अभक्तम् अटवीप्रायं दावदग्धमहीरुहम् पन्थानं तस्कराकीर्णं क्षेमेणाभिपतेत् तथा
जिथे कोणी राहत नाही, जणू काही जंगली प्रदेश आहे, जिथे झाडं वनविनाशाने जळाली आहेत, चोरांनी भरलेला रस्ता आहे—तरीही कोणी सुरक्षितपणे तिथून जातो,
योगमार्गं समासाद्य यः कश्चिद् व्रजते द्विजः क्षेमेणोपरमेन् मार्गाद् बहुदोषो ऽपि संमतः
योगमार्ग मिळवून, जो द्विज त्या मार्गावर चालतो, जरी तो मार्ग दोषांनी भरलेला मानला जातो, तरीही तो सुरक्षितपणे शांततेला पोहोचतो.
आस्थेयं क्षुरधारासु निशितासु द्विजोत्तमाः धारणा सा तु योगस्य दुर्गेयम् अकृतात्मभिः
द्विजश्रेष्ठांनो, योगाचा मार्ग म्हणजे धारदार तलवारीवर चालण्यासारखा आहे; असं एकाग्रता साधणं, जे मन तयार नाही त्यांना कठीण आहे.
विषमा धारणा विप्रा यान्ति वै न शुभां गतिम् नेतृहीना यथा नावः पुरुषाणां तु वै द्विजाः
ब्राह्मणांनो, एकाग्रता कठीण आहे; जसं नावाड्याविना बोट योग्य ठिकाणी पोहोचत नाही, तसं मार्गदर्शकाविना माणसं शुभ स्थान गाठू शकत नाहीत.
यस् तु तिष्ठति योगाधौ धारणासु यथाविधि मरणं जन्मदुःखित्वं सुखित्वं स विशिष्यते
पण जो योग्य प्रकारे योगासनात आणि एकाग्रतेत स्थिर राहतो, तो मृत्यू, जन्माचं दु:ख आणि सुख यांवर श्रेष्ठ ठरतो.
नानाशास्त्रेषु नियतं नानामुनिनिषेवितम् परं योगस्य पन्थानं निश्चितं तं द्विजातिषु
द्विजांमध्ये, विविध शास्त्रांत आणि अनेक ऋषींच्या साधनेत जो योगाचा श्रेष्ठ मार्ग आहे, तो निश्चित मानला जातो.
परं हि तद् ब्रह्ममयं मुनीन्द्रा ब्रह्माणम् ईशं वरदं च विष्णुम् भवं च धर्मं च महानुभावं यद् ब्रह्मपुत्रान् सुमहानुभावान्
हे मुनिश्रेष्ठांनो, ते परम ब्रह्मस्वरूप आहे—ब्रह्मा, प्रभू, वर देणारा, विष्णु, शंकर, धर्म, महान आत्मा आणि ब्रह्मपुत्र हे सगळे महान सामर्थ्यवान आहेत.
तमश् च कष्टं सुमहद् रजश् च सत्त्वं च शुद्धं प्रकृतिं परां च सिद्धिं च देवीं वरुणस्य पत्नीं तेजश् च कृत्स्नं सुमहच् च धैर्यम्
ती मोठी अंधारी, रजोगुण, शुद्ध सत्त्वगुण, श्रेष्ठ प्रकृती, सिद्धी देवी, वरुणाची पत्नी, सर्व तेज आणि मोठं धैर्य—
ताराधिपं खे विमलं सुतारं विश्वांश् च देवान् उरगान् पितॄंश् च शैलांश् च कृत्स्नान् उदधींश् च वाचलान् नदीश् च सर्वाः सनगांश् च नागान्
आकाशातला तेजस्वी चंद्र, सर्व देव, नाग, पितर, सर्व पर्वत, समुद्र, सर्व नद्या आणि पर्वतांसह सर्व नाग—
साध्यांस् तथा यक्षगणान् दिशश् च गन्धर्वसिद्धान् पुरुषान् स्त्रियश् च परस्परं प्राप्य महान् महात्मा विशेत योगी नचिराद् विमुक्तः
साध्य, यक्षगण, दिशा, गंधर्व, सिद्ध, पुरुष आणि स्त्रिया—हे सगळे एकमेकांना मिळून, तो महान योगी लवकरच मुक्त होऊन परमात्म्यात प्रवेश करतो.
