आस्ते पातालमूलस्थः शेषो ऽशेषसुरार्चितः तस्य वीर्यं प्रभावश् च स्वरूपं रूपम् एव च
शेष हा पाताळाच्या मुळाशी वास करतो, सर्व देव त्याची पूजा करतात; त्याची शक्ती, सामर्थ्य, खरे स्वरूप आणि प्रत्यक्ष रूप—
नहि वर्णयितुं शक्यं ज्ञातुं वा त्रिदशैर् अपि यस्यैषा सकला पृथ्वी फणामणिशिखारुणा
ते देवांनाही सांगता किंवा जाणता येत नाही; त्याच्या फणांवरील मण्यांच्या शिखांनी लाल झालेली ही संपूर्ण पृथ्वी त्याचा केवळ एक अंश आहे.
आस्ते कुसुममालेव कस् तद्वीर्यं वदिष्यति यदा विजृम्भते ऽनन्तो मदाघूर्णितलोचनः
तो जणू काही फुलांच्या हाराने सजलेला आहे—त्याचे सामर्थ्य कोण सांगू शकतो? अनंत जेव्हा अंग पसरतो, मदाने त्याचे डोळे डोलतात—
तदा चलति भूर् एषा साद्रितोयाधिकानना गन्धर्वाप्सरसः सिद्धाः किंनरोरगवारणाः
तेव्हा ही पृथ्वी, पर्वत, पाणी आणि अरण्यांसह थरथरते; गंधर्व, अप्सरा, सिद्ध, किन्नर, नाग आणि हत्ती—
नान्तं गुणानां गच्छन्ति ततो ऽनन्तो ऽयम् अव्ययः यस्य नागवधूहस्तैर् लापितं हरिचन्दनम्
त्याच्या गुणांचा अंत कुणालाच गाठता येत नाही; म्हणून तो अनंत आणि अविनाशी आहे. नागकन्यांच्या हातांनी लावलेले हरिचंदन—
मुहुः श्वासानिलायस्तं याति दिक्पटवासताम् यम् आराध्य पुराणर्षिर् गर्गो ज्योतींषि तत्त्वतः
त्याच्या श्वासाच्या वार्याने वारंवार सुकते आणि सर्व दिशांना पसरते. त्याची भक्ती करून प्राचीन ऋषी गर्ग यांनी खरेखुरे तारे जाणले.
ज्ञातवान् सकलं चैव निमित्तपठितं फलम् तेनेयं नागवर्येण शिरसा विधृता मही बिभर्ति सकलांल् लोकान् सदेवासुरमानुषान्
त्यांनी सर्व शकुनांच्या फळांचे ज्ञान मिळवले; या श्रेष्ठ नागाने आपल्या डोक्यावर पृथ्वी धारण केली आहे, आणि ती देव, असुर आणि माणसे असलेल्या सर्व लोकांना आधार देते.
ततश् चानन्तरं विप्रा नरका रौरवादयः पापिनो येषु पात्यन्ते ताञ् शृणुध्वं द्विजोत्तमाः
यानंतर, विप्रांनो, रौरव वगैरे नरक येतात, ज्यात पापी पडतात; हे ऐका, द्विजश्रेष्ठांनो.
रौरवः शौकरो रोधस् तानो विशसनस् तथा महाज्वालस् तप्तकुड्यो महालोभो विमोहनः
रौरव, शूकर, रोध, तान, विशसन, महाज्वाळ, तप्तकुड्य, महालोभ आणि विमोहन — ही नरकांची नावे आहेत.
रुधिरान्धो वसातप्तः कृमीशः कृमिभोजनः असिपत्त्रवनं कृष्णो लालाभक्षश् च दारुणः
रुधिरांध, वसातप्त, कृमीश, कृमिभोजन, असिपत्रवन, कृष्ण, लाळाभक्षक आणि दारुण — हीही नरकांची नावे आहेत.
तथा पूयवहः पापो वह्निज्वालो ह्य् अधःशिराः सदंशः कृष्णसूत्रश् च तमश् चावीचिर् एव च
तसेच पूयवह, पाप, वह्निज्वाळ, अधःशिर, सदंश, कृष्णसूत्र, तमस आणि अवीचि — हीही नरके आहेत.
श्वभोजनो ऽथाप्रतिष्ठोमआवीचिश् च तथापरः इत्य् एवमादयश् चान्ये नरका भृशदारुणाः
श्वभोजन, अप्रतिष्ठ आणि अवीचि, तसेच इतरही अनेक अत्यंत भयंकर नरके आहेत.
यमस्य विषये घोराः शस्त्राग्निविषदर्शिनः पतन्ति येषु पुरुषाः पापकर्मरताश् च ये
यमाच्या प्रदेशात, जिथे शस्त्र, अग्नी आणि विष असते, तिथे पापी कर्मात रमणारे लोक पडतात.
कूटसाक्षी तथा सम्यक् पक्षपातेन यो वदेत् यश् चान्यद् अनृतं वक्ति स नरो याति रौरवम्
जो खोटे साक्ष देतो, पक्षपातीपणे बोलतो किंवा दुसऱ्या प्रकारे असत्य सांगतो, तो मनुष्य रौरव नरकात जातो.
भ्रूणहा पुरहन्ता च गोघ्नश् च मुनिसत्तमाः यान्ति ते रौरवं घोरं यश् चोच्छ्वासनिरोधकः
जो गर्भहत्या करतो, गाव नष्ट करतो, गायीला मारतो किंवा दुसऱ्याचा श्वास अडवतो, हे सर्व, हे श्रेष्ठ मुनी, त्या भयंकर रौरव नरकात जातात.
