दुर्बलश् च यथा विप्राः स्रोतसा ह्रियते नरः बलहीनस् तथा योगी विषयैर् ह्रियते च सः
जसा दुर्बल मनुष्य प्रवाहात वाहून जातो, तसाच योगशक्ती नसलेला योगी विषयांच्या आकर्षणाने वाहून जातो.
तद् एव तु यथा स्रोतो विष्कम्भयति वारणः तद्वद् योगबलं लब्ध्वा न भवेद् विषयैर् हृतः
पण जसा हत्ती प्रवाह अडवतो, तसा योगशक्ती मिळाल्यावर माणूस विषयांच्या आकर्षणाने वाहून जात नाही.
विशन्ति वा वशाद् वाथ योगाद् योगबलान्विताः प्रजापतीन् मनून् सर्वान् महाभूतानि चेश्वराः
स्वेच्छेने किंवा योगाच्या बळाने, योगशक्तीने युक्त असलेले लोक प्रजापती, सर्व मनू आणि महान तत्त्वांमध्ये प्रवेश करतात, हे राजांनो.
न यमो नान्तकः क्रुद्धो न मृत्युर् भीमविक्रमः विशन्ते तद् द्विजाः सर्वे योगस्यामिततेजसः
ना यम, ना रागाने आलेला मृत्यू, ना भीषण मृत्यू तिथे प्रवेश करू शकतात, हे द्विजांनो; योगाच्या अमर्याद तेजापुढे हे सर्व थिटे पडतात.
आत्मनां च सहस्राणि बहूनि द्विजसत्तमाः योगं कुर्याद् बलं प्राप्य तैश् च सर्वैर् महीं चरेत्
हे श्रेष्ठ द्विजांनो, जेव्हा मनुष्याला सामर्थ्य मिळतं, तेव्हा त्याने आपली हजारो रूपं एकत्र करून, त्या सर्वांसह पृथ्वीवर विहार करावा.
प्राप्नुयाद् विषयान् कश्चित् पुनश् चोग्रं तपश् चरेत् संक्षिप्येच् च पुनर् विप्राः सूर्यस् तेजोगुणान् इव
कोणी मनुष्य विषयांचा अनुभव घेतो, तरी पुन्हा कठोर तप करतो; आणि पुन्हा आपली शक्ती आतमध्ये ओढून घेतो, जसं सूर्य आपल्या किरणांना परत घेतो.
बलस्थस्य हि योगस्य बलार्थं मुनिसत्तमाः विमोक्षप्रभवं विष्णुम् उपपन्नम् असंशयम्
हे श्रेष्ठ ऋषींनो, योगाची शक्ती ही सामर्थ्यासाठीच असते; आणि त्याच्या जोरावर, मनुष्य निःसंशय मुक्तीचा स्रोत असलेल्या विष्णूला प्राप्त होतो.
बलानि योगप्रोक्तानि मयैतानि द्विजोत्तमाः निदर्शनार्थं सूक्ष्माणि वक्ष्यामि च पुनर् द्विजाः
हे श्रेष्ठ द्विजांनो, मी तुम्हाला योगात सांगितलेल्या सामर्थ्यांची माहिती दिली आहे; आता उदाहरणासाठी, मी त्यांची सूक्ष्म रूपं पुन्हा सांगतो.
आत्मनश् च समाधाने धारणां प्रति वा द्विजाः निदर्शनानि सूक्ष्माणि शृणुध्वं मुनिसत्तमाः
हे द्विजांनो आणि श्रेष्ठ ऋषींनो, आत्म्याच्या एकाग्रतेबद्दल किंवा धारणा याबद्दलची सूक्ष्म उदाहरणं ऐका.
अप्रमत्तो यथा धन्वी लक्ष्यं हन्ति समाहितः युक्तः सम्यक् तथा योगी मोक्षं प्राप्नोत्य् असंशयम्
जसा एकाग्र आणि दक्ष धनुर्धारी लक्ष्यावर बाण मारतो, तसा योग्य प्रकारे साधना करणारा योगी नक्कीच मुक्ती मिळवतो.
