अजानता यज्ञविद्यां यद् इष्टं याजितं च यत् तेन कर्मविपाकेन संभूतो ब्रह्मराक्षसः
यज्ञविद्या न कळता, मी जे काही केलं किंवा करवून घेतलं, त्या कर्माच्या फळामुळे मी ब्रह्मराक्षस झालो.
तन् मां पापमहाम्भोधौ निमग्नं त्वं समुद्धर प्रजागरे गीतिकैकां पश्चिमां दातुम् अर्हसि
म्हणून, या मोठ्या पापाच्या समुद्रातून मला वर काढ. तुझ्या जागरणात शेवटची एक गीती मला द्यावी.
तम् उवाचाथ चाण्डालो यदि प्राणिवधाद् भवान् निवृत्तिं कुरुते दद्यां ततः पश्चिमगीतिकाम्
तेव्हा चांडाळाने त्याला सांगितलं, 'जर तू प्राण्यांच्या हत्येपासून परावृत्त झालास, तर मी तुला शेवटची गीती देईन.'
बाढम् इत्य् अवदत् सो ऽपि मातङ्गो ऽपि ददौ तदा गीतिकाफलम् आमन्त्र्य मुहूर्तार्धप्रजागरम्
त्याने 'हो' असं मान्य केलं, आणि त्या वेळी माताṅगाने गीतीचं फळ देत, अर्ध्या मुहूर्ताचं जागरण केलं.
तस्मिन् गीतिफले दत्ते मातङ्गं ब्रह्मराक्षसः प्रणम्य प्रययौ हृष्टस् तीर्थवर्यं पृथूदकम्
गीतीचं फळ मिळाल्यावर, ब्रह्मराक्षसाने माताṅगाला वंदन केलं आणि आनंदाने पृत्थूदक या पवित्र तीर्थस्थळी गेला.
तत्रानशनसंकल्पं कृत्वा प्राणाञ् जहौ द्विजाः राक्षसत्वाद् विनिर्मुक्तो गीतिकाफलबृंहितः
तेथे उपवासाचा संकल्प करून त्या द्विजाने आपला प्राण सोडला. तो राक्षसत्वातून मुक्त झाला आणि गीतीच्या फळामुळे बळकट झाला.
पृथूदकप्रभावाच् च ब्रह्मलोकं च दुर्लभम् दश वर्षसहस्राणि निरातङ्को ऽवसत् ततः
पृत्थूदकाच्या प्रभावामुळे, त्याने दुर्मिळ असं ब्रह्मलोक प्राप्त केलं आणि तिथे दहा हजार वर्षे निर्धास्तपणे राहिला.
तस्यान्ते ब्राह्मणो जातो बभूव स्मृतिमान् वशी तस्याहं चरितं भूयः कथयिष्यामि भो द्विजाः
त्या शेवटी तो स्मरणशक्ती आणि संयम असलेला ब्राह्मण म्हणून जन्माला आला. हे द्विजांनो, मी पुन्हा त्याची कथा सांगणार आहे.
मातङ्गस्य कथाशेषं शृणुध्वं गदतो मम राक्षसे तु गते धीमान् गृहम् एत्य यतात्मवान्
आता मातंगाची उरलेली गोष्ट मी सांगतोय, ती ऐका. राक्षस निघून गेल्यावर तो शहाणा, संयमी मातंग आपल्या घरी परत गेला.
तद्विप्रचरितं स्मृत्वा निर्विण्णः शुचिर् अप्य् असौ पुत्रेषु भार्यां निक्षिप्य ददौ भूम्याः प्रदक्षिणाम्
त्या ब्राह्मणाच्या वागणुकीची आठवण काढून तो शुद्ध असूनही निराश झाला. त्याने आपली बायको मुलांकडे सोपवली आणि पृथ्वीची प्रदक्षिणा केली.
