एवम् उच्चारिते तेन मातङ्गस् तम् उवाच ह
माताṅगाने ती शब्दं ऐकून त्या व्यक्तीला विचारलं.
किं पूर्वं भवता कर्म विकृतं कृतम् अञ्जसा येन त्वं दोषजातेन संभूतो ब्रह्मराक्षसः
तू पूर्वी कोणतं वाईट कर्म केलं होतंस, ज्यामुळे तुझ्यावर पापाचं फळ आलं आणि तू ब्रह्मराक्षस झाला?
तस्य तद् वाक्यम् आकर्ण्य मातङ्गं ब्रह्मराक्षसः प्रोवाच दुःखसंतप्तः संस्मृत्य स्वकृतं कृतम्
माताṅगाचं ते बोल ऐकून, ब्रह्मराक्षसाने दुःखाने व्याकुळ होऊन, स्वतः केलेल्या कर्माची आठवण काढत उत्तर दिलं.
श्रूयतां यो ऽहम् आसं वै पूर्वं यच् च मया कृतम् यस्मिन् कृते पापयोनिं गतवान् अस्मि राक्षसीम्
ऐका, मी पूर्वी कोण होतो आणि मी काय केलं, ज्यामुळे पापी जन्म घेतला आणि राक्षस झालो.
सोमशर्म इति ख्यातः पूर्वम् आसम् अहं द्विजः पुत्रो ऽध्ययनशीलस्य देवशर्मस्य यज्वनः
पूर्वी माझं नाव सोमशर्मा होतं. मी द्विज होतो, देवशर्मा या यज्ञ करणाऱ्या आणि अभ्यास करणाऱ्या ब्राह्मणाचा मुलगा होतो.
कस्यचिद् यजमानस्य सूत्रमन्त्रबहिष्कृतः नृपस्य कर्मसक्तेन यूपकर्मसुनिष्ठितः
एका यजमानासाठी, मला सूत्र आणि मंत्रांपासून दूर ठेवलं गेलं. राजाच्या कर्माशी आसक्त होऊन, मी यूपकर्म योग्य रितीने पूर्ण केलं नाही.
आग्नीध्रं चाकरोद् यज्ञे लोभमोहप्रपीडितः तस्मिन् परिसमाप्ते तु मौर्ख्याद् दम्भम् अनुष्ठितः
लोभ आणि मोहामुळे मी यज्ञात अग्निध्राचं काम केलं. यज्ञ पूर्ण झाल्यावर, मूर्खपणाने मी फसवणूक केली.
यष्टुम् आरब्धवान् अस्मि द्वादशाहं महाक्रतुम् प्रवर्तमाने तस्मिंस् तु कुक्षिशूलो ऽभवन् मम
मी बारादिवसांचा मोठा यज्ञ सुरू केला. तो चालू असताना, मला पोटात तीव्र वेदना झाली.
संपूर्णे दशरात्रे तु न समाप्ते तथा क्रतौ विरूपाक्षस्य दीयन्त्याम् आहुत्यां राक्षसे क्षणे
दहा रात्री पूर्ण झाल्या, पण यज्ञ संपला नव्हता. विरूपाक्ष या राक्षसासाठी आहुती दिली जात असताना, त्या क्षणी मी मरण पावलो.
मृतो ऽहं तेन दोषेण संभूतो ब्रह्मराक्षसः मूर्खेण मन्त्रहीनेन सूत्रस्वरविवर्जितम्
त्या दोषामुळे, मी मूर्खपणाने, मंत्र आणि योग्य उच्चार न करता मरण पावलो आणि ब्रह्मराक्षस झालो.
अजानता यज्ञविद्यां यद् इष्टं याजितं च यत् तेन कर्मविपाकेन संभूतो ब्रह्मराक्षसः
यज्ञविद्या न कळता, मी जे काही केलं किंवा करवून घेतलं, त्या कर्माच्या फळामुळे मी ब्रह्मराक्षस झालो.
तन् मां पापमहाम्भोधौ निमग्नं त्वं समुद्धर प्रजागरे गीतिकैकां पश्चिमां दातुम् अर्हसि
म्हणून, या मोठ्या पापाच्या समुद्रातून मला वर काढ. तुझ्या जागरणात शेवटची एक गीती मला द्यावी.
तम् उवाचाथ चाण्डालो यदि प्राणिवधाद् भवान् निवृत्तिं कुरुते दद्यां ततः पश्चिमगीतिकाम्
तेव्हा चांडाळाने त्याला सांगितलं, 'जर तू प्राण्यांच्या हत्येपासून परावृत्त झालास, तर मी तुला शेवटची गीती देईन.'
बाढम् इत्य् अवदत् सो ऽपि मातङ्गो ऽपि ददौ तदा गीतिकाफलम् आमन्त्र्य मुहूर्तार्धप्रजागरम्
त्याने 'हो' असं मान्य केलं, आणि त्या वेळी माताṅगाने गीतीचं फळ देत, अर्ध्या मुहूर्ताचं जागरण केलं.
तस्मिन् गीतिफले दत्ते मातङ्गं ब्रह्मराक्षसः प्रणम्य प्रययौ हृष्टस् तीर्थवर्यं पृथूदकम्
गीतीचं फळ मिळाल्यावर, ब्रह्मराक्षसाने माताṅगाला वंदन केलं आणि आनंदाने पृत्थूदक या पवित्र तीर्थस्थळी गेला.
