वर्षाचला मुनिश्रेष्ठास् तेषां नामानि भो द्विजाः क्रौञ्चश् च वामनश् चैव तृतीयश् चान्धकारकः
हे श्रेष्ठ मुनींनो, त्यांच्या पर्वतरांगांची नावे अशी आहेत: क्रौंच, वामन आणि तिसरा अंधकारक.
देवव्रतो धमश् चैव तथान्यः पुण्डरीकवान् दुन्दुभिश् च महाशैलो द्विगुणास् ते परस्परम्
देवव्रत, धम, पुंडरीकवन, दुंदुभी आणि महाशैल—हे सर्व एकमेकांपेक्षा दुप्पट मोठे आहेत.
द्वीपाद् द्वीपेषु ये शैलास् तथा द्वीपानि ते तथा वर्षेष्व् एतेषु रम्येषु वर्षशैलवरेषु च
प्रत्येक द्वीपातील पर्वत, तसेच द्वीप, आणि या सुंदर प्रदेशात व उत्तम पर्वतरांगांमध्ये हे सर्व आहेत.
निवसन्ति निरातङ्काः सह देवगणैः प्रजाः पुष्कला पुष्करा धन्यास् ते ख्याताश् च द्विजोत्तमाः
तिथले लोक देवांच्या समूहासह निर्धास्तपणे राहतात; ते समृद्ध, पुष्कळ आणि भाग्यवान आहेत, आणि प्रसिद्धही आहेत, हे श्रेष्ठ द्विजांनो.
ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः शूद्राश् चानुक्रमोदिताः तत्र नद्यो मुनिश्रेष्ठा याः पिबन्ति तु ते सदा
ब्राह्मण, क्षत्रिय, वैश्य आणि शूद्र असे अनुक्रमे सांगितले आहेत; तिथे, हे श्रेष्ठ मुनींनो, त्या नद्यांचे पाणी ते नेहमी पितात.
सप्त प्रधानाः शतशस् तथान्याः क्षुद्रनिम्नगाः गौरी कुमुद्वती चैव संध्या रात्रिर् मनोजवा
सात मुख्य नद्या आणि शेकडो लहान प्रवाह आहेत: गौरी, कुमुदवती, संध्या, रात्र आणि मनोजवा.
ख्यातिश् च पुण्डरीका च सप्तैता वर्षनिम्नगाः तत्रापि वर्णैर् भगवान् पुष्कराद्यैर् जनार्दनः
ख्याती आणि पुंडरीका — या सात नद्या त्या प्रदेशांत वाहतात; तिथेही भगवंत जनार्दन, पुष्कर वगैरे रूपांनी, वेगवेगळ्या विभागांमध्ये पूजले जातात.
ध्यानयोगै रुद्ररूप ईज्यते यज्ञसंनिधौ क्रौञ्चद्वीपः समुद्रेण दधिमण्डोदकेन तु
ध्यान आणि योगाच्या साधनेत, यज्ञाच्या वेळी रुद्राचे पूजन केले जाते; क्रौंचद्वीप दहीच्या सागराने वेढलेला आहे.
आवृतः सर्वतः क्रौञ्चद्वीपतुल्येन मानतः दधिमण्डोदकश् चापि शाकद्वीपेन संवृतः
क्रौंचद्वीप सर्व बाजूंनी, त्याच मापाच्या दहीच्या सागराने वेढलेला आहे; आणि हा सागर शाकद्वीपाने पुन्हा वेढलेला आहे.
क्रौञ्चद्वीपस्य विस्तारद्विगुणेन द्विजोत्तमाः शाकद्वीपेश्वरस्यापि भव्यस्य सुमहात्मनः
हे श्रेष्ठ द्विजांनो, शाकद्वीपाचा विस्तार क्रौंचद्वीपाच्या दुप्पट आहे; त्या द्वीपाचा स्वामी भाव्य हा अत्यंत महान आणि उदार आहे.
सप्तैव तनयास् तेषां ददौ वर्षाणि सप्त सः जलदश् च कुमारश् च सुकुमारो मनीरकः
त्याला सात पुत्र होते, त्यांना त्याने सात प्रदेश दिले: जलद, कुमार, सुकुमार, मणीिरक,
कुसमोदश् च मोदाकिः सप्तमश् च महाद्रुमः तत्संज्ञान्य् एव तत्रापि सप्त वर्षाण्य् अनुक्रमात्
कुसमोद, मोदकी आणि सातवा महाद्रुम; ही त्यांची नावे आहेत, आणि तिथेही सात प्रदेश आहेत, त्याच नावांनी ओळखले जातात.
तत्रापि पर्वताः सप्त वर्षविच्छेदकारकाः पूर्वस् तत्रोदयगिरिर् जलधारस् तथापरः
तिथेही सात पर्वत आहेत, जे प्रदेशांचे विभाजन करतात: पहिला उदयगिरी, मग जलधार,
तथा रैवतकः श्यामस् तथैवाम्भोगिरिर् द्विजाः आस्तिकेयस् तथा रम्यः केसरी पर्वतोत्तमः
मग रैवतक, श्याम, आणि अंभोगिरी, हे द्विजांनो; त्यानंतर आस्तिकेय, रम्य आणि केसरी — हे सर्वश्रेष्ठ पर्वत आहेत.
शाकश् चात्र महावृक्षः सिद्धगन्धर्वसेवितः यत्पत्त्रवातसंस्पर्शाद् आह्लादो जायते परः
तिथे शाक नावाचा एक महान वृक्ष आहे, जो सिद्ध आणि गंधर्व यांच्या सेवेत असतो; त्याच्या पानांतून येणाऱ्या वाऱ्याच्या स्पर्शाने अत्यंत आनंद मिळतो.
