दण्डवत्प्रणिपातैश् च जयशब्दैस् तथोत्तमैः एवं संपूज्य विधिवद् रात्रौ कृत्वा प्रजागरम्
दंडवत प्रणाम आणि उत्तम जयजयकारांनी, अशा प्रकारे योग्य रीतीने पूजा करून, रात्री जागरण करावं.
कथां वा गीतिकां विष्णोर् गायन् विष्णुपरायणः याति विष्णोः परं स्थानं नरो नास्त्य् अत्र संशयः
जो मनुष्य विष्णूच्या कथा किंवा गीते भक्तिभावाने गातो, तो निश्चितच विष्णूच्या परम स्थानाला पोहोचतो; यात काहीच शंका नाही.
प्रजागरे गीतिकायाः फलं विष्णोर् महामुने ब्रूहि तच् छ्रोतुम् इच्छामः परं कौतूहलं हि नः
महामुनी, विष्णूच्या जागरणात गीते गाण्याचं फळ काय ते आम्हाला सांगा; आम्हाला ते ऐकायची फारच उत्सुकता आहे.
शृणुध्वं मुनिशार्दूलाः प्रवक्ष्याम्य् अनुपूर्वशः गीतिकायाः फलं विष्णोर् जागरे यद् उदाहृतम्
मुनीशार्दूलांनो, ऐका. मी विष्णूच्या जागरणात गीते गाण्याचं फळ क्रमाने सांगतो, जसं वर्णन केलं आहे.
अवन्ती नाम नगरी बभूव भुवि विश्रुता तत्रास्ते भगवान् विष्णुः शङ्खचक्रगदाधरः
अवंतिका नावाचं एक प्रसिद्ध शहर पृथ्वीवर होतं; तिथेच शंख, चक्र, गदा धारण करणारे भगवान विष्णू वास करतात.
तस्या नगर्याः पर्यन्ते चाण्डालो गीतिकोविदः सद्वृत्त्योत्पादितधनो भृत्यानां भरणे रतः
त्या शहराच्या सीमेवर एक चांडाळ राहत होता, जो गाण्यात कुशल होता, चांगल्या वर्तनाने धन मिळवायचा आणि आपल्या नोकरांची काळजी घ्यायचा.
विष्णुभक्तः स चाण्डालो मासि मासि दृढव्रतः एकादश्यां समागम्य सोपवासो ऽथ गायति
तो चांडाळ विष्णूभक्त होता, प्रत्येक महिन्याला एकादशीच्या दिवशी उपवास करून, भक्तांसह एकत्र येऊन गीते गात असे.
गीतिका विष्णुनामाङ्काः प्रादुर्भावसमाश्रिताः गान्धारषड्जनैषादस्वरपञ्चमधैवतैः
तो विष्णूच्या नावांनी युक्त, त्यांच्या प्रकट स्वरूपावर आधारलेली गीते, गांधार, षड्ज, निषाद, पंचम आणि धैवत या स्वरांत गात असे.
रात्रिजागरणे विष्णुं गाथाभिर् उपगायति प्रभाते च प्रणम्येशं द्वादश्यां गृहम् एत्य च
रात्रीच्या जागरणात तो विष्णूला गाथांनी गात असे; पहाटे प्रभूला नमस्कार करून, द्वादशीला घरी परतत असे.
जामातृभागिनेयांश् च भोजयित्वा सकन्यकाः ततः सपरिवारस् तु पश्चाद् भुङ्क्ते द्विजोत्तमाः
तो आपल्या जावई, भगिनीपुत्र आणि कन्यांना जेवू घालायचा, आणि नंतर कुटुंबासह स्वतः जेवायचा, हे श्रेष्ठ ब्राह्मणांनो.
एवं तस्यासतस् तत्र कुर्वतो विष्णुप्रीणनम् गीतिकाभिर् विचित्राभिर् वयः प्रतिगतं बहु
अशा प्रकारे तिथे राहून, विविध गीते गाऊन तो विष्णूला प्रसन्न करत असे, आणि त्याचे अनेक वर्षे असेच गेले.
एकदा चैत्रमासे तु कृष्णैकादशिगोचरे विष्णुशुश्रूषणार्थाय ययौ वनम् अनुत्तमम्
एकदा चैत्र महिन्यात कृष्ण एकादशीच्या दिवशी, विष्णूची सेवा करण्यासाठी तो एका उत्तम वनात गेला.
वनजातानि पुष्पाणि ग्रहीतुं भक्तितत्परः क्षिप्रातटे महारण्ये विभीतकतरोर् अधः
भक्तिभावाने वनात उगवलेली फुलं गोळा करण्यासाठी, तो पटकन मोठ्या जंगलात, विभीतकाच्या झाडाखाली गेला.
दृष्टः स राक्षसेनाथ गृहीतश् चापि भक्षितुम् चाण्डालस् तम् अथोवाच नाद्य भक्ष्यस् त्वया ह्य् अहम्
तेथे त्याला एका राक्षसाने पाहिलं आणि पकडलं, खाण्यासाठी. तेव्हा त्या चांडाळाने राक्षसाला सांगितलं, 'आज तू मला खाऊ शकत नाहीस.'
प्रातर् भोक्ष्यसि कल्याण सत्यम् एष्याम्य् अहं पुनः अद्य कार्यं मम महत् तस्मान् मुञ्चस्व राक्षस
'तू मला सकाळी खाऊ शकतोस, मी नक्की परत येईन. आज माझं एक मोठं काम आहे, म्हणून मला सोड, राक्षसा.'
