यथा विष्णौ भवेद् भक्तिस् तन् नो ब्रूहि महामते तपसा कर्मणा येन श्रोतुम् इच्छाम सांप्रतम्
हे महाज्ञानी, विष्णूभक्ती कशी होते—कोणत्या तप किंवा कर्माने—ते आम्हाला सांग. हे आम्हाला आता ऐकायचे आहे.
शृणुध्वं मुनिशार्दूलाः प्रवक्ष्याम्य् अनुपूर्वशः यथा कृष्णे भवेद् भक्तिः पुरुषस्य महाफला
हे श्रेष्ठ ऋषींनो, ऐका. मी सांगतो की कृष्णभक्ती, जी मनुष्याला मोठे फळ देते, ती कशी होते.
संसारे ऽस्मिन् महाघोरे सर्वभूतभयावहे महामोहकरे नॄणां नानादुःखशताकुले
या भयानक संसारात, जो सर्व जीवांना भीती देतो, मोठा मोह निर्माण करतो आणि माणसांना असंख्य दुःखांनी भरलेला आहे—
तिर्यग्योनिसहस्रेषु जायमानः पुनः पुनः कथंचिल् लभते जन्म देही मानुष्यकं द्विजाः
असंख्य पशुयोनींमध्ये पुन्हा पुन्हा जन्म घेत, कसेबसे एखाद्या वेळी, हे द्विजजनांनो, जीवाला मानवजन्म मिळतो.
मानुषत्वे ऽपि विप्रत्वं विप्रत्वे ऽपि विवेकिता विवेकाद् धर्मबुद्धिस् तु बुद्ध्या तु श्रेयसां ग्रहः
मानवजन्म मिळाल्यावर ब्राह्मणत्व मिळते; ब्राह्मणांमध्ये विवेक येतो; विवेकामुळे धर्माची समज येते आणि त्या समजेतून खरे कल्याण मिळते.
यावत् पापक्षयं पुंसां न भवेज् जन्म संचितम् तावन् न जायते भक्तिर् वासुदेवे जगन्मये
जोपर्यंत मनुष्याचे पापसंचय नष्ट होत नाही, तोपर्यंत वासुदेव या विश्वस्वरूपात भक्ती उत्पन्न होत नाही.
तस्माद् वक्ष्यामि भो विप्रा भक्तिः कृष्णे यथा भवेत् अन्यदेवेषु या भक्तिः पुरुषस्येह जायते
म्हणून, हे ब्राह्मणांनो, मी सांगतो की कृष्णभक्ती कशी होते, आणि इथे मनुष्यास इतर देवांवरील भक्ती कशी होते.
कर्मणा मनसा वाचा तद्गतेनान्तरात्मना तेन तस्य भवेद् भक्तिर् यजने मुनिसत्तमाः
कर्माने, मनाने, वाणीने आणि अंतःकरण त्या देवात एकरूप करून, त्याला यजनात भक्ती होते, हे श्रेष्ठ ऋषींनो.
स करोति ततो विप्रा भक्तिं चाग्नेः समाहितः तुष्टे हुताशने तस्य भक्तिर् भवति भास्करे
तो मग, हे ब्राह्मणांनो, एकाग्रतेने अग्नीची भक्ती करतो; जेव्हा अग्नी प्रसन्न होतो, तेव्हा त्याची भक्ती सूर्याकडे वळते.
पूजां करोति सततम् आदित्यस्य ततो द्विजाः प्रसन्ने भास्करे तस्य भक्तिर् भवति शंकरे
तो नेहमी सूर्याची पूजा करतो, हे द्विजजनांनो; सूर्य प्रसन्न झाला की त्याची भक्ती शंकराकडे वळते.
पूजां करोति विधिवत् स तु शंभोः प्रयत्नतः तुष्टे त्रिलोचने तस्य भक्तिर् भवति केशवे
जो मनुष्य शंभूची विधीपूर्वक, मनापासून पूजा करतो, आणि जेव्हा त्रिनेत्र त्याच्यावर प्रसन्न होतो, तेव्हा त्याची भक्ती केशवाकडे वळते.
संपूज्य तं जगन्नाथं वासुदेवाख्यम् अव्ययम् ततो भुक्तिं च मुक्तिं च स प्राप्नोति द्विजोत्तमाः
जो जगाचा स्वामी, वासुदेव नावाचा अविनाशी परमेश्वर याची योग्य रीतीने पूजा करतो, त्याला भोग आणि मोक्ष दोन्ही मिळतात, हे श्रेष्ठ ब्राह्मणहो.
अवैष्णवा नरा ये तु दृश्यन्ते च महामुने किं ते विष्णुं नार्चयन्ति ब्रूहि तत्कारणं द्विज
हे महर्षे, जे लोक वैष्णव नाहीत, ते विष्णूची पूजा का करत नाहीत? हे ब्राह्मण, मला त्याचे कारण सांग.
द्वौ भूतसर्गौ विख्यातौ लोके ऽस्मिन् मुनिसत्तमाः आसुरश् च तथा दैवः पुरा सृष्टः स्वयंभुवा
हे श्रेष्ठ मुनी, या जगात दोन प्रकारची माणसं प्रसिद्ध आहेत—एक असुरी आणि दुसरी दैवी. हे दोन्ही प्रकार स्वयंभूने पूर्वी निर्माण केले.
दैवीं प्रकृतिम् आसाद्य पूजयन्ति ततो ऽच्युतम् आसुरीं योनिम् आपन्ना दूषयन्ति नरा हरिम्
जे लोक दैवी स्वभाव मिळवतात, ते अच्युताची पूजा करतात; आणि जे असुरी योनीत जन्म घेतात, ते लोक हरिची निंदा करतात.
