पूजां करोति विधिवत् स तु शंभोः प्रयत्नतः तुष्टे त्रिलोचने तस्य भक्तिर् भवति केशवे
जो मनुष्य शंभूची विधीपूर्वक, मनापासून पूजा करतो, आणि जेव्हा त्रिनेत्र त्याच्यावर प्रसन्न होतो, तेव्हा त्याची भक्ती केशवाकडे वळते.
संपूज्य तं जगन्नाथं वासुदेवाख्यम् अव्ययम् ततो भुक्तिं च मुक्तिं च स प्राप्नोति द्विजोत्तमाः
जो जगाचा स्वामी, वासुदेव नावाचा अविनाशी परमेश्वर याची योग्य रीतीने पूजा करतो, त्याला भोग आणि मोक्ष दोन्ही मिळतात, हे श्रेष्ठ ब्राह्मणहो.
अवैष्णवा नरा ये तु दृश्यन्ते च महामुने किं ते विष्णुं नार्चयन्ति ब्रूहि तत्कारणं द्विज
हे महर्षे, जे लोक वैष्णव नाहीत, ते विष्णूची पूजा का करत नाहीत? हे ब्राह्मण, मला त्याचे कारण सांग.
द्वौ भूतसर्गौ विख्यातौ लोके ऽस्मिन् मुनिसत्तमाः आसुरश् च तथा दैवः पुरा सृष्टः स्वयंभुवा
हे श्रेष्ठ मुनी, या जगात दोन प्रकारची माणसं प्रसिद्ध आहेत—एक असुरी आणि दुसरी दैवी. हे दोन्ही प्रकार स्वयंभूने पूर्वी निर्माण केले.
दैवीं प्रकृतिम् आसाद्य पूजयन्ति ततो ऽच्युतम् आसुरीं योनिम् आपन्ना दूषयन्ति नरा हरिम्
जे लोक दैवी स्वभाव मिळवतात, ते अच्युताची पूजा करतात; आणि जे असुरी योनीत जन्म घेतात, ते लोक हरिची निंदा करतात.
मायया हतविज्ञाना विष्णोस् ते तु नराधमाः अप्राप्य तं हरिं विप्रास् ततो यान्त्य् अधमां गतिम्
मायेने ज्यांचे खरे ज्ञान हरवले आहे, ते नीच मनुष्य हरिला मिळत नाहीत, हे ब्राह्मणहो, आणि म्हणून ते अधोगतीला जातात.
तस्य या गह्वरी माया दुर्विज्ञेया सुरासुरैः महामोहकरी नॄणां दुस्तरा चाकृतात्मभिः
त्याची जी खोल गुहेसारखी माया आहे, ती देवांना आणि दानवांनाही समजत नाही; ती माणसांना मोठ्या भ्रमात टाकते आणि ज्यांचे मन शुद्ध नाही, त्यांना ती पार करता येत नाही.
इच्छामस् तां महामायां ज्ञातुं विष्णोः सुदुस्तराम् वक्तुम् अर्हसि धर्मज्ञ परं कौतूहलं हि नः
आम्हाला विष्णूची ती महान माया जाणून घ्यायची आहे, जी अत्यंत कठीण आहे. तू धर्म जाणणारा आहेस, म्हणून आम्हाला ती सांग, कारण आम्हाला फारच कुतूहल आहे.
स्वप्नेन्द्रजालसंकाशा माया सा लोककर्षणी कः शक्नोति हरेर् मायां ज्ञातुं तां केशवाद् ऋते
ती माया स्वप्नासारखी किंवा जादूच्या खेळासारखी आहे, जी सर्व लोकांना आकर्षित करते. केशवाशिवाय हरिची ती माया कोण जाणू शकतो?
या वृत्ता ब्राह्मणस्यासीन् मायार्थे नारदस्य च विडम्बनां तु तां विप्राः शृणुध्वं गदतो मम
हे ब्राह्मणहो, आता माझ्याकडून ऐका—मायेचे उदाहरण म्हणून एकदा एका ब्राह्मणावर आणि नारदावर जी फसवणूक झाली, ती मी सांगतो.
