उपगीयमानो गन्धर्वैः सूर्यलोकं स गच्छति भुक्त्वा तत्र वरान् भोगान् यावद् आभूतसंप्लवम्
गंधर्वांच्या स्तुतीने, तो सूर्यलोकात जातो आणि तेथे सृष्टीच्या अंतापर्यंत उत्तम सुखांचा उपभोग घेतो.
पुण्यक्षयाद् इहायातः प्रवरे योगिनां कुले चतुर्वेदो भवेद् विप्रः स्वधर्मनिरतः शुचिः
पुण्य संपल्यावर, तो येथे श्रेष्ठ योग्यांच्या कुळात जन्म घेतो, चारही वेदांचा जाणकार, आपापल्या धर्मात निष्ठावान आणि शुद्ध ब्राह्मण होतो.
योगं विवस्वतः प्राप्य ततो मोक्षम् अवाप्नुयात् चैत्रे मासि सिते पक्षे यात्रां दमनभञ्जिकाम्
विवस्वताचा योग प्राप्त करून, मग तो मोक्ष प्राप्त करतो; चैत्र महिन्यात, शुक्ल पक्षात, दमनभंजिका नावाची यात्रा असते.
यः करोति नरस् तत्र पूर्वोक्तं स फलं लभेत् शयनोत्थापने भानोः संक्रान्त्यां विषुवायने
जो कोणी तेथे पूर्वी सांगितलेली कृती करतो, त्याला ते फळ मिळते, मग ते सूर्योदयाला असो, संक्रांतीला किंवा विषुवदिनाला असो.
वारे रवेस् तिथौ चैव पर्वकाले ऽथवा द्विजाः ये तत्र यात्रां कुर्वन्ति श्रद्धया संयतेन्द्रियाः
हे द्विजांनो, रविवारी, तिथीला किंवा सणाच्या वेळी, जे श्रद्धेने आणि इंद्रियांवर संयम ठेवून तेथे यात्रा करतात—
विमानेनार्कवर्णेन सूर्यलोकं व्रजन्ति ते आस्ते तत्र महादेवस् तीरे नदनदीपतेः
ते सूर्यसारख्या तेजस्वी विमानात बसून सूर्यलोकात जातात आणि नदीनाथाच्या मोठ्या तीरावर वास करतात.
रामेश्वर इति ख्यातः सर्वकामफलप्रदः ये तं पश्यन्ति कामारिं स्नात्वा सम्यङ् महोदधौ
तो रामेश्वर म्हणून ओळखला जातो, सर्व इच्छा पूर्ण करणारा आहे. जे लोक त्या कामाचा शत्रू असलेल्या देवाचे दर्शन घेतात आणि मोठ्या समुद्रात नीट स्नान करतात,
गन्धैः पुष्पैस् तथा धूपैर् दीपैर् नैवेद्यकैर् वरैः प्रणिपातैस् तथा स्तोत्रैर् गीतैर् वाद्यैर् मनोहरैः
सुगंध, फुले, धूप, दिवे, उत्तम नैवेद्य, नमस्कार, स्तुती, गाणी आणि मनाला आनंद देणारे वाद्य यांच्या सहाय्याने,
राजसूयफलं सम्यग् वाजिमेधफलं तथा प्राप्नुवन्ति महात्मानः संसिद्धिं परमां तथा
अशा महात्म्यांना राजसूय यज्ञाचे आणि अश्वमेध यज्ञाचे फळ पूर्णपणे मिळते, तसेच त्यांना श्रेष्ठ सिद्धीही प्राप्त होते.
कामगेन विमानेन किङ्किणीजालमालिना उपगीयमाना गन्धर्वैः शिवलोकं व्रजन्ति ते
इच्छेने निर्माण झालेल्या, घंटांच्या जाळ्यांनी सजवलेल्या आणि गंधर्वांच्या गाण्यांनी गौरवलेल्या दिव्य रथात बसून ते शिवलोकात जातात.
आहूतसंप्लवं यावद् भुक्त्वा भोगान् मनोरमान् पुण्यक्षयाद् इहागत्य चातुर्वेदा भवन्ति ते
तेथे, प्रलयापर्यंत मनमोहक सुखांचा उपभोग घेतात. पुण्य संपल्यावर ते पुन्हा पृथ्वीवर येतात आणि चारही वेदांचे ज्ञाता होतात.
शांकरं योगम् आस्थाय ततो मोक्षं व्रजन्ति ते यस् तत्र सवितुः क्षेत्रे प्राणांस् त्यजति मानवः
शंकराच्या योगात स्थिर राहून, ते नंतर मुक्ती प्राप्त करतात. जो कोणी त्या सूर्याच्या क्षेत्रात प्राण सोडतो, तो मुक्त होतो.
स सूर्यलोकम् आस्थाय देववन् मोदते दिवि पुनर् मानुषतां प्राप्य राजा भवति धार्मिकः
तो सूर्यलोकात जाऊन, देवांसारखा स्वर्गात आनंद घेतो; नंतर पुन्हा मनुष्य जन्म घेऊन, धर्मशील राजा होतो.
योगं रवेः समासाद्य ततो मोक्षम् अवाप्नुयात् एवं मया मुनिश्रेष्ठाः प्रोक्तं क्षेत्रं सुदुर्लभम्
रवीच्या योगाने मुक्ती मिळते. हे मुनीश्रेष्ठांनो, मी तुम्हाला हे अत्यंत दुर्मिळ क्षेत्र सांगितले आहे.
कोणार्कस्योदधेस् तीरे भुक्तिमुक्तिफलप्रदः
कोणार्कच्या समुद्रकिनारी हे क्षेत्र भोग आणि मुक्ती दोन्ही फळे देणारे आहे.
