यावत्प्रमाणा पृथिवी विस्तारपरिमण्डला नभस् तावत्प्रमाणं हि विस्तारपरिमण्डलम्
पृथ्वीचं जितकं क्षेत्रफळ आणि परिघ आहे, तितकंच आकाशाचं क्षेत्रफळ आणि परिघ आहे.
भूमेर् योजनलक्षे तु सौरं विप्रास् तु मण्डलम् लक्षे दिवाकराच् चापि मण्डलं शशिनः स्थितम्
हे ब्राह्मणहो, सूर्याचं मंडळ पृथ्वीपासून एक लक्ष योजनांवर आहे आणि सूर्यापासून तितक्याच अंतरावर चंद्राचं मंडळ आहे.
पूर्णे शतसहस्रे तु योजनानां निशाकरात् नक्षत्रमण्डलं कृत्स्नम् उपरिष्टात् प्रकाशते
चंद्रापासून बरोबर एक लाख योजनांवर पूर्णपणे वरती, सगळं नक्षत्रांचं क्षेत्र तेजाने झळकतं.
द्विलक्षे चोत्तरे विप्रा बुधो नक्षत्रमण्डलात् तावत्प्रमाणभागे तु बुधस्याप्य् उशना स्थितः
हे ऋषिजनहो, त्या नक्षत्रांच्या क्षेत्रापासून दोन लाख योजनांवर, तितक्याच अंतरावर बुध स्थित आहे आणि बुधाच्या वर शुक्र आहे.
अङ्गारको ऽपि शुक्रस्य तत्प्रमाणे व्यवस्थितः लक्षद्वयेन भौमस्य स्थितो देवपुरोहितः
शुक्राच्या वरती, तितक्याच अंतरावर मंगळ आहे; आणि मंगळाच्या दोन लाख योजनांवर देवांचा पुरोहित स्थिर आहे.
सौरिर् बृहस्पतेर् ऊर्ध्वं द्विलक्षे समवस्थितः सप्तर्षिमण्डलं तस्माल् लक्षम् एकं द्विजोत्तमाः
बृहस्पतीच्या वर दोन लाख योजनांवर शनी आहे; आणि त्याच्या वर, उत्तम द्विजांनो, एक लाख योजनांवर सप्तर्षींचं क्षेत्र आहे.
ऋषिभ्यस् तु सहस्राणां शताद् ऊर्ध्वं व्यवस्थितः मेढीभूतः समस्तस्य ज्योतिश् चक्रस्य वै ध्रुवः
सप्तर्षींपासून एक कोटी योजनांवर, सगळ्या तेजाच्या चक्राचा आधार असलेला ध्रुव स्थिर आहे.
त्रैलोक्यम् एतत् कथितं संक्षेपेण द्विजोत्तमाः इज्याफलस्य भूर् एषा इज्या चात्र प्रतिष्ठिता
उत्तम द्विजांनो, हे त्रैलोक्य मी तुम्हाला संक्षिप्तपणे सांगितलं; ही पृथ्वी यज्ञाचं फळ आहे आणि यज्ञ इथेच स्थिर आहे.
ध्रुवाद् ऊर्ध्वं महर्लोको यत्र ते कल्पवासिनः एकयोजनकोटी तु महर्लोको विधीयते
ध्रुवाच्या वर महर्लोक आहे, जिथे कल्पभर राहणारे वास करतात; महर्लोक दहा लाख योजनांचं क्षेत्र आहे असं सांगितलं जातं.
द्वे कोट्यौ तु जनो लोको यत्र ते ब्रह्मणः सुताः सनन्दनाद्याः कथिता विप्राश् चामलचेतसः
त्याच्या पुढे, वीस लाख योजनांवर जनलोक आहे, जिथे ब्रह्माचे पुत्र, सनंदनादी आणि निर्मळ मनाचे ऋषी राहतात असं म्हटलं जातं.
चतुर्गुणोत्तरं चोर्ध्वं जनलोकात् तपः स्मृतम् वैराजा यत्र ते देवाः स्थिता देहविवर्जिताः
जनलोकापेक्षा चारपट वर असलेला प्रदेश तपोलोक म्हणून ओळखला जातो, जिथे तेजस्वी, देहरहित देव स्थिर आहेत.
षड्गुणेन तपोलोकात् सत्यलोको विराजते अपुनर्मारकं यत्र सिद्धादिमुनिसेवितम्
तपोलोकापेक्षा सहापट वर सत्यलोक तेजाने झळकतं, जिथे पुन्हा मृत्यू नाही आणि सिद्ध व श्रेष्ठ ऋषी सेवा करतात.
पादगम्यं तु यत् किंचिद् वस्त्व् अस्ति पृथिवीमयम् स भूर्लोकः समाख्यातो विस्तारो ऽस्य मयोदितः
जे काही पायी जाऊ शकतो आणि पृथ्वीपासून बनलेलं आहे, त्याला भूर्लोक असं म्हणतात; त्याचं विस्तार मी सांगितलं आहे.
भूमिसूर्यान्तरं यत् तु सिद्धादिमुनिसेवितम् भुवर्लोकस् तु सो ऽप्य् उक्तो द्वितीयो मुनिसत्तमाः
पृथ्वी आणि सूर्य यांच्या मधला, सिद्ध व श्रेष्ठ ऋषींच्या सेवेला लाभलेला प्रदेश, हेच दुसरं लोक — भुवर्लोक — आहे, हे श्रेष्ठ मुनींनो.
ध्रुवसूर्यान्तरं यत् तु नियुतानि चतुर्दश स्वर्लोकः सो ऽपि कथितो लोकसंस्थानचिन्तकैः
ध्रुव आणि सूर्य यांच्या मधला, चौदा लाख योजनांचं अंतर असलेला प्रदेश, लोकांची रचना विचार करणाऱ्यांनी स्वर्लोक असं नाव दिलं आहे.