सुरापो ब्रह्महा हर्ता सुवर्णस्य च शूकरे प्रयाति नरके यश् च तैः संसर्गम् उपैति वै
जो मद्यपान करतो, ब्राह्मणहत्या करतो, चोरी करतो, सोनं चोरतो किंवा अशा लोकांशी संबंध ठेवतो, तो शूकर नावाच्या नरकात जातो.
राजन्यवैश्यहा चैव तथैव गुरुतल्पगः तप्तकुम्भे स्वसृगामी हन्ति राजभटं च यः
जो क्षत्रिय किंवा वैश्याचा वध करतो, गुरूच्या पत्नीशी संबंध ठेवतो, बहिणीशी संग करतो किंवा राजाच्या सेवकाचा वध करतो, तो तप्त कुंडात पडतो.
माध्वीविक्रयकृन् वध्यपालः केसरविक्रयी तप्तलोहे पतन्त्य् एते यश् च भक्तं परित्यजेत्
जो मध विकतो, फाशीच्या कैद्याची राखण करतो, सिंहाच्या केसांचा व्यापार करतो किंवा अन्न टाकतो, हे सर्व तप्त लोखंडात पडतात.
सुतां स्नुषां चापि गत्वा महाज्वाले निपात्यते अवमन्ता गुरूणां यो यश् चाक्रोष्टा नराधमः
जो आपल्या मुलीशी किंवा सूनशी संबंध ठेवतो, त्याला महाज्वाळ नरकात टाकले जाते; जो गुरूंचा अपमान करतो किंवा दुसऱ्यांना शिव्या देतो, तोही तिथेच जातो.
वेददूषयिता यश् च वेदविक्रयकश् च यः अगम्यगामी यश् च स्यात् ते यान्ति शबलं द्विजाः
जो वेद भ्रष्ट करतो, वेद विकतो किंवा अयोग्य स्त्रीकडे जातो, हे सर्व, हे द्विज, शबल नावाच्या नरकात जातात.
चौरो विमोहे पतति मर्यादादूषकस् तथा देवद्विजपितृद्वेष्टा रत्नदूषयिता च यः
जो चोरी करतो, तो विमोह नरकात पडतो; जो सीमा मोडतो, देव, ब्राह्मण किंवा पितरांचा द्वेष करतो किंवा रत्न भ्रष्ट करतो —
स याति कृमिभक्ष्ये वै कृमीशे तु दुरिष्टिकृत् पितृदेवातिथीन् यस् तु पर्यश्नाति नराधमः
तो कृमिभक्षण नरकात जातो; पण जो मोठे पाप करतो किंवा पितर, देव किंवा पाहुण्यांना अर्पण करण्याआधीच अन्न खातो, हे अधम मनुष्य —
लालाभक्ष्ये स यात्य् उग्रे शरकर्ता च वेधके करोति कर्णिनो यश् च यश् च खड्गादिकृन् नरः
तो उग्र लाळाभक्षक नरकात जातो; जो बाणाने इजा करतो, टोचतो, कान कापतो किंवा तलवार चालवतो —
प्रयान्त्य् एते विशसने नरके भृशदारुणे असत्प्रतिग्रहीता च नरके यात्य् अधोमुखे
हे सर्व विशसन या अतिशय भयंकर नरकात जातात; आणि जो अयोग्य दान घेतो, तो डोकं खाली करून नरकात पडतो.
अयाज्ययाजकस् तत्र तथा नक्षत्रसूचकः कृमिपूये नरश् चैको याति मिष्टान्नभुक् सदा
जो अयोग्य व्यक्तीसाठी यज्ञ करतो, नक्षत्रावरून शकुन सांगतो किंवा नेहमी उत्तम अन्न खातो, तो एकटाच कृमी व पूय यांच्या नरकात जातो.
लाक्षामांसरसानां च तिलानां लवणस्य च विक्रेता ब्राह्मणो याति तम् एव नरकं द्विजाः
जो ब्राह्मण लाख, मांस, रस, तीळ किंवा मीठ विकतो, हे द्विज, तो त्याच नरकात जातो.
मार्जारकुक्कुटच्छागश्ववराहविहंगमान् पोषयन् नरकं याति तम् एव द्विजसत्तमाः
जो माणूस मांजरे, कोंबड्या, बकऱ्या, घोडे, डुकरे किंवा पक्षी पाळतो, हे श्रेष्ठ द्विजांनो, तो नरकात जातो.
रङ्गोपजीवी कैवर्तः कुण्डाशी गरदस् तथा सूची माहिषिकश् चैव पर्वगामी च यो द्विजः
जुगार खेळणारा, मासेमारी करणारा, खड्ड्यातून खाणारा, विष देणारा, सुई बनवणारा, म्हशी पाळणारा आणि सणाच्या दिवशी प्रवास करणारा द्विज—
अगारदाही मित्रघ्नः शकुनिग्रामयाजकः रुधिरान्धे पतन्त्य् एते सोमं विक्रीणते च ये
घर जाळणारा, मित्राचा वध करणारा, पक्षी पकडणारा, गावाचा पुजारी, रक्ताच्या मोहात अंध झालेला आणि सोमरस विकणारे—हे सर्व पडतात.
मधुहा ग्रामहन्ता च याति वैतरणीं नरः रेतःपानादिकर्तारो मर्यादाभेदिनश् च ये
मध चोरणारा, गाव उद्ध्वस्त करणारा, वीर्य पिणारा आणि सीमा मोडणारे—हे सर्व वैतरणी नदीत जातात.