ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्या मध्ये शूद्राश् च भागशः इज्यायुद्धवणिज्याद्यवृत्तिमन्तो व्यवस्थिताः
मध्यभागी ब्राह्मण, क्षत्रिय, वैश्य आणि काही प्रमाणात शूद्र आहेत; ते यज्ञ, युद्ध, व्यापार वगैरे व्यवसाय करतात.
शतद्रुचन्द्रभागाद्या हिमवत्पादनिःसृताः वेदस्मृतिमुखाश् चान्याः पारियात्रोद्भवा मुने
शतद्रू, चंद्रभागा आणि इतर नद्या हिमालयाच्या पायथ्यापासून उगम पावतात; वेदस्मृतीत सांगितलेल्या इतर नद्या पारियात्र पर्वतापासून वाहतात, हे मुनी.
नर्मदासुरमाद्याश् च नद्यो विन्ध्यविनिःसृताः तापीपयोष्णीनिर्विन्ध्याकावेरीप्रमुखा नदीः
नर्मदा, सुरमा आणि इतर नद्या विंध्य पर्वतातून उगम पावतात. तापी, पयोष्णी, निर्विंध्य आणि प्रमुख कावेरी या नद्या आहेत.
ऋक्षपादोद्भवा ह्य् एताः श्रुताः पापं हरन्ति याः गोदावरीभीमरथीकृष्णवेण्यादिकास् तथा
या नद्या ऋक्ष पर्वताच्या पायथ्यापासून उगम पावतात आणि पाप नष्ट करतात, म्हणून प्रसिद्ध आहेत — गोदावरी, भीमा, रथी, कृष्णा, वेणी आणि इतरही.
सह्यपादोद्भवा नद्यः स्मृताः पापभयापहाः कृतमालाताम्रपर्णीप्रमुखा मलयोद्भवाः
सह्यपर्वतांपासून उगम पावणाऱ्या नद्या पाप आणि भीती दूर करणाऱ्या म्हणून ओळखल्या जातात. त्यात कृतमाळा, ताम्रपर्णी या मुख्य असून त्या मलय पर्वतातून उगम पावतात.
त्रिसांध्यर्षिकुल्याद्यामहेन्द्रप्रभवाः स्मृताः ऋषिकुल्याकुमाराद्याः शुक्तिमत्पादसंभवाः
त्रिसंध्या, ऋषिकुल्या आणि कुमारासारख्या नद्या महेंद्र पर्वतावरून उगम पावतात असे सांगितले आहे. ऋषिकुल्या, कुमारा आणि इतर काही नद्या शुक्तिमत पर्वतावरूनही उगम पावतात.
आसां नद्युपनद्यश् च सन्त्य् अन्यास् तु सहस्रशः तास्व् इमे कुरुपञ्चालमध्यदेशादयो जनाः
या नद्या आणि त्यांच्या उपनद्या यांच्यामध्ये अजूनही हजारो नद्या आहेत. या नद्यांच्या प्रदेशात कुरू, पांचाळ आणि मध्यदेशातील लोक राहतात.
पूर्वदेशादिकाश् चैव कामरूपनिवासिनः पौण्ड्राः कलिङ्गा मगधा दाक्षिणात्याश् च सर्वशः
त्याचप्रमाणे पूर्वेकडील प्रदेशातील, कामरूप, पौंड्र, कलिंग, मगध आणि दक्षिणेकडील सर्व लोकही येथे राहतात.
तथा परान्त्याः सौराष्ट्राः शूद्राभीरास् तथार्बुदाः मारुका मालवाश् चैव पारियात्रनिवासिनः
तसेच सौराष्ट्र, शूद्र, आभीर, अर्बुद, मारुक, मालव आणि पारियात्र प्रदेशातील लोकही येथे आहेत.
सौवीराः सैन्धवापन्नाः शाल्वाः शाकलवासिनः मद्रारामास् तथाम्बष्ठाः पारसीकादयस् तथा
सौवीर, सिंधू, शाल्व, शाकल येथे राहणारे, मद्र, राम, अंबष्ठ आणि पारसीक वगैरे लोकही येथे आहेत.