श्वः सत्येन समेष्यामि ततः खादसि माम् इति विष्णुशुश्रूषणार्थाय रात्रिजागरणं मया कार्यं न व्रतविघ्नं मे कर्तुम् अर्हसि राक्षस
'उद्या मी प्रामाणिकपणे परत येईन, तेव्हा तू मला खाऊ शकतोस. आज मला विष्णूची सेवा म्हणून जागरण करायचं आहे. माझ्या व्रताला विघ्न घालू नकोस, राक्षसा.'
तं राक्षसः प्रत्युवाच दशरात्रम् अभोजनम् ममाभूद् अद्य च भवान् मया लब्धो मतङ्गज
त्या राक्षसाने हत्तीला सांगितले, "दहा रात्रींपासून मी उपाशी आहे, आणि आज, हत्ती, तू मला मिळालास."
न मोक्ष्ये भक्षयिष्यामि क्षुधया पीडितो भृशम् निशाचरवचः श्रुत्वा मातङ्गस् तम् उवाच ह सान्त्वयञ् श्लक्ष्णया वाचा स सत्यवचनैर् दृढैः
मी तुला सोडणार नाही; मला प्रचंड भूक लागली आहे, म्हणून मी तुला खाणार. त्या रात्रभर फिरणाऱ्याच्या या शब्दांवर हत्तीने त्याला शांतपणे आणि ठामपणे उत्तर दिले.
सत्यमूलं जगत् सर्वं ब्रह्मराक्षस तच् छृणु सत्येनाहं शपिष्यामि पुनरागमनाय च
हे ब्रह्मराक्षस, हे जग सत्यावर उभे आहे. मी तुला सत्याची शपथ घेतो, पुन्हा परत येईन.
आदित्यश् चन्द्रमा वह्निर् वायुर् भूर् द्यौर् जलं मनः अहोरात्रं यमः संध्ये द्वे विदुर् नरचेष्टितम्
सूर्य, चंद्र, अग्नी, वारा, पृथ्वी, आकाश, पाणी, मन, दिवस-रात्र, यम, दोन संध्याकाळी आणि माणसांची कृत्ये — हे सर्व जाणतात.
परदारेषु यत् पापं यत् परद्रव्यहारिषु यच् च ब्रह्महनः पापं सुरापे गुरुतल्पगे
दुसऱ्याच्या पत्नीशी संबंध ठेवणे, दुसऱ्याचे धन चोरणे, ब्राह्मणहत्त्या, मद्यपान किंवा गुरुपत्नीशी संबंध ठेवणे — या सर्वांचे जे पाप आहे,
वन्ध्यापतेश् च यत् पापं यत् पापं वृषलीपतेः यच् च देवलके पापं मत्स्यमांसाशिनश् च यत्
वंध्येच्या नवऱ्याचे, नीच स्त्रीच्या नवऱ्याचे, देवळात केलेले आणि मासे-मांस खाण्याचे जे पाप आहे,
क्रोडमांसाशिनो यच् च कूर्ममांसाशिनश् च यत् वृथा मांसाशिनो यच् च पृष्ठमांसाशिनश् च यत्
डुक्कराचे मांस, कासवाचे मांस, उगाचच मांस खाणे, आणि पाठचे मांस खाण्याचे जे पाप आहे,
कृतघ्ने मित्रघातके यत् पापं दिधिषूपतौ सूतकस्य च यत् पापं यत् पापं क्रूरकर्मणः
कृतघ्नता, मित्रहत्त्या, दुसऱ्याच्या धनाची इच्छा, अपवित्रता आणि क्रूर कर्मे करण्याचे जे पाप आहे,
कृपणस्य च यत् पापं यच् च वन्ध्यातिथेर् अपि अमावास्याष्टमी षष्ठी कृष्णशुक्लचतुर्दशी
कंजूषपणा, वंध्येच्या पाहुण्याला नाकारण्याचे, आणि अमावास्या, अष्टमी, षष्ठी, कृष्ण आणि शुक्ल चतुर्दशी या दिवशी,
तासु यद् गमनात् पापं यद् विप्रो व्रजति स्त्रियम् रजस्वलां तथा पश्चाच् छ्राद्धं कृत्वा स्त्रियं व्रजेत्
त्या दिवशी संबंध ठेवण्याचे, ब्राह्मणाने रजस्वला स्त्रीकडे जाण्याचे, आणि श्राद्ध करून लगेच स्त्रीकडे जाण्याचे जे पाप आहे,
सर्वस्वस्नातभोज्यानां यत् पापं मलभोजने मित्रभार्यां गच्छतां च यत् पापं पिशुनस्य च
अंघोळ न केलेल्याच्या हातचे अन्न खाणे, अपवित्र अन्न खाणे, मित्राच्या पत्नीशी संबंध ठेवणे आणि दुसऱ्याची निंदा करण्याचे जे पाप आहे,
दम्भमायानुरक्ते च यत् पापं मधुघातिनः ब्राह्मणस्य प्रतिश्रुत्य यत् पापं तदयच्छतः
दुर्बळपणा आणि कपट, मध गोळा करणाऱ्याची हत्या, ब्राह्मणाला वचन देऊन न पाळणे — या सर्वांचे जे पाप आहे,
यच् च कन्यानृते पापं यच् च गोश्वतरानृते स्त्रीबालहन्तुर् यत् पापं यच् च मिथ्याभिभाषिणः
कन्येबद्दल खोटे बोलणे, गायी किंवा खच्चराविषयी खोटे बोलणे, स्त्री किंवा मुलाचा वध करणे, आणि खोटे बोलण्याचे जे पाप आहे,
देववेदद्विजनृपपुत्रमित्रसतीस्त्रियः यच् च निन्दयतां पापं गुरुमिथ्यापचारतः
देव, वेद, द्विज, राजा, मित्र, पतिव्रता स्त्री यांची निंदा करणे आणि गुरूविषयी खोटे आरोप करण्याचे जे पाप आहे,