धर्मार्थकामसंप्राप्तिर् मोक्षप्राप्तिश् च दुर्लभा सत्येन जायते पुंसां तस्मात् सत्यं न संत्यजेत्
धर्म, संपत्ती, काम आणि दुर्मिळ मोक्ष हे सर्व सत्यामुळे मिळतात; म्हणून सत्य कधीही सोडू नये.
सत्यं ब्रह्म परं लोके सत्यं यज्ञेषु चोत्तमम् सत्यं स्वर्गसमायातं तस्मात् सत्यं न संत्यजेत्
सत्य हे जगात परम ब्रह्म आहे, यज्ञातही ते श्रेष्ठ आहे, आणि सत्यामुळेच स्वर्ग मिळतो; म्हणून सत्य कधीही सोडू नये.
इत्य् उक्त्वा सो ऽथ मातङ्गस् तं प्रक्षिप्य नरोत्तमम् जगाम तत्र यत्रास्ते प्राणिहा ब्रह्मराक्षसः
हे बोलून मग मातंगाने त्या उत्तम पुरुषाला तिथे टाकलं आणि जिथे प्राणघातक ब्रह्मराक्षस आहे तिथे तो गेला.
तम् आगतं समीक्ष्यासौ चाण्डालं ब्रह्मराक्षसः विस्मयोत्फुल्लनयनः शिरःकम्पं तम् अब्रवीत्
तो चांडाळ जवळ येताना पाहून ब्रह्मराक्षसाने आश्चर्याने डोळे मोठे केले, डोकं हलवत त्याला बोलला.
साधु साधु महाभाग सत्यवाक्यानुपालक न मातङ्गम् अहं मन्ये भवन्तं सत्यलक्षणम्
वा! वा! भाग्यवान आहेस, सत्य बोलणारा आहेस. मला तू मातंग वाटत नाहीस; तुझ्यात सत्याचेच लक्षण आहे.
कर्मणानेन मन्ये त्वां ब्राह्मणं शुचिम् अव्ययम् यत् किंचित् त्वां भद्रमुखं प्रवक्ष्ये धर्मसंश्रयम् किं तत्र भवता रात्रौ कृतं विष्णुगृहे वद
या कृत्यामुळे मला तू शुद्ध आणि नाश न होणारा ब्राह्मणच वाटतोस. मी तुला एक धर्माशी संबंधित प्रश्न विचारतो—रात्री विष्णूच्या मंदिरात तू काय केलंस, ते सांग.
तम् अभ्युवाच मातङ्गः शृणु विष्णुगृहे मया यत् कृतं रजनीभागे यथातथ्यं वदामि ते
मातंग म्हणाला, 'ऐक, विष्णूच्या मंदिरात रात्री मी जे केलं ते मी तुला तंतोतंत सांगतो.'
विष्णोर् देवकुलस्याधः स्थितेनानम्रमूर्तिना प्रजागरः कृतो रात्रौ गायता विष्णुगीतिकाम्
'विष्णूच्या देवळाखाली नम्रपणे उभा राहून मी संपूर्ण रात्र जागरण केलं आणि विष्णूच्या गीती गात राहिलो.'
तं ब्रह्मराक्षसः प्राह कियन्तं कालम् उच्यताम् प्रजागरो विष्णुगृहे कृतं भक्तिमता वद
ब्रह्मराक्षस म्हणाला, 'विष्णूच्या मंदिरात भक्तीने जागरण किती काळ केलंस, ते सांग.'
तम् अभ्युवाच प्रहसन् विंशत्य् अब्दानि राक्षस एकादश्यां मासि मासि कृतस् तत्र प्रजागरः मातङ्गवचनं श्रुत्वा प्रोवाच ब्रह्मराक्षसः
तो हसत म्हणाला, 'वीस वर्षं, प्रत्येक एकादशीला मी तिथे जागरण केलं.' मातंगाचं उत्तर ऐकून ब्रह्मराक्षस बोलला.
यद् अद्य त्वां प्रवक्ष्यामि तद् भवान् वक्तुम् अर्हति एकरात्रिकृतं साधो मम देहि प्रजागरम्
‘आता मी जे विचारतो ते तू मला द्यावं—एक रात्रीचं जागरण मला दे, हे सज्जना.’
एवं त्वां मोक्षयिष्यामि मोक्षयिष्यामि नान्यथा त्रिः सत्येन महाभाग इत्य् उक्त्वा विरराम ह
‘असं केलंस तर मी तुला मुक्त करीन, दुसऱ्या प्रकारे नाही. मी सत्याने तीनदा शपथ घेतो, हे भाग्यवान.’ असं म्हणून तो गप्प बसला.
मातङ्गस् तम् उवाचाथ मयात्मा ते निशाचर निवेदितः किम् उक्तेन खादस्व स्वेच्छयापि माम्
मग मातंग म्हणाला, 'राक्षसा, मी आधीच माझं शरीर तुला अर्पण केलं आहे. शब्दांचा काय उपयोग? हवं तसं मला खा.'
तम् आह राक्षसो भूयो यामद्वयप्रजागरम् सगीतं मे प्रयच्छस्व कृपां कर्तुं त्वम् अर्हसि
राक्षस पुन्हा म्हणाला, 'माझ्यावर दया कर आणि दोन यामांचं, गाण्यांसह जागरण मला दे.'
मातङ्गो राक्षसं प्राह किम् असंबद्धम् उच्यते खादस्व स्वेच्छया मां त्वं न प्रदास्ये प्रजागरम् मातङ्गवचनं श्रुत्वा प्राह तं ब्रह्मराक्षसः
मातंग म्हणाला, 'हे काय असंबद्ध बोलतोस? मला हवं तसं खा, पण मी तुला जागरण देणार नाही.' मातंगाचं उत्तर ऐकून ब्रह्मराक्षस बोलला.