प्राग् आसीन् नृपतिः श्रीमान् आग्नीध्र इति विश्रुतः नगरे कामदमनस् तस्याथ तनयः शुचिः
पूर्वी कामदमन या नगरीत अग्नीध्र नावाचा एक प्रसिद्ध आणि श्रीमंत राजा होता. त्याला एक शुद्धस्वभावाचा मुलगा होता.
धर्मारामः क्षमाशीलः पितृशुश्रूषणे रतः प्रजानुरञ्जको दक्षः श्रुतिशास्त्रकृतश्रमः
तो धर्मात रमणारा, संयमी, वडिलांची सेवा करणारा, प्रजेला आनंद देणारा, आणि वेद-शास्त्रांचा अभ्यास करणारा होता.
पितास्य त्व् अकरोद् यत्नं विवाहाय न चैच्छत तं पिता प्राह किम् इति नेच्छसे दारसंग्रहम्
त्याच्या वडिलांनी त्याच्या विवाहासाठी प्रयत्न केले, पण त्याला लग्न करायचे नव्हते. वडिलांनी विचारले, 'तुला पत्नी का नको आहे?'
सर्वम् एतत् सुखार्थं हि वाञ्छन्ति मनुजाः किल सुखमूला हि दाराश् च तस्मात् तं त्वं समाचर
खरं तर, सर्व लोक सुखासाठीच हे सर्व इच्छितात; पत्नी हे सुखाचे मूळ आहे, म्हणून तू हे कर.
स पितुर् वचनं श्रुत्वा तूष्णीम् आस्ते च गौरवात् मुहुर् मुहुस् तं च पिता चोदयाम् आस भो द्विजाः
वडिलांचे शब्द ऐकून, तो आदराने गप्प बसला; पुन्हा पुन्हा वडील त्याला समजावत होते, हे ब्राह्मणहो.
अथासौ पितरं प्राह तात नामानुरूपता मया समाश्रिता व्यक्ता वैष्णवी परिपालिनी
मग त्याने वडिलांना सांगितले: 'बाबा, मी वैष्णवांना शोभेल असे नाव आणि वर्तन स्वीकारले आहे, जे स्पष्टपणे रक्षण करणारे आहे.'
तं पिता प्राह संगम्य नैष धर्मो ऽस्ति पुत्रक न विधारयितव्या स्यात् पुरुषेण विपश्चिता
वडील त्याच्याजवळ जाऊन म्हणाले: 'बाळा, हे योग्य नाही; सुज्ञ पुरुषाने हे पाळू नये.'
कुरु मद्वचनं पुत्र प्रभुर् अस्मि पिता तव मा निमज्ज कुलं मह्यं नरके संततिक्षयात्
माझे ऐक, मुला, मी तुझा वडील आणि स्वामी आहे; संतती संपल्यामुळे माझ्या कुळाला नरकात नेऊ नकोस.
स हि तं पितुर् आदेशं श्रुत्वा प्राह सुतो वशी प्रीतः संस्मृत्य पौराणीं संसारस्य विचित्रताम्
त्याने वडिलांचा आदेश ऐकून, आनंदाने आणि नम्रपणे, मनात जुन्या कथा आणि या जगाच्या रंगीबेरंगी स्वरूपाची आठवण काढत, उत्तर दिलं.
शृणु तात वचो मह्यं तत्त्ववाक्यं सहेतुकम् नामानुरूपं कर्तव्यं सत्यं भवति पार्थिव
बाबा, माझं बोलणं ऐका—हे खरं आणि विचारपूर्वक सांगतो. ज्याचं नाव जसं आहे, तसं वागणं योग्यच असतं; हेच खरं आहे, राजन.
मया जन्मसहस्राणि जरामृत्युशतानि च प्राप्तानि दारसंयोगवियोगानि च सर्वशः
मी हजारो जन्म घेतले, शेकडो वेळा म्हातारपण आणि मृत्यू अनुभवले, आणि पत्नीशी मिळणं-विरह अशा सगळ्या गोष्टी वारंवार घडल्या.