कथा च या विप्रवराः प्रसक्ता दैवे महावीर्यमतौ शुभेयम् योगान् स सर्वान् अनुभूय मर्त्या नारायणं तं द्रुतम् आप्नुवन्ति
हे श्रेष्ठ ब्राह्मणांनो, जी कथा देवाच्या महाशक्ती आणि बुद्धीला समर्पित आहे, ती अत्यंत शुभ आहे. सर्व योगांचा अनुभव घेतल्यावर, मनुष्य लवकरच नारायणाला प्राप्त होतो.
सम्यक् क्रियेयं विप्रेन्द्र वर्णिता शिष्टसंमता योगमार्गो यथान्यायं शिष्यायेह हितैषिणा
हे ब्राह्मणश्रेष्ठा, ही कृती योग्य रीतीने आणि सज्जनांच्या मान्यतेने सांगितली आहे. योगाचा मार्ग शिष्याच्या हितासाठी इथे नीट समजावून सांगितला आहे.
सांख्ये त्व् इदानीं धर्मस्य विधिं प्रब्रूहि तत्त्वतः त्रिषु लोकेषु यज् ज्ञानं सर्वं तद् विदितं हि ते
आता सांख्याच्या संदर्भात धर्माचा खरा नियम सांग. कारण तुझ्या ज्ञानात त्रिलोकातील सर्व ज्ञान आहे.
शृणुध्वं मुनयः सर्वम् आख्यानं विदितात्मनाम् विहितं यतिभिर् वृद्धैः कपिलादिभिर् ईश्वरैः
हे ऋषिमंडळी, ज्यांनी आत्मा ओळखला आहे अशा महात्म्यांच्या सर्व कथा ऐका, ज्या वृद्ध यती, कपिल वगैरे प्रभुंनी सांगितल्या आहेत.
यस्मिन् सुविभ्रमाः केचिद् दृश्यन्ते मुनिसत्तमाः गुणाश् च यस्मिन् बहवो दोषहानिश् च केवला
या मार्गात, हे श्रेष्ठ मुनींनो, काहींना मोठा संभ्रम दिसतो आणि त्यात अनेक गुण तसेच केवळ दोष आणि अपूर्णता आहेत.
ज्ञानेन परिसंख्याय सदोषान् विषयान् द्विजाः मानुषान् दुर्जयान् कृत्स्नान् पैशाचान् विषयांस् तथा
ज्ञानाच्या साहाय्याने, हे द्विजांनो, दोषयुक्त विषय, जिंकता न येणारे मानवी विषय आणि तसेच पिशाच्चांचे सर्व विषय ओळखा.
विषयान् औरगाञ् ज्ञात्वा गन्धर्वविषयांस् तथा पितॄणां विषयाञ् ज्ञात्वा तिर्यक्त्वं चरतां द्विजाः
सर्पांचे विषय, तसेच गंधर्वांचे विषय, पितरांचे विषय आणि पशूंच्या अवस्थेचे ज्ञान मिळवा, हे द्विजांनो.
सुपर्णविषयाञ् ज्ञात्वा मरुतां विषयांस् तथा महर्षिविषयांश् चैव राजर्षिविषयांस् तथा
सुपर्णांचे विषय, तसेच मरुतांचे विषय, महर्षींचे आणि राजर्षींचे विषयही जाणून घ्या.
आसुरान् विषयाञ् ज्ञात्वा वैश्वदेवांस् तथैव च देवर्षिविषयाञ् ज्ञात्वा योगानाम् अपि वै परान्
आसुरांचे विषय, तसेच वैश्वदेवांचे विषय, देवरषींचे विषय आणि श्रेष्ठ योगही जाणून घ्या.