तत्र पुण्या जनपदाश् चातुर्वर्ण्यसमन्विताः निवसन्ति महात्मानो निरातङ्का निरामयाः
तिथे सर्व चार वर्णांचे पुण्यवान लोक राहतात — हे सर्व महात्मे, कोणत्याही संकटाविना आणि आजाराविना सुखाने वास करतात.
नद्यश् चात्र महापुण्याः सर्वपापभयापहाः सुकुमारी कुमारी च नलिनी रेणुका च या
तिथेही अतिशय पवित्र नद्या आहेत, ज्या सर्व पाप व भीती दूर करतात: सुकुमारी, कुमारी, नलिनी आणि रेणुका.
इक्षुश् च धेनुका चैव गभस्ती सप्तमी तथा अन्यास् त्व् अयुतशस् तत्र क्षुद्रनद्यो द्विजोत्तमाः
इक्षू, धेनुका, गभस्ती आणि सप्तमी या नद्या देखील आहेत; आणि, हे श्रेष्ठ द्विजांनो, तिथे हजारो लहान नद्या आहेत.
महीधरास् तथा सन्ति शतशो ऽथ सहस्रशः ताः पिबन्ति मुदा युक्ता जलदादिषु ये स्थिताः
तिथे शेकडो आणि हजारो मोठे डोंगर आहेत; जलधि वगैरे ठिकाणी राहणारे लोक आनंदाने त्यांचे पाणी पितात.
वर्षेषु ये जनपदाश् चतुर्थार्थसमन्विताः नद्यश् चात्र महापुण्याः स्वर्गाद् अभ्येत्य मेदिनीम्
त्या प्रदेशांतील लोकांमध्ये धर्माचा चौथा भाग आहे; तिथेही स्वर्गातून पृथ्वीवर येणाऱ्या अतिशय पवित्र नद्या आहेत.
धर्महानिर् न तेष्व् अस्ति न संहर्षो न शुक् तथा मर्यादाव्युत्क्रमश् चापि तेषु देशेषु सप्तसु
त्यांच्यात धर्माचा ह्रास नाही, ना फार आनंद, ना फार दुःख; आणि त्या सात देशांत कोणतीही मर्यादा ओलांडली जात नाही.
मगाश् च मागधाश् चैव मानसा मन्दगास् तथा मगा ब्राह्मणभूयिष्ठा मागधाः क्षत्रियास् तु ते
मग, तिथे मग, मागध, मानस आणि मंदग हे लोक आहेत; मग हे बहुतेक ब्राह्मण आहेत, आणि मागध हे क्षत्रिय आहेत.
वैश्यास् तु मानसास् तेषां शूद्रा ज्ञेयास् तु मन्दगाः शाकद्वीपे स्थितैर् विष्णुः सूर्यरूपधरो हरिः
त्यातले मानस हे वैश्य आहेत, आणि मंदग हे शूद्र म्हणून ओळखले जातात; शाकद्वीपात विष्णू सूर्यरूपाने, हरिरूपात वास करतो.
यथोक्तैर् इज्यते सम्यक् कर्मभिर् नियतात्मभिः शाकद्वीपस् ततो विप्राः क्षीरोदेन समन्ततः
जसे सांगितले तसे, शुद्ध मनाने आणि योग्य कर्मांनी तिथे त्याची पूजा केली जाते; शाकद्वीपाच्या पलीकडे, हे ब्राह्मणांनो, सर्व बाजूंनी क्षीरसागर आहे.
शाकद्वीपप्रमाणेन वलयेनेव वेष्टितः क्षीराब्धिः सर्वतो विप्राः पुष्कराख्येन वेष्टितः
विप्रांनो, क्षीरसागर सगळ्या बाजूंनी शाकद्वीपाएवढ्या मोठ्या वलयाने वेढलेला आहे, आणि त्या वलयाच्या बाहेर पुष्कर नावाचं दुसरं वलय आहे.
द्वीपेन शाकद्वीपात् तु द्विगुणेन समन्ततः पुष्करे सवनस्यापि महावीतो ऽभवत् सुतः
पुष्करद्वीप हा शाकद्वीपाच्या दुप्पट मोठा असून, सर्व बाजूंनी पसरलेला आहे. तो सवनाचा मुलगा महावीताचा प्रदेश झाला.
धातकिश् च तयोस् तद्वद् द्वे वर्षे नामसंज्ञिते महावीतं तथैवान्यद् धातकीखण्डसंज्ञितम्
धातकीलाही तसंच, त्याच्या नावावरून दोन प्रदेश मिळाले. त्यातला एक मोठा भाग 'धातकीखंड' म्हणून ओळखला जातो.
एकश् चात्र महाभागाः प्रख्यातो वर्षपर्वतः मानसोत्तरसंज्ञो वै मध्यतो वलयाकृतिः
मित्रांनो, इथे एक प्रसिद्ध पर्वत आहे, त्याचं नाव मानसोत्तर. तो मधोमध वलयासारखा पसरलेला आहे.
योजनानां सहस्राणि ऊर्ध्वं पञ्चाशद् उच्छ्रितः तावद् एव च विस्तीर्णः सर्वतः परिमण्डलः
हा पर्वत पन्नास हजार योजन उंच असून, तितकाच सर्व बाजूंनी रुंद आहे आणि पूर्ण वर्तुळाकार आहे.
पुष्करद्वीपवलयं मध्येन विभजन्न् इव स्थितो ऽसौ तेन विच्छिन्नं जातं वर्षद्वयं हि तत्
हा पर्वत पुष्करद्वीपाचं वलय जणू मधून विभागतो, त्यामुळे ते दोन प्रदेश वेगळे झाले.