त्रैलोक्यम् एतत् कृतकं विप्रैश् च परिपठ्यते जनस् तपस् तथा सत्यम् इति चाकृतकं त्रयम्
हे त्रैलोक्य ऋषींनी निर्माण झालेलं मानलं आहे, पण जनलोक, तपोलोक आणि सत्यलोक हे अनादि आहेत असं म्हणतात.
कृतकाकृतको मध्ये महर्लोक इति स्मृतः शून्यो भवति कल्पान्ते यो ऽन्तं न च विनश्यति
महर्लोक हा निर्माण आणि अनादि यांच्या मध्ये आहे असं स्मरणात आहे; कल्पाच्या शेवटी तो रिकामा होतो, पण नाहीसा होत नाही.
एते सप्त महालोका मया वः कथिता द्विजाः पातालानि च सप्तैव ब्रह्माण्डस्यैष विस्तरः
हे द्विजांनो, हे सात महान लोक आणि सात पाताळ मी तुम्हाला सांगितले; हाच ब्रह्मांडाचा विस्तार आहे.
एतद् अण्डकटाहेन तिर्यग् ऊर्ध्वम् अधस् तथा कपित्थस्य यथा बीजं सर्वतो वै समावृतम्
हे सगळं ब्रह्मांडाचं कवच वर, खाली आणि सर्व बाजूंनी वेढलेलं आहे, जसं काठीफळाच्या बीजाला सर्व बाजूंनी कवच असतं.
दशोत्तरेण पयसा द्विजाश् चाण्डं च तद् वृतम् स चाम्बुपरिवारो ऽसौ वह्निना वेष्टितो बहिः
हे द्विजांनो, त्या अंडाला दहा प्रमाण पाण्याने वेढलेलं आहे; आणि त्या पाण्याच्या आवरणाला बाहेरून अग्नीने वेढलं आहे.
वह्निस् तु वायुना वायुर् विप्रास् तु नभसावृतः आकाशो ऽपि मुनिश्रेष्ठा महता परिवेष्टितः
अग्नीला वारा वेढतो, वाऱ्याला आकाश वेढतो, हे श्रेष्ठ ऋषीहो, आणि आकाशालाही महत्त्वाने वेढलं आहे.
दशोत्तराण्य् अशेषाणि विप्राश् चैतानि सप्त वै महान्तं च समावृत्य प्रधानं समवस्थितम्
हे ब्राह्मणहो, ही दहा आणि एक, आणि बाकी सर्व, तसेच ही सातही, या सगळ्यांनी महत्त्व वेढून, प्रधानात स्थिर आहेत.
अनन्तस्य न तस्यान्तः संख्यानं चापि विद्यते तद् अनन्तम् असंख्यातं प्रमाणेनापि वै यतः
अनंताला कधीच अंत नाही, त्याची मोजणीही शक्य नाही; कारण ते अनंत, अमाप आणि कोणत्याही प्रमाणापलीकडे आहे.
हेतुभूतम् अशेषस्य प्रकृतिः सा परा द्विजाः अण्डानां तु सहस्राणां सहस्राण्य् अयुतानि च
ती परम प्रकृती, हे द्विजांनो, सर्वांची कारणीभूत आहे; आणि हजारो हजारो, लाखो अंडे निर्माण होतात.
ईदृशानां तथा तत्र कोटिकोटिशतानि च दारुण्य् अग्निर् यथा तैलं तिले तद्वत् पुमान् इह
अशा प्रकारची कोट्यवधी अंडे तिथे आहेत; जसं तिळात तेलात प्रखर अग्नी लपलेला असतो, तसंच जीव इथे वास करतो.
प्रधाने ऽवस्थितो व्यापी चेतनात्मनिवेदनः प्रधानं च पुमांश् चैव सर्वभूतानुभूतया
प्रधानात राहून, सर्वत्र व्यापून, चेतन आणि जाणिवेने युक्त, प्रधान आणि पुरुष सर्व प्राण्यांचा अनुभव घेतात.
विष्णुशक्त्या द्विजश्रेष्ठा धृतौ संश्रयधर्मिणौ तयोः सैव पृथग्भावे कारणं संश्रयस्य च
विष्णूच्या शक्तीमुळे, हे श्रेष्ठ ब्राह्मणहो, दोघेही टिकून राहतात आणि आधाररूप असतात; त्यांचा वेगळेपणा हाच आधाराचा कारण आहे.
क्षोभकारणभूता च सर्गकाले द्विजोत्तमाः यथा शैत्यं जले वातो बिभर्ति कणिकागतम्
सृष्टीच्या वेळी, हे श्रेष्ठ द्विजांनो, जी हालचाल घडवते ती असते; जसं थंडपणा पाण्यात थेंबात असतो.
जगच् छक्तिस् तथा विष्णोः प्रधानपुरुषात्मकम् यथा च पादपो मूलस्कन्धशाखादिसंयुतः
तसंच, विष्णूची शक्ती, जी प्रधान आणि पुरुषरूप आहे, ती जगात व्यापलेली आहे; जसं झाड मूळ, खोड, फांद्या आणि इतर भागांनी बनलेलं असतं.
आद्यबीजात् प्रभवति बीजान्य् अन्यानि वै ततः प्रभवन्ति ततस् तेभ्यो भवन्त्य् अन्ये परे द्रुमाः
मूळ बीजातून दुसरी बीजे निर्माण होतात, आणि त्यातून आणखी बीजे तयार होतात; अशा प्रकारे, त्यांच्यापासून पुढची झाडं जन्म घेतात.