स्नेहपात्रे यथा पूर्णे मन आधाय निश्चलम् पुरुषो युक्त आरोहेत् सोपानं युक्तमानसः
जसा एखादा मनुष्य स्थिर मनाने तेलाने भरलेल्या भांड्यात लक्ष ठेवून, पायऱ्या चढतो, तसाच योगीही मन एकाग्र करतो.
मुक्तस् तथायम् आत्मानं योगं तद्वत् सुनिश्चलम् करोत्य् अमलम् आत्मानं भास्करोपमदर्शने
मुक्त झाल्यावर, तो आपला आत्मा योगात स्थिर करतो, त्याला निर्मळ आणि अचल बनवतो, आणि सूर्यासारखा तेजस्वी आत्मा पाहतो.
यथा च नावं विप्रेन्द्राः कर्णधारः समाहितः महार्णवगतां शीघ्रं नयेद् विप्रांस् तु पत्तनम्
हे श्रेष्ठ ब्राह्मणांनो, जसा एकाग्र मनाचा नावाडी मोठ्या समुद्रातून नौका पटकन बंदरात पोहोचवतो, तसाच—
तद्वद् आत्मसमाधानं युक्तो योगेन योगवित् दुर्गमं स्थानम् आप्नोति हित्वा देहम् इमं द्विजाः
योग जाणणारा, योगात स्थिर असलेला, आत्म्याला एकाग्रतेने जोडतो आणि हे शरीर सोडल्यानंतर कठीण स्थान प्राप्त करतो, हे द्विजांनो.
सारथिश् च यथा युक्तः सदश्वान् सुसमाहितः देशम् इष्टं नयत्य् आशु धन्विनं पुरुषर्षभम्
जसा चांगले प्रशिक्षित घोडे असलेला, एकाग्र सारथी धनुर्धारीला हवे त्या ठिकाणी पटकन पोहोचवतो—
तथैव च द्विजा योगी धारणासु समाहितः प्राप्नोत्य् आशु परं स्थानं लक्ष्यमुक्त इवाशुगः
तसाच, हे द्विजांनो, योगी धारणा साधनेत एकाग्र राहून, बाण जसा लक्ष्यावर जातो तसा, लवकरच परम स्थान प्राप्त करतो.
आविश्यात्मनि चात्मानं यो ऽवतिष्ठति सो ऽचलः पाशं हत्वेव मीनानां पदम् आप्नोति सो ऽजरम्
जो आत्म्यात प्रवेश करून, स्वतःमध्ये स्थिर राहतो, तो अचल होतो; जसा मासा जाळ्यातून सुटतो, तसा तो सर्व बंधनं तोडून, अजन्म अवस्थेला पोहोचतो.
नाभ्यां शीर्षे च कुक्षौ च हृदि वक्षसि पार्श्वयोः दर्शने श्रवणे वापि घ्राणे चामितविक्रमः
नाभी, डोके, पोट, हृदय, छाती, बाजू, पाहणे, ऐकणे किंवा वास घेणे—या सर्व ठिकाणी, हे अमाप सामर्थ्य असणाऱ्या—
स्थानेष्व् एतेषु यो योगी महाव्रतसमाहितः आत्मना सूक्ष्मम् आत्मानं युङ्क्ते सम्यग् द्विजोत्तमाः
हे श्रेष्ठ द्विजांनो, जो योगी मोठ्या व्रतांमध्ये मन लावतो, तो या सर्व ठिकाणी आत्म्याशी सूक्ष्म आत्म्याचं योग्यरित्या एकत्रीकरण करतो.
सुशीघ्रम् अचलप्रख्यं कर्म दग्ध्वा शुभाशुभम् उत्तमं योगम् आस्थाय यदीच्छति विमुच्यते
जो उत्तम योग धारण करतो, तो चांगले आणि वाईट कर्म जाळून, अत्यंत वेगाने आणि स्थिरपणे, इच्छित असल्यास मुक्ती प्राप्त करतो.