श्रुतो ऽस्माभिः सुरश्रेष्ठ भवता यद् उदाहृतम् भास्करस्य परं क्षेत्रं भुक्तिमुक्तिफलप्रदम्
हे देवश्रेष्ठा, आपण सांगितलेले आम्ही ऐकले—भास्कराचे ते परम क्षेत्र, जे भोग आणि मुक्ती दोन्ही फळे देणारे आहे.
न तृप्तिम् अधिगच्छामः शृण्वन्तः सुखदां कथाम् तव वक्त्रोद्भवां पुण्याम् आदित्यस्याघनाशिनीम्
आपल्या मुखातून उमटलेली, पापांचा नाश करणारी आणि आनंद देणारी ही कथा ऐकूनही आम्हाला समाधान वाटत नाही.
अतः परं सुरश्रेष्ठ ब्रूहि नो वदतां वर देवपूजाफलं यच् च यच् च दानफलं प्रभो
म्हणून, हे देवश्रेष्ठा, आम्हाला सांगा—देवांची पूजा केल्याने काय फळ मिळते आणि दान केल्याने काय फळ मिळते.
प्रणिपाते नमस्कारे तथा चैव प्रदक्षिणे दीपधूपप्रदाने च संमार्जनविधौ च यत्
नमस्कार, वंदन, प्रदक्षिणा, दिवा-धूप अर्पण, आणि झाडू मारण्याच्या कृतीत काय पुण्य आहे?
उपवासे च यत् पुण्यं यत् पुण्यं नक्तभोजने अर्घश् च कीदृशः प्रोक्तः कुत्र वा संप्रदीयते
उपवासाने, रात्रीच जेवण केल्याने, कोणत्या प्रकारचा अर्घ्य सांगितला आहे आणि तो कुठे अर्पण करावा हे काय आहे?
कथं च क्रियते भक्तिः कथं देवः प्रसीदति एतत् सर्वं सुरश्रेष्ठ श्रोतुम् इच्छामहे वयम्
भक्ती कशी करावी? देव कसा प्रसन्न होतो? हे सर्व, हे देवश्रेष्ठा, आम्हाला ऐकायची इच्छा आहे.
अर्घ्यं पूजादिकं सर्वं भास्करस्य द्विजोत्तमाः भक्तिं श्रद्धां समाधिं च कथ्यमानं निबोधत
भास्कराच्या पूजेसाठी अर्घ्य व इतर सर्व विधी, तसेच भक्ती, श्रद्धा आणि समाधी—हे सर्व, हे श्रेष्ठ ब्राह्मणांनो, मी सांगतो, नीट ऐका.
मनसा भावना भक्तिर् इष्टा श्रद्धा च कीर्त्यते ध्यानं समाधिर् इत्य् उक्तं शृणुध्वं सुसमाहिताः
मनाने भावना करणे म्हणजे भक्ती, श्रद्धा देखील श्रेष्ठ मानली जाते; ध्यान म्हणजे समाधी असे सांगितले आहे. सर्वजण एकाग्रतेने ऐका.
तत्कथां श्रावयेद् यस् तु तद्भक्तान् पूजयीत वा अग्निशुश्रूषकश् चैव स वै भक्तः सनातनः
जो कोणी ती कथा इतरांना ऐकवतो, त्या भक्तांची पूजा करतो किंवा अग्नीची सेवा करतो, तो खरा सनातन भक्त आहे.
तच्चित्तस् तन्मनाश् चैव देवपूजारतः सदा तत्कर्मकृद् भवेद् यस् तु स वै भक्तः सनातनः
ज्याचं मन आणि चित्त नेहमी त्या दैवतावर एकाग्र असतं, जो नेहमी देवांची भक्ती आणि पूजा करतो, आणि त्याचं कर्मही तसंच असतं, तो खरा सनातन भक्त आहे.
देवार्थे क्रियमाणानि यः कर्माण्य् अनुमन्यते कीर्तनाद् वा परो विप्राः स वै भक्ततरो नरः
जो देवांच्या कार्यांना मान्यता देतो किंवा त्यांची कीर्ती गातो, हे ब्राह्मणांनो, तो माणूस सर्वांत श्रेष्ठ भक्त आहे.
नाभ्यसूयेत तद्भक्तान् न निन्द्याच् चान्यदेवताम् आदित्यव्रतचारी च स वै भक्ततरो नरः
तो भक्तांवर द्वेष करत नाही आणि इतर देवतांचा तिरस्कार करत नाही; तसेच जो सूर्यव्रत पाळतो, तो माणूस सर्वांत श्रेष्ठ भक्त आहे.
गच्छंस् तिष्ठन् स्वपञ् जिघ्रन्न् उन्मिषन् निमिषन्न् अपि यः स्मरेद् भास्करं नित्यं स वै भक्ततरो नरः
जो चालताना, उभा असताना, झोपताना, वास घेताना, डोळे उघडताना किंवा मिटताना, नेहमी भास्कराचं स्मरण करतो, तो माणूस सर्वांत श्रेष्ठ भक्त आहे.
एवंविधा त्व् इयं भक्तिः सदा कार्या विजानता भक्त्या समाधिना चैव स्तवेन मनसा तथा
अशा प्रकारची भक्ती जाणणाऱ्याने नेहमी करावी; भक्ती, एकाग्रता आणि मनाने स्तुती ह्यांनी ती साध्य होते.
क्रियते नियमो यस् तु दानं विप्राय दीयते प्रतिगृह्णन्ति तं देवा मनुष्याः पितरस् तथा
जो नियमाने वागतो आणि ब्राह्मणाला दान देतो, त्याला देव, माणसं आणि पितर सगळे स्वीकारतात.