तृणगुल्मलतावल्लीसरीसृपमृगद्विजाः पशुस्त्रीपुरुषाद्यानि प्राप्तानि शतशो मया
गवत, झुडुपं, वेलीं, सरपटणारे प्राणी, जनावरं, पक्षी, पशू, स्त्रिया, पुरुष—अशा असंख्य रूपांत मी जन्म घेतला.
गणकिंनरगन्धर्वविद्याधरमहोरगाः यक्षगुह्यकरक्षांसि दानवाप्सरसः सुराः
गण, किन्नर, गंधर्व, विद्याधर, मोठे सर्प, यक्ष, गुह्यक, राक्षस, दानव, अप्सरा आणि देव—अशा अनेक जन्मांत मी होतो.
नदीश्वरसहस्रं च प्राप्तं तात पुनः पुनः सृष्टस् तु बहुशः सृष्टौ संहारे चापि संहृतः
नदींचे हजारो अधिपतीपण मी वारंवार मिळवले, बाबा. सृष्टीच्या वेळी पुन्हा पुन्हा निर्माण झालो आणि संहाराच्या वेळी नष्टही झालो.
दारसंयोगयुक्तस्य तातेदृङ् मे विडम्बना इतस् तृतीये यद् वृत्तं मम जन्मनि तच् छृणु कथयामि समासेन तीर्थमाहात्म्यसंभवम्
लग्न झालेल्याच्या आयुष्यात अशीच थट्टा होते, बाबा. आता माझ्या तिसऱ्या जन्मात काय घडलं ते ऐका; मी थोडक्यात सांगतो, त्या तीर्थाचं महात्म्य कसं निर्माण झालं.
अतीत्य जन्मानि बहूनि तात नृदेवगन्धर्वमहोरगाणाम् विद्याधराणां खगकिंनराणां जातो हि वंशे सुतपा महर्षिः
माणूस, देव, गंधर्व, मोठे सर्प, विद्याधर, पक्षी, किन्नर—अशा अनेक जन्मांनंतर मी सुतपा या महर्षींच्या कुळात जन्म घेतला.
ततो महाभूद् अचला हि भक्तिर् जनार्दने लोकपतौ मधुघ्ने व्रतोपवासैर् विविधैश् च भक्त्या संतोषितश् चक्रगदास्त्रधारी
मग माझ्या मनात जनार्दन, जगाचा स्वामी, मधूचा वध करणारा याच्याविषयी अढळ भक्ती निर्माण झाली. मी विविध व्रत आणि उपवासांनी, भक्तीने, चक्र-गदा धारण करणाऱ्या त्याला प्रसन्न केलं.
तुष्टो ऽभ्यगात् पक्षिपतिं महात्मा विष्णुः समारुह्य वरप्रदो मे प्राहोच्चशब्दं व्रियतां द्विजाते वरो हि यं वाञ्छसि तं प्रदास्ये
तो महान आत्मा, वर देणारा विष्णू, पक्षीराजावर बसून आला आणि मोठ्या आवाजात म्हणाला—‘द्विजा, तुला जो वर हवा तो माग; मी तो नक्की देईन.’
ततो ऽहम् ऊचे हरिम् ईशितारं तुष्टो ऽसि चेत् केशव तद् वृणोमि या सा त्वदीया परमा हि माया तां वेत्तुम् इच्छामि जनार्दनो ऽहम्
मग मी त्या ईश्वराला म्हणालो—‘केशवा, जर तुम्ही प्रसन्न असाल तर मी तुमची ती श्रेष्ठ माया जाणून घ्यायचा वर मागतो; जनार्दना, मला ती समजून घ्यायची आहे.’
अथाब्रवीन् मे मधुकैटभारिः किं ते तया ब्रह्मन् मायया वै धर्मार्थकामानि ददानि तुभ्यं पुत्राणि मुख्यानि निरामयत्वम्
मग मधु-कैटभाचा वध करणाऱ्या त्याने मला विचारलं—‘ब्रह्मन्, तुला त्या मायेनं काय करायचं आहे? मी तुला धर्म, अर्थ, काम, उत्तम पुत्र आणि आजारमुक्ती देतो.’