आहारान् कीदृशान् कृत्वा कानि जित्वा च सत्तम योगी बलम् अवाप्नोति तद् भवान् वक्तुम् अर्हति
योगीला सामर्थ्य मिळावं यासाठी कोणता आहार घ्यावा आणि काय जिंकावं, हे श्रेष्ठा, तुम्ही सांगावं अशी माझी इच्छा आहे.
कणानां भक्षणे युक्तः पिण्याकस्य च भो द्विजाः स्नेहानां वर्जने युक्तो योगी बलम् अवाप्नुयात्
हे द्विजांनो, जो योगी धान्य आणि पेंड माफक प्रमाणात खातो, आणि तेलकट पदार्थ टाळतो, तो सामर्थ्य प्राप्त करतो.
भुञ्जानो यावकं रूक्षं दीर्घकालं द्विजोत्तमाः एकाहारी विशुद्धात्मा योगी बलम् अवाप्नुयात्
द्विजश्रेष्ठांनो, जो योगी दीर्घकाळ फक्त कोरडं जव खातो, दिवसातून एकदाच जेवतो आणि मन शुद्ध ठेवतो, तो मोठं बळ मिळवतो.
पक्षान् मासान् ऋतूंश् चित्रान् संचरंश् च गुहास् तथा अपः पीत्वा पयोमिश्रा योगी बलम् अवाप्नुयात्
विविध पक्ष, महिने आणि ऋतू यांतून फिरत, गुहांमध्ये राहून, दूध मिसळलेलं पाणी पितो, असा योगी बळ प्राप्त करतो.
अखण्डम् अपि वा मासं सततं मुनिसत्तमाः उपोष्य सम्यक् शुद्धात्मा योगी बलम् अवाप्नुयात्
मुनिसत्तमांनो, जो योगी अखंड एक महिना उपवास करतो आणि मन शुद्ध ठेवतो, तोही मोठं बळ मिळवतो.
कामं जित्वा तथा क्रोधं शीतोष्णं वर्षम् एव च भयं शोकं तथा स्वापं पौरुषान् विषयांस् तथा
जो इच्छा, राग, थंडी-उष्णता, पाऊस, भीती, दु:ख, झोप, पुरुषार्थ आणि विषय यांवर विजय मिळवतो,
अरतिं दुर्जयां चैव घोरां दृष्ट्वा च भो द्विजाः स्पर्शं निद्रां तथा तन्द्रां दुर्जयां मुनिसत्तमाः
द्विजांनो, जो कठीण आणि भयंकर असं असंतोष, स्पर्श, झोप आणि आळस यांना सामोरा जातो, हे मुनिसत्तमांनो,
दीपयन्ति महात्मानं सूक्ष्मम् आत्मानम् आत्मना वीतरागा महाप्राज्ञा ध्यानाध्ययनसंपदा
ज्यांच्या मनात आसक्ती नाही, जे अत्यंत बुद्धिमान आहेत, असे महात्मे ध्यान आणि अभ्यासाच्या साधनेने सूक्ष्म आत्म्याला प्रकाशित करतात.
दुर्गस् त्व् एष मतः पन्था ब्राह्मणानां विपश्चिताम् यः कश्चिद् व्रजति क्षिप्रं क्षेमेण मुनिपुंगवाः
मुनिपुंगवांनो, हा मार्ग विद्वान ब्राह्मणांसाठी कठीण मानला जातो; पण जो कोणी या मार्गावर वेगाने चालतो, तो सुखरूप पोहोचतो.
यथा कश्चिद् वनं घोरं बहुसर्पसरीसृपम् श्वभ्रवत् तोयहीनं च दुर्गमं बहुकण्टकम्
जसं कोणी भयावह, अनेक साप-सरडे असलेल्या, दरींनी भरलेल्या, पाण्याविना, काटेरी आणि कठीण अशा जंगलात प्रवेश करतो,