आसां पिबन्ति सलिलं वसन्ति सरितां सदा समोपेता महाभाग हृष्टपुष्टजनाकुलाः
हे सर्व लोक या नद्यांचे पाणी पितात आणि नेहमी त्यांच्या काठावरच राहतात. तेथे आनंदी आणि समृद्ध लोकांची वस्ती असते.
वसन्ति भारते वर्षे युगान्य् अत्र महामुने कृतं त्रेता द्वापरं च कलिश् चान्यत्र न क्वचित्
महामुने, भारत देशात लोक अनेक युगांपासून राहतात—कृतयुग, त्रेतायुग, द्वापरयुग आणि कलियुग. ही युगे दुसऱ्या कुठल्याही ठिकाणी नाहीत.
तपस् तप्यन्ति यतयो जुह्वते चात्र यज्विनः दानानि चात्र दीयन्ते परलोकार्थम् आदरात्
येथे तपस्वी तप करतात, यज्ञ करणारे यज्ञ करतात आणि इथेच श्रद्धेने परलोकासाठी दान दिले जाते.
पुरुषैर् यज्ञपुरुषो जम्बूद्वीपे सदेज्यते यज्ञैर् यज्ञमयो विष्णुर् अन्यद्वीपेषु चान्यथा
जंबूद्वीपावर पुरुषसूक्तातील देवतेची लोक यज्ञांनी पूजा करतात. विष्णू, जो यज्ञमय आहे, त्याची इतर द्वीपांमध्ये वेगळ्या प्रकारे पूजा केली जाते.
अत्रापि भारतं श्रेष्ठं जम्बूद्वीपे महामुने यतो हि कर्मभूर् एषा यतो ऽन्या भोगभूमयः
महामुने, जंबूद्वीपात भारत हा सर्वश्रेष्ठ आहे, कारण ही कर्मभूमी आहे. बाकीच्या सर्व भूमी या भोगभूमी आहेत.
अत्र जन्मसहस्राणां सहस्रैर् अपि सत्तम कदाचिल् लभते जन्तुर् मानुष्यं पुण्यसंचयन्
सर्वोत्तम, येथे हजारो जन्मानंतर सुद्धा, पुण्यसंचयामुळे कधी कधी जीवाला मनुष्यजन्म मिळतो.
गायन्ति देवाः किल गीतकानि धन्यास् तु ये भारतभूमिभागे स्वर्गापवर्गास्पदहेतुभूते भवन्ति भूयः पुरुषा मनुष्याः
देवता म्हणतात, 'धन्य ते लोक, ज्यांना भारतभूमीत मनुष्यजन्म मिळतो, कारण ही भूमी स्वर्ग आणि मोक्ष मिळविण्याचे कारण आणि स्थान आहे.'
कर्माण्य् असंकल्पिततत्फलानि संन्यस्य विष्णौ परमात्मरूपे अवाप्य तां कर्ममहीम् अनन्ते तस्मिंल् लयं ये त्व् अमलाः प्रयान्ति
जे लोक आपली सर्व कर्मे आणि त्यांची फळे इच्छाशून्यपणे विष्णूच्या, म्हणजेच परमात्म्याच्या, चरणी अर्पण करतात आणि अनंतात कर्माची महानता मिळवतात, ते शुद्ध होऊन अखेरीस विलीन होतात.
जानीम नो तत्कूवयं विलीने स्वर्गप्रदे कर्मणि देहबन्धम् प्राप्स्यन्ति धन्याः खलु ते मनुष्या ये भारतेनेन्द्रियविप्रहीनाः
आपण जाणतो आणि सांगतो की, जेव्हा स्वर्ग देणारे कर्म संपते, तेव्हा देहबंध मिळतो. खरेच, ते मनुष्य धन्य आहेत, जे भारतात इंद्रियांपासून मुक्त होतात.