तत्रानशनसंकल्पं कृत्वा प्राणाञ् जहौ द्विजाः राक्षसत्वाद् विनिर्मुक्तो गीतिकाफलबृंहितः
तेथे उपवासाचा संकल्प करून त्या द्विजाने आपला प्राण सोडला. तो राक्षसत्वातून मुक्त झाला आणि गीतीच्या फळामुळे बळकट झाला.
पृथूदकप्रभावाच् च ब्रह्मलोकं च दुर्लभम् दश वर्षसहस्राणि निरातङ्को ऽवसत् ततः
पृत्थूदकाच्या प्रभावामुळे, त्याने दुर्मिळ असं ब्रह्मलोक प्राप्त केलं आणि तिथे दहा हजार वर्षे निर्धास्तपणे राहिला.
तस्यान्ते ब्राह्मणो जातो बभूव स्मृतिमान् वशी तस्याहं चरितं भूयः कथयिष्यामि भो द्विजाः
त्या शेवटी तो स्मरणशक्ती आणि संयम असलेला ब्राह्मण म्हणून जन्माला आला. हे द्विजांनो, मी पुन्हा त्याची कथा सांगणार आहे.
मातङ्गस्य कथाशेषं शृणुध्वं गदतो मम राक्षसे तु गते धीमान् गृहम् एत्य यतात्मवान्
आता मातंगाची उरलेली गोष्ट मी सांगतोय, ती ऐका. राक्षस निघून गेल्यावर तो शहाणा, संयमी मातंग आपल्या घरी परत गेला.
तद्विप्रचरितं स्मृत्वा निर्विण्णः शुचिर् अप्य् असौ पुत्रेषु भार्यां निक्षिप्य ददौ भूम्याः प्रदक्षिणाम्
त्या ब्राह्मणाच्या वागणुकीची आठवण काढून तो शुद्ध असूनही निराश झाला. त्याने आपली बायको मुलांकडे सोपवली आणि पृथ्वीची प्रदक्षिणा केली.
कोकामुखात् समारभ्य यावद् वै स्कन्ददर्शनम् दृष्ट्वा स्कन्दं ययौ धाराचक्रे चापि प्रदक्षिणम्
कोकामुखापासून सुरू करून स्कंददर्शनापर्यंत, स्कंदाचे दर्शन घेऊन त्याने धारा चक्राचीही प्रदक्षिणा केली.
ततो ऽद्रिवरम् आगम्य विन्ध्यम् उच्चशिलोच्चयम् पापप्रमोचनं तीर्थम् आससाद स तु द्विजाः
मग तो उत्तम असा उंच शिखरांनी युक्त विंध्य पर्वत गाठला आणि पापप्रमोचन नावाच्या पवित्र तीर्थस्थळी पोहोचला.
स्नानं पापहरं चक्रे स तु चाण्डालवंशजः विमुक्तपापः सस्मार पूर्वजातीर् अनेकशः
तेथे त्या चांडाळवंशजाने पाप नष्ट करणारे स्नान केले. पापमुक्त झाल्यावर त्याला आपल्या अनेक पूर्वजन्मांची आठवण आली.
स पूर्वजन्मन्य् अभवद् भिक्षुः संयतवाङ्मनाः यतकायश् च मतिमान् वेदवेदाङ्गपारगः
पूर्वजन्मी तो एक भिक्षुक होता, ज्याची वाणी आणि मन संयमित होती, शरीरावरही ताबा होता, बुद्धिमान होता आणि वेद व वेदांगांचा जाणकार होता.
एकदा गोषु नगराद् ध्रियमाणासु तस्करैः भिक्षावधूता रजसा मुक्ता तेनाथ भिक्षुणा
एकदा, चोरांनी गायी शहरातून हाकून नेत असताना, त्या भिक्षुकाच्या भिक्षा मागण्याने उडालेल्या धुळीमुळे तो त्या धुळीतून मुक्त झाला.
स तेनाधर्मदोषेण चाण्डालीं योनिम् आगतः पापप्रमोचने स्नातः स मृतो नर्मदातटे
त्या अधर्माच्या दोषामुळे तो चांडाळाच्या पोटी जन्माला आला. पापप्रमोचन येथे स्नान करून, तो नर्मदा काठी मरण पावला.
मूर्खो ऽभूद् ब्राह्मणवरो वाराणस्यां च भो द्विजाः तत्रास्य वसतो ऽब्दैस् तु त्रिंशद्भिः सिद्धपूरुषः
तो मूर्ख असला तरी वाराणसीत एक श्रेष्ठ ब्राह्मण झाला. तिथे राहून तीस वर्षांनी तो सिद्धपुरुष झाला.
विरूपरूपी बभ्राम योगमालाबलान्वितः तं दृष्ट्वा सोपहासार्थम् अभिवाद्याभ्युवाच ह
तो वेगवेगळ्या रूपांनी फिरत राहिला, योगशक्तीने युक्त होता. त्याला पाहून कुणीतरी हसत, नमस्कार करून बोलायला आला.
कुशलं सिद्धपुरुषं कुतस् त्व् आगम्यते त्वया
'सिद्धपुरुषा, तू कुठून आलास?' असे त्याने विचारले.
एवं संभाषितस् तेन ज्ञातो ऽहम् इति चिन्त्य तु प्रत्युवाचाथ वन्द्यस् तं स्वर्गलोकाद् उपागतः
त्याने असे विचारल्यावर, 'हा मला ओळखतो' असे मनात ठरवून, त्या वंदनीयाने उत्तर दिले, 'मी स्वर्गलोकातून आलो आहे.'