कोकामुखात् समारभ्य यावद् वै स्कन्ददर्शनम् दृष्ट्वा स्कन्दं ययौ धाराचक्रे चापि प्रदक्षिणम्
कोकामुखापासून सुरू करून स्कंददर्शनापर्यंत, स्कंदाचे दर्शन घेऊन त्याने धारा चक्राचीही प्रदक्षिणा केली.
ततो ऽद्रिवरम् आगम्य विन्ध्यम् उच्चशिलोच्चयम् पापप्रमोचनं तीर्थम् आससाद स तु द्विजाः
मग तो उत्तम असा उंच शिखरांनी युक्त विंध्य पर्वत गाठला आणि पापप्रमोचन नावाच्या पवित्र तीर्थस्थळी पोहोचला.
स्नानं पापहरं चक्रे स तु चाण्डालवंशजः विमुक्तपापः सस्मार पूर्वजातीर् अनेकशः
तेथे त्या चांडाळवंशजाने पाप नष्ट करणारे स्नान केले. पापमुक्त झाल्यावर त्याला आपल्या अनेक पूर्वजन्मांची आठवण आली.
स पूर्वजन्मन्य् अभवद् भिक्षुः संयतवाङ्मनाः यतकायश् च मतिमान् वेदवेदाङ्गपारगः
पूर्वजन्मी तो एक भिक्षुक होता, ज्याची वाणी आणि मन संयमित होती, शरीरावरही ताबा होता, बुद्धिमान होता आणि वेद व वेदांगांचा जाणकार होता.
एकदा गोषु नगराद् ध्रियमाणासु तस्करैः भिक्षावधूता रजसा मुक्ता तेनाथ भिक्षुणा
एकदा, चोरांनी गायी शहरातून हाकून नेत असताना, त्या भिक्षुकाच्या भिक्षा मागण्याने उडालेल्या धुळीमुळे तो त्या धुळीतून मुक्त झाला.
स तेनाधर्मदोषेण चाण्डालीं योनिम् आगतः पापप्रमोचने स्नातः स मृतो नर्मदातटे
त्या अधर्माच्या दोषामुळे तो चांडाळाच्या पोटी जन्माला आला. पापप्रमोचन येथे स्नान करून, तो नर्मदा काठी मरण पावला.
मूर्खो ऽभूद् ब्राह्मणवरो वाराणस्यां च भो द्विजाः तत्रास्य वसतो ऽब्दैस् तु त्रिंशद्भिः सिद्धपूरुषः
तो मूर्ख असला तरी वाराणसीत एक श्रेष्ठ ब्राह्मण झाला. तिथे राहून तीस वर्षांनी तो सिद्धपुरुष झाला.
विरूपरूपी बभ्राम योगमालाबलान्वितः तं दृष्ट्वा सोपहासार्थम् अभिवाद्याभ्युवाच ह
तो वेगवेगळ्या रूपांनी फिरत राहिला, योगशक्तीने युक्त होता. त्याला पाहून कुणीतरी हसत, नमस्कार करून बोलायला आला.
कुशलं सिद्धपुरुषं कुतस् त्व् आगम्यते त्वया
'सिद्धपुरुषा, तू कुठून आलास?' असे त्याने विचारले.
एवं संभाषितस् तेन ज्ञातो ऽहम् इति चिन्त्य तु प्रत्युवाचाथ वन्द्यस् तं स्वर्गलोकाद् उपागतः
त्याने असे विचारल्यावर, 'हा मला ओळखतो' असे मनात ठरवून, त्या वंदनीयाने उत्तर दिले, 'मी स्वर्गलोकातून आलो आहे.'
तं सिद्धं प्राह मूर्खो ऽसौ किं त्वं वेत्सि त्रिविष्टपे नारायणोरुप्रभवाम् उर्वशीम् अप्सरोवराम्
त्या मूर्खाने त्या सिद्धाला विचारले, 'तुला त्रिविष्टपातील, नारायणाच्या सामर्थ्याने जन्मलेल्या, अप्सरा उर्वशीची ओळख आहे का?'