को हि दुष्टमतिर् मन्दो भवन्तं द्रष्टुम् उत्सहेत् धर्षयितुं पीडयितुं रक्षितं धर्मकर्मणा
'दुष्ट मनाचा किंवा मूर्ख माणूसच तुझ्यासारख्या धर्मकर्माने रक्षित असलेल्या माणसाला त्रास द्यायला धजावेल.'
दीनस्य पापग्रस्तस्य विषयैर् मोहितस्य च नरकार्तस्य मूढस्य साधवः स्युर् दयान्विताः
'जे पापांनी ग्रासलेले, विषयांच्या मोहात पडलेले, नरकाला जाणारे, अज्ञानात हरवलेले आणि दुःखी आहेत, त्यांच्यावर सज्जन माणसं नेहमी दया करतात.'
तन् मम त्वं महाभाग कृपां कृत्वा प्रजागरम् यामस्यैकस्य मे देहि गच्छ वा निलयं स्वकम्
'म्हणून, हे भाग्यवान, माझ्यावर दया कर आणि एका यामाचं जागरण मला दे, नाहीतर आपल्या घरी परत जा.'
तं पुनः प्राह चाण्डालो न यास्यामि निजं गृहम् न चापि तव दास्यामि कथंचिद् यामजागरम् तं प्रहस्याथ चाण्डालं प्रोवाच ब्रह्मराक्षसः
पुन्हा चांडाळ म्हणाला, 'मी माझ्या घरी जाणार नाही आणि काहीही झालं तरी मी तुला यामाचं जागरण देणार नाही.' मग ब्रह्मराक्षस हसत चांडाळाला म्हणाला.
रात्र्यवसाने या गीता गीतिका कौतुकाश्रया तस्याः फलं प्रयच्छस्व त्राहि पापात् समुद्धर
'रात्रीच्या शेवटी आनंदाने गायलेली गीतीचं फळ मला दे. मला पापातून वाचव, वर काढ.'
एवम् उच्चारिते तेन मातङ्गस् तम् उवाच ह
माताṅगाने ती शब्दं ऐकून त्या व्यक्तीला विचारलं.
किं पूर्वं भवता कर्म विकृतं कृतम् अञ्जसा येन त्वं दोषजातेन संभूतो ब्रह्मराक्षसः
तू पूर्वी कोणतं वाईट कर्म केलं होतंस, ज्यामुळे तुझ्यावर पापाचं फळ आलं आणि तू ब्रह्मराक्षस झाला?
तस्य तद् वाक्यम् आकर्ण्य मातङ्गं ब्रह्मराक्षसः प्रोवाच दुःखसंतप्तः संस्मृत्य स्वकृतं कृतम्
माताṅगाचं ते बोल ऐकून, ब्रह्मराक्षसाने दुःखाने व्याकुळ होऊन, स्वतः केलेल्या कर्माची आठवण काढत उत्तर दिलं.
श्रूयतां यो ऽहम् आसं वै पूर्वं यच् च मया कृतम् यस्मिन् कृते पापयोनिं गतवान् अस्मि राक्षसीम्
ऐका, मी पूर्वी कोण होतो आणि मी काय केलं, ज्यामुळे पापी जन्म घेतला आणि राक्षस झालो.
सोमशर्म इति ख्यातः पूर्वम् आसम् अहं द्विजः पुत्रो ऽध्ययनशीलस्य देवशर्मस्य यज्वनः
पूर्वी माझं नाव सोमशर्मा होतं. मी द्विज होतो, देवशर्मा या यज्ञ करणाऱ्या आणि अभ्यास करणाऱ्या ब्राह्मणाचा मुलगा होतो.
कस्यचिद् यजमानस्य सूत्रमन्त्रबहिष्कृतः नृपस्य कर्मसक्तेन यूपकर्मसुनिष्ठितः
एका यजमानासाठी, मला सूत्र आणि मंत्रांपासून दूर ठेवलं गेलं. राजाच्या कर्माशी आसक्त होऊन, मी यूपकर्म योग्य रितीने पूर्ण केलं नाही.
आग्नीध्रं चाकरोद् यज्ञे लोभमोहप्रपीडितः तस्मिन् परिसमाप्ते तु मौर्ख्याद् दम्भम् अनुष्ठितः
लोभ आणि मोहामुळे मी यज्ञात अग्निध्राचं काम केलं. यज्ञ पूर्ण झाल्यावर, मूर्खपणाने मी फसवणूक केली.
यष्टुम् आरब्धवान् अस्मि द्वादशाहं महाक्रतुम् प्रवर्तमाने तस्मिंस् तु कुक्षिशूलो ऽभवन् मम
मी बारादिवसांचा मोठा यज्ञ सुरू केला. तो चालू असताना, मला पोटात तीव्र वेदना झाली.
संपूर्णे दशरात्रे तु न समाप्ते तथा क्रतौ विरूपाक्षस्य दीयन्त्याम् आहुत्यां राक्षसे क्षणे
दहा रात्री पूर्ण झाल्या, पण यज्ञ संपला नव्हता. विरूपाक्ष या राक्षसासाठी आहुती दिली जात असताना, त्या क्षणी मी मरण पावलो.
मृतो ऽहं तेन दोषेण संभूतो ब्रह्मराक्षसः मूर्खेण मन्त्रहीनेन सूत्रस्वरविवर्जितम्
त्या दोषामुळे, मी मूर्खपणाने, मंत्र आणि योग्य उच्चार न करता मरण पावलो आणि ब्रह्मराक्षस झालो.