विषयांश् च प्रमाणस्य ब्रह्मणो विषयांस् तथा आयुषश् च परं कालं लोकैर् विज्ञाय तत्त्वतः
मोजमापाच्या विषयांचे, ब्रह्माचे विषय, आणि आयुष्याचा अंतिम काळ, हे सर्व जगांनी जसे खरे समजले आहे तसे जाणून घ्या.
सुखस्य च परं कालं विज्ञाय मुनिसत्तमाः प्राप्तकाले च यद् दुःखं पततां विषयैषिणाम्
सुखाचा अंतिम काळ, हे श्रेष्ठ मुनींनो, आणि योग्य वेळी विषयांची इच्छा करणाऱ्यांना जे दुःख येते ते जाणून घ्या.
तिर्यक्त्वे पततां विप्रास् तथैव नरकेषु यत् स्वर्गस्य च गुणाञ् ज्ञात्वा दोषान् सर्वांश् च भो द्विजाः
हे ब्राह्मणांनो, पशूयोनीत पडणे, तसेच नरकात जाणे, स्वर्गाचे गुण आणि त्यातील सर्व दोष जाणून घ्या.
वेदवादे च ये दोषा गुणा ये चापि वैदिकाः ज्ञानयोगे च ये दोषा ज्ञानयोगे च ये गुणाः
वेदवचनातील दोष, तसेच वेदातील गुण, ज्ञानयोगातील दोष आणि ज्ञानयोगातील गुण जाणून घ्या.
सांख्यज्ञाने च ये दोषांस् तथैव च गुणा द्विजाः सत्त्वं दशगुणं ज्ञात्वा रजो नवगुणं तथा
सांख्यज्ञानातील दोष आणि गुण, हे द्विजांनो, तसेच सत्त्वाचे दहा गुण, रजाचे नऊ गुण ओळखा.
तमश् चाष्टगुणं ज्ञात्वा बुद्धिं सप्तगुणां तथा षड्गुणं च नभो ज्ञात्वा तमश् च त्रिगुणं महत्
तमसाचे आठ गुण, बुद्धीचे सात गुण, आकाशाचे सहा गुण आणि तमसाचे तीन महान गुण जाणून घ्या.
द्विगुणं च रजो ज्ञात्वा सत्त्वं चैकगुणं पुनः मार्गं विज्ञाय तत्त्वेन प्रलयप्रेक्षणेन तु
रजाचे दोन गुण आणि पुन्हा सत्त्वाचा एकच गुण ओळखा. खर्या अर्थाने मार्ग समजून, प्रलयाच्या दृष्टीने विचार करा.
ज्ञानविज्ञानसंपन्नाः कारणैर् भावितात्मभिः प्राप्नुवन्ति शुभं मोक्षं सूक्ष्मा इव नभः परम्
ज्ञान आणि विवेकाने युक्त, कारणांनी मन तयार केलेले जे लोक आहेत, ते शुभ असा मुक्तीला पोहोचतात, जी अत्यंत सूक्ष्म आणि आकाशासारखी आहे.
रूपेण दृष्टिं संयुक्तां घ्राणं गन्धगुणेन च शब्दग्राह्यं तथा श्रोत्रं जिह्वां रसगुणेन च
दृष्टी रूपाशी, घ्राण गंधाच्या गुणाशी, श्रवण शब्दाच्या ग्रहणाशी आणि जिभ रसाच्या गुणाशी जोडलेली असते.
त्वचं स्पर्शं तथा शक्यं वायुं चैव तदाश्रितम् मोहं तमसि संयुक्तं लोभं मोहेषु संश्रितम्
त्वचा आणि स्पर्श, तसेच त्यांना आधार देणारा वायू, हे समजून घ्या. मोह अंधकारात मिसळलेला आहे आणि लोभ हा मोहांमध्ये वसतो.
विष्णुं क्रान्ते बले शक्रं कोष्ठे सक्तं तथानलम् अप्सु देवीं समायुक्ताम् आपस् तेजसि संश्रिताः
शक्तीत विष्णू व्यापलेला आहे, देहाशी इंद्र जोडलेला आहे, अग्नीही देहातच आहे, जलात देवी एकरूप आहे आणि जल तेजामध्ये स्थिर आहे.