नववर्षं च भो विप्रा जम्बूद्वीपम् इदं मया लक्षयोजनविस्तारं संक्षेपात् कथितं द्विजाः
हे विप्रांनो, जंबूद्वीपातील नऊ विभाग आणि त्याचा लक्ष योजनांचा विस्तार मी थोडक्यात सांगितला आहे.
जम्बूद्वीपं समावृत्य लक्षयोजनविस्तरः भो द्विजा वलयाकारः स्थितः क्षीरोदधिर् बहिः
हे द्विजांनो, जंबूद्वीपाला लक्ष योजन विस्ताराचा, वलयासारखा, क्षीरसागर बाहेरून वेढून आहे.
क्षारोदेन यथा द्वीपो जम्बूसंज्ञो ऽभिवेष्टितः संवेष्ट्य क्षारम् उदधिं प्लक्षद्वीपस् तथा स्थितः
जसा जंबू नावाचा द्वीप क्षारसमुद्राने वेढलेला आहे, तसाच त्या क्षारसमुद्राभोवती प्लक्षद्वीप आहे.
जम्बूद्वीपस्य विस्तारः शतसाहस्रसंमितः स एव द्विगुणो विप्राः प्लक्षद्वीपे ऽप्य् उदाहृतः
जांबूद्वीपाचा विस्तार एक लाख योजन आहे, हे ऋषीहो, आणि प्लक्षद्वीपात तो विस्तार दुप्पट आहे असं सांगितलं जातं.
सप्त मेधातिथेः पुत्राः प्लक्षद्वीपेश्वरस्य वै श्रेष्ठः शान्तभयो नाम शिशिरस् तदनन्तरम्
प्लक्षद्वीपाच्या राज्या मेधातिथी यांचे सात पुत्र होते. त्यात सर्वात मोठा शांतरय, त्यानंतर शिशिर नावाचा मुलगा होता.
सुखोदयस् तथानन्दः शिवः क्षेमक एव च ध्रुवश् च सप्तमस् तेषां प्लक्षद्वीपेश्वरा हि ते
सुखोदय, आनंद, शिव, क्षेमक आणि ध्रुव हे उरलेले पाच होते. हे सातही जण प्लक्षद्वीपाचे राजे होते.
पूर्वं शान्तभयं वर्षं शिशिरं सुखदं तथा आनन्दं च शिवं चैव क्षेमकं ध्रुवम् एव च
पूर्वेला शांतरय नावाचं प्रदेश आहे, त्यानंतर शिशिर, सुखद, आनंद, शिव, क्षेमक आणि ध्रुव हे प्रदेश आहेत.
मर्यादाकारकास् तेषां तथान्ये वर्षपर्वताः सप्तैव तेषां नामानि शृणुध्वं मुनिसत्तमाः
त्यांच्या प्रदेशांची सीमा पर्वतांनी ठरवली आहे, आणि इतरही पर्वत आहेत. हे सात पर्वतांची नावं ऐका, हे श्रेष्ठ मुनींनो.
गोमेदश् चैव चन्द्रश् च नारदो दन्दुभिस् तथा सोमकः सुमनाः शैलो वैभ्राजश् चैव सप्तमः
गोमेढ, चंद्र, नारद, दंडुभी, सोमक, सुमना आणि सातवा वैभ्राज — ही त्या पर्वतांची नावं आहेत.
वर्षाचलेषु रम्येषु वर्षेष्व् एतेषु चानघाः वसन्ति देवगन्धर्वसहिताः सहितं प्रजाः
त्या रम्य पर्वतांमध्ये आणि प्रदेशांमध्ये, पवित्र लोक, देव, गंधर्व आणि त्यांच्या प्रजांसह आनंदाने राहतात.
तेषु पुण्या जनपदा वीरा न म्रियते जनः नाधयो व्याधयो वापि सर्वकालसुखं हि तत्
त्या पुण्य प्रदेशातले लोक पराक्रमी असतात आणि ते कधी मरत नाहीत. तिथे दुःख किंवा आजार नसतो, आणि नेहमी सुखच असतं.