मायया हतविज्ञाना विष्णोस् ते तु नराधमाः अप्राप्य तं हरिं विप्रास् ततो यान्त्य् अधमां गतिम्
मायेने ज्यांचे खरे ज्ञान हरवले आहे, ते नीच मनुष्य हरिला मिळत नाहीत, हे ब्राह्मणहो, आणि म्हणून ते अधोगतीला जातात.
तस्य या गह्वरी माया दुर्विज्ञेया सुरासुरैः महामोहकरी नॄणां दुस्तरा चाकृतात्मभिः
त्याची जी खोल गुहेसारखी माया आहे, ती देवांना आणि दानवांनाही समजत नाही; ती माणसांना मोठ्या भ्रमात टाकते आणि ज्यांचे मन शुद्ध नाही, त्यांना ती पार करता येत नाही.
इच्छामस् तां महामायां ज्ञातुं विष्णोः सुदुस्तराम् वक्तुम् अर्हसि धर्मज्ञ परं कौतूहलं हि नः
आम्हाला विष्णूची ती महान माया जाणून घ्यायची आहे, जी अत्यंत कठीण आहे. तू धर्म जाणणारा आहेस, म्हणून आम्हाला ती सांग, कारण आम्हाला फारच कुतूहल आहे.
स्वप्नेन्द्रजालसंकाशा माया सा लोककर्षणी कः शक्नोति हरेर् मायां ज्ञातुं तां केशवाद् ऋते
ती माया स्वप्नासारखी किंवा जादूच्या खेळासारखी आहे, जी सर्व लोकांना आकर्षित करते. केशवाशिवाय हरिची ती माया कोण जाणू शकतो?
या वृत्ता ब्राह्मणस्यासीन् मायार्थे नारदस्य च विडम्बनां तु तां विप्राः शृणुध्वं गदतो मम
हे ब्राह्मणहो, आता माझ्याकडून ऐका—मायेचे उदाहरण म्हणून एकदा एका ब्राह्मणावर आणि नारदावर जी फसवणूक झाली, ती मी सांगतो.
प्राग् आसीन् नृपतिः श्रीमान् आग्नीध्र इति विश्रुतः नगरे कामदमनस् तस्याथ तनयः शुचिः
पूर्वी कामदमन या नगरीत अग्नीध्र नावाचा एक प्रसिद्ध आणि श्रीमंत राजा होता. त्याला एक शुद्धस्वभावाचा मुलगा होता.
धर्मारामः क्षमाशीलः पितृशुश्रूषणे रतः प्रजानुरञ्जको दक्षः श्रुतिशास्त्रकृतश्रमः
तो धर्मात रमणारा, संयमी, वडिलांची सेवा करणारा, प्रजेला आनंद देणारा, आणि वेद-शास्त्रांचा अभ्यास करणारा होता.
पितास्य त्व् अकरोद् यत्नं विवाहाय न चैच्छत तं पिता प्राह किम् इति नेच्छसे दारसंग्रहम्
त्याच्या वडिलांनी त्याच्या विवाहासाठी प्रयत्न केले, पण त्याला लग्न करायचे नव्हते. वडिलांनी विचारले, 'तुला पत्नी का नको आहे?'
सर्वम् एतत् सुखार्थं हि वाञ्छन्ति मनुजाः किल सुखमूला हि दाराश् च तस्मात् तं त्वं समाचर
खरं तर, सर्व लोक सुखासाठीच हे सर्व इच्छितात; पत्नी हे सुखाचे मूळ आहे, म्हणून तू हे कर.
स पितुर् वचनं श्रुत्वा तूष्णीम् आस्ते च गौरवात् मुहुर् मुहुस् तं च पिता चोदयाम् आस भो द्विजाः
वडिलांचे शब्द ऐकून, तो आदराने गप्प बसला; पुन्हा पुन्हा वडील त्याला समजावत होते, हे ब्राह्मणहो.
अथासौ पितरं प्राह तात नामानुरूपता मया समाश्रिता व्यक्ता वैष्णवी परिपालिनी
मग त्याने वडिलांना सांगितले: 'बाबा, मी वैष्णवांना शोभेल असे नाव आणि वर्तन स्वीकारले आहे, जे स्पष्टपणे रक्षण करणारे आहे.'
तं पिता प्राह संगम्य नैष धर्मो ऽस्ति पुत्रक न विधारयितव्या स्यात् पुरुषेण विपश्चिता
वडील त्याच्याजवळ जाऊन म्हणाले: 'बाळा, हे योग्य नाही; सुज्ञ पुरुषाने हे पाळू नये.'
कुरु मद्वचनं पुत्र प्रभुर् अस्मि पिता तव मा निमज्ज कुलं मह्यं नरके संततिक्षयात्
माझे ऐक, मुला, मी तुझा वडील आणि स्वामी आहे; संतती संपल्यामुळे माझ्या कुळाला नरकात नेऊ नकोस.
स हि तं पितुर् आदेशं श्रुत्वा प्राह सुतो वशी प्रीतः संस्मृत्य पौराणीं संसारस्य विचित्रताम्
त्याने वडिलांचा आदेश ऐकून, आनंदाने आणि नम्रपणे, मनात जुन्या कथा आणि या जगाच्या रंगीबेरंगी स्वरूपाची आठवण काढत, उत्तर दिलं.
शृणु तात वचो मह्यं तत्त्ववाक्यं सहेतुकम् नामानुरूपं कर्तव्यं सत्यं भवति पार्थिव
बाबा, माझं बोलणं ऐका—हे खरं आणि विचारपूर्वक सांगतो. ज्याचं नाव जसं आहे, तसं वागणं योग्यच असतं; हेच खरं आहे, राजन.