानंतर स्वयंभू भगवान विविध जीवांची सृष्टी करायची इच्छा धरतात.
अप एव ससर्जादौ तासु वीर्यम् अथासृजत् आपो नारा इति प्रोक्ता आपो वै नरसूनवः
सृष्टीच्या सुरुवातीला त्यांनी पाणी निर्माण केले आणि त्या पाण्यात आपले बीज ठेवले. त्या पाण्याला 'नारा' असे म्हणतात आणि 'पाणी हे नराचे संतती आहे' असेही सांगितले जाते.
अयनं तस्य ताः पूर्वं तेन नारायणः स्मृतः हिरण्यवर्णम् अभवत् तद् अण्डम् उदकेशयम्
त्या पाण्यात त्यांचे पहिले निवासस्थान होते, म्हणून त्यांना नारायण म्हणतात. त्या वेळी सोन्यासारखा तेजस्वी अंड निर्माण झाले, जे पाण्यावर तरंगत होते.
तत्र जज्ञे स्वयं ब्रह्मा स्वयंभूर् इति नः श्रुतम् हिरण्यवर्णो भगवान् उषित्वा परिवत्सरम्
त्या अंडातच स्वयंभू ब्रह्मा जन्मास आले, असे आपण ऐकले आहे. तो सोन्यासारखा तेजस्वी भगवान तिथे एक पूर्ण वर्ष राहिला.
तद् अण्डम् अकरोद् द्वैधं दिवं भुवम् अथापि च तयोः शकलयोर् मध्य आकाशम् अकरोत् प्रभुः
त्यांनी त्या अंडाचे दोन भाग केले, त्यातून वर आकाश आणि खाली पृथ्वी निर्माण केली. त्या दोन भागांच्या मध्ये प्रभूंनी आकाश निर्माण केले.
अप्सु पारिप्लवां पृथ्वीं दिशश् च दशधा दधे तत्र कालं मनो वाचं कामं क्रोधम् अथो रतिम्
पृथ्वी पाण्यात बुडवून ठेवली आणि दहा दिशा निर्माण केल्या. तिथेच त्यांनी काळ, मन, वाणी, इच्छा, राग आणि रती यांचीही निर्मिती केली.
ससर्ज सृष्टिं तद्रूपां स्रष्टुम् इच्छन् प्रजापतीन् मरीचिम् अत्र्यङ्गिरसौ पुलस्त्यं पुलहं क्रतुम्
जीवांची सृष्टी करायची इच्छा धरून त्यांनी तशीच सृष्टी घडवली आणि प्रजापती म्हणजेच मरीची, अत्री, अंगिरस, पुलस्त्य, पुलह, आणि क्रतु यांना उत्पन्न केले.
वसिष्ठं च महातेजाः सो ऽसृजत् सप्त मानसान् सप्त ब्रह्माण इत्य् एते पुराणे निश्चयं गताः
महातेजस्वी ब्रह्म्यांनी वसिष्ठालाही निर्माण केले आणि अशा प्रकारे सात मनातून जन्मलेले प्रजापती निर्माण केले. हेच सात ब्रह्मा म्हणून पुराणात निश्चित मानले गेले आहेत.
नारायणात्मकानां तु सप्तानां ब्रह्मजन्मनाम् ततो ऽसृजत् पुरा ब्रह्मा रुद्रं रोषात्मसंभवम्
या सात ब्रह्माजन्म्यांचा आत्मा नारायण आहे. त्यानंतर प्राचीन काळी ब्रह्म्यांनी आपल्या रागातून रुद्राची निर्मिती केली.
सनत्कुमारं च विभुं पूर्वेषाम् अपि पूर्वजम् सप्तस्व् एता अजायन्त प्रजा रुद्राश् च भो द्विजाः
त्यांनी सनत्कुमार या तेजस्वी आणि प्राचीनांमध्येही ज्येष्ठ असलेल्या ऋषीचीही निर्मिती केली. या सात जणांमध्ये प्रजापती आणि रुद्र यांचा जन्म झाला, हे द्विजांनो.
स्कन्दः सनत्कुमारश् च तेजः संक्षिप्य तिष्ठतः तेषां सप्त महावंशा दिव्या देवगणान्विताः
स्कंद आणि सनत्कुमार यांनी आपली ऊर्जा एकत्र करून तिथेच स्थिती राखली. त्यांच्या सात महान वंशांमध्ये दिव्य देवगणांचा समावेश आहे.
क्रियावन्तः प्रजावन्तो महर्षिभिर् अलंकृताः विद्युतो ऽशनिमेघांश् च रोहितेन्द्रधनूंषि च
हे सर्व क्रियाशील आणि प्रजावंत असून, महर्षींच्या उपस्थितीने शोभून दिसतात. त्यांनी विजा, मेघातून वीज, लाल इंद्रधनुष्य आणि इंद्रधनुष्येही निर्माण केली.
वयांसि च ससर्जादौ पर्जन्यं च ससर्ज ह ऋचो यजूंषि सामानि निर्ममे यज्ञसिद्धये
सृष्टीच्या सुरुवातीला त्यांनी पक्ष्यांची निर्मिती केली आणि नंतर पर्जन्य म्हणजेच पावसाचा देव निर्माण केला. यज्ञसिद्धीसाठी ऋच, यजुः आणि साम या वेदांच्या ऋचा निर्माण केल्या.
साध्यान् अजनयद् देवान् इत्य् एवम् अनुसंजगुः उच्चावचानि भूतानि गात्रेभ्यस् तस्य जज्ञिरे
त्यांनी साध्य या देवांची उत्पत्ती केली, ज्यांना तसेच ओळखले जाते. त्यांच्या अंगांपासून उंच-नीच अशा सर्व प्रकारची जीवसृष्टी निर्माण झाली.