सिद्धस् तम् आह तां वेद्मि शक्रचामरधारिणीम् स्वर्गस्याभरणं मुख्यम् उर्वशीं साधुसंभवाम्
सिद्धाने उत्तर दिले, 'हो, मला ती माहिती आहे—ती इंद्राचा चामर धरते, स्वर्गाची मुख्य शोभा आहे आणि सज्जनांपासून उत्पन्न झाली आहे.'
विप्रः सिद्धम् उवाचाथ ऋजुमार्गविवर्जितः तन् मित्र मत्कृते वार्त्ताम् उर्वश्या भवतादरात्
मग तो सरळमार्ग नसलेला ब्राह्मण म्हणाला, 'मित्रा, माझ्यासाठी उर्वशीची बातमी घेऊन ये, अशी मी तुझी विनंती करतो.'
कथनीया यच् च सा ते ब्रूयाद् आख्यास्यते भवान् बाढम् इत्य् अब्रवीत् सिद्धः सो ऽपि विप्रो मुदान्वितः
'ती तुला जे काही सांगेल, ते मला सांग,' असे त्याने म्हटले. सिद्धाने 'ठीक आहे' असे मान्य केले आणि त्या ब्राह्मणाला फार आनंद झाला.
बभूव सिद्धो ऽपि ययौ मेरुपृष्ठं सुरालयम् समेत्य चोर्वशीं प्राह यद् उक्तो ऽसौ द्विजेन तु
तो सिद्धपुरुष मेरूच्या शिखरावर असलेल्या देवांच्या निवासस्थानी गेला. तिथे उर्वशीला भेटून ब्राह्मणाने सांगितलेले तिला सांगितले.
सा प्राह तं सिद्धवरं नाहं काशिपतिं द्विजम् जानामि सत्यम् उक्तं ते न चेतसि मम स्थितम्
ती सिद्धाला म्हणाली, 'मी काशीचा ब्राह्मण राजाला ओळखत नाही. तू जे बोलतोस ते खरे आहे, पण तो माझ्या मनात नाही.'
इत्य् उक्तः प्रययौ सो ऽपि कालेन बहुना पुनः वाराणसीं ययौ सिद्धो दृष्टो मूर्खेण वै पुनः
असं म्हणून तोही निघून गेला, आणि खूप काळानंतर पुन्हा वाराणसीला परत आला. सिद्ध पुरुष पुन्हा त्या मूर्ख ब्राह्मणाला दिसला.
दृष्टः पृष्टः किल भूयः किम् आहोरुभवा तव सिद्धो ऽब्रवीन् न जानामि माम् उवाचोर्वशी स्वयम्
त्याला पाहून त्या मूर्खाने पुन्हा विचारले, 'उर्वशीने तुला काय सांगितले?' तेव्हा सिद्ध पुरुष म्हणाला, 'मला माहित नाही; उर्वशीने स्वतः मला सांगितले.'
सिद्धवाक्यं ततः श्रुत्वा स्मितभिन्नौष्ठसंपुटः पुनः प्राह कथं वेत्सीत्य् एवं वाच्या त्वयोर्वशी
सिद्ध पुरुषाचे बोल ऐकून, ओठांवर हसू उमटले आणि तो पुन्हा म्हणाला, 'तुला हे कसे कळले?'—असेच उर्वशीला विचारायचे आहे.
बाढम् एवं करिष्यामीत्य् उक्त्वा सिद्धो दिवं गतः ददर्श शक्रभवनान् निष्क्रामन्तीम् अथोर्वशीम्
'ठीक आहे, तसेच करीन,' असे म्हणून सिद्ध पुरुष स्वर्गात गेला. तिथे त्याने इंद्राच्या महालातून बाहेर येणारी उर्वशी पाहिली.