श्रेयांसं मार्गम् अन्विच्छन् सदा यः पृच्छति द्विजान् धर्मान्वेषी गुणाकाङ्क्षी स स्वर्गं समुपाश्नुते
जो नेहमी चांगला मार्ग शोधतो आणि ब्राह्मणांना धर्माबद्दल विचारतो, गुणांची इच्छा करतो, तो स्वर्ग प्राप्त करतो.
यदि मानुष्यतां देवि कदाचित् संनियच्छति मेधावी धारणायुक्तः प्राज्ञस् तत्रापि जायते
हे देवी, असा बुद्धिमान आणि लक्ष देणारा माणूस कधी माणूस म्हणून जन्म घेतो, तेव्हा तो बुद्धीने युक्त असतो.
एष देवि सतां धर्मो गन्तव्यो भूतिकारकः नृणां हितार्थाय सदा मया चैवम् उदाहृतः
हे देवी, सज्जनांचा हा धर्माचा मार्ग आहे, जो सर्वांना सुख, समृद्धी देतो. लोकांच्या कल्याणासाठी मी नेहमीच हा उपदेश केला आहे.
अपरे स्वल्पविज्ञाना धर्मविद्वेषिणो नराः ब्राह्मणान् वेदविदुषो नेच्छन्ति परिसर्पितुम्
जे लोक थोड्या समजुतीचे आहेत आणि धर्माचा द्वेष करतात, असे काहीजण वेदज्ञ ब्राह्मणांच्या संगतीला कधीच तयार होत नाहीत.
व्रतवन्तो नराः केचिच् छ्रद्धादमपरायणाः अव्रता भ्रष्टनियमास् तथान्ये राक्षसोपमाः
काही पुरुष व्रत पाळतात, पण त्यांची श्रद्धा चुकीच्या गोष्टींवर असते; तर काहीजण व्रत न पाळता, नियम सोडून, राक्षसांसारखे वागतात.
यज्वानश् च तथैवान्ये निर्मोहाश् च तथा परे केन कर्मविपाकेन भवन्तीह वदस्व मे
काहीजण यज्ञ करतात, काहीजण मोहमुक्त असतात; हे असे का घडते, कोणत्या कर्माच्या फळामुळे होते, ते मला सांग.
आगमालोकधर्माणां मर्यादाः पूर्वनिर्मिताः प्रमाणेनानुवर्तन्ते दृश्यन्ते ह दृढव्रताः
शास्त्रात सांगितलेल्या धर्माच्या मर्यादा पूर्वीपासूनच ठरवलेल्या आहेत; जे दृढ निश्चयाने व्रत पाळतात, ते त्या मर्यादांचा आधार घेतात.
अधर्मं धर्मम् इत्य् आहुर् ये च मोहवशं गताः अव्रता नष्टमर्यादास् ते नरा ब्रह्मराक्षसाः
जे लोक अज्ञानामुळे अधर्मालाच धर्म म्हणतात, व्रत न पाळता, मर्यादा सोडून देतात, असे पुरुष ब्रह्मराक्षस होतात.
ये वै कालकृतोद्योगात् संभवन्तीह मानवाः निर्होमा निर्वषट्कारास् ते भवन्ति नराधमाः
काळाच्या प्रभावामुळे जे लोक येथे जन्म घेतात, पण होम किंवा 'वषट्' म्हणत नाहीत, ते सर्वात नीच मनुष्य होतात.
एष देवि मया सर्वसंशयच्छेदनाय ते कुशलाकुशलो नॄणां व्याख्यातो धर्मसागरः
हे देवी, तुझे सर्व शंका दूर व्हाव्यात म्हणून मी पुरुषांच्या चांगल्या आणि वाईट धर्माचे हे सागरतुल्य स्पष्टीकरण दिले आहे.
श्रुत्वैवं सा जगन्माता भर्तुर् वचनम् आदितः हृष्टा बभूव सुप्रीता विस्मिता च तदा द्विजाः
हे द्विजांनो, पतीचे हे शब्द सुरुवातीपासून ऐकून जगदंबा अत्यंत आनंदी, प्रसन्न आणि आश्चर्यचकित झाली.
ये तत्रासन् मुनिवरास् त्रिपुरारेः समीपतः तीर्थयात्राप्रसङ्गेन गतास् तस्मिन् गिरौ द्विजाः
त्रिपुरांचा शत्रू ज्या ठिकाणी होता, त्या पर्वतावर तीर्थयात्रेच्या निमित्ताने आलेले श्रेष्ठ मुनी तिथे उपस्थित होते.
ते ऽपि संपूज्य तं देवं शूलपाणिं प्रणम्य च पप्रच्छुः संशयं चैव लोकानां हितकाम्यया
त्यांनीही त्या शूलधारी देवाची पूजा करून, नमस्कार केला आणि जगाच्या हितासाठी मनातील शंका विचारली.
त्रिलोचन नमस् ते ऽस्तु दक्षक्रतुविनाशन पृच्छामस् त्वां जगन्नाथ संशयं हृदि संस्थितम्
त्रिनेत्रधारी, दक्षयज्ञाचा संहार करणारा, तुला नमस्कार असो! हे जगनाथ, आमच्या हृदयातील शंका आम्ही तुला विचारतो.
संसारे ऽस्मिन् महाघोरे भैरवे लोमहर्षणे भ्रमन्ति सुचिरं कालं पुरुषाश् चाल्पमेधसः
या भयंकर आणि भीतीदायक संसारात, अल्पबुद्धीचे पुरुष फार काळ भटकत राहतात.
येनोपायेन मुच्यन्ते जन्मसंसारबन्धनात् ब्रूहि तच् छ्रोतुम् इच्छामः परं कौतूहलं हि नः
जन्म आणि संसाराच्या बंधनातून लोक कशा उपायाने मुक्त होतात, ते आम्हाला सांग, कारण आम्हाला ते ऐकायची फार उत्सुकता आहे.
कर्मपाशनिबद्धानां नराणां दुःखभागिनाम् नान्योपायं प्रपश्यामि वासुदेवात् परं द्विजाः
कर्माच्या बंधनात अडकलेल्या आणि दुःख भोगणाऱ्या माणसांसाठी, वासुदेवाशिवाय दुसरा उपाय मला दिसत नाही.
ये पूजयन्ति तं देवं शङ्खचक्रगदाधरम् वाङ्मनःकर्मभिः सम्यक् ते यान्ति परमां गतिम्
जे लोक शंख, चक्र आणि गदा धारण करणाऱ्या त्या देवाची वाणी, मन आणि कृतीने योग्य प्रकारे पूजा करतात, तेच सर्वोच्च स्थानाला पोहोचतात.
किं तेषां जीवितेनेह पशुवच् चेष्टितेन च येषां न प्रवणं चित्तं वासुदेवे जगन्मये
ज्यांच्या मनात वासुदेव, जो सर्व विश्वाचा आत्मा आहे, याच्याविषयी ओढ नाही, त्यांना येथे जगण्यात किंवा पशूसारख्या कृतींमध्ये काय अर्थ आहे?
पिनाकिन् भगनेत्रघ्न सर्वलोकनमस्कृत माहात्म्यं वासुदेवस्य श्रोतुम् इच्छाम शंकर
पिनाकधारी, भगाचे नेत्र नष्ट करणारा, सर्व लोकांनी पूजिला जाणारा शंकरा, आम्हाला वासुदेवाच्या महात्म्याचे ऐकायची इच्छा आहे.
पितामहाद् अपि वरः शाश्वतः पुरुषो हरिः कृष्णो जाम्बूनदाभासो व्यभ्रे सूर्य इवोदितः
हरि हा सनातन पुरुष आहे, तो पितामहाहूनही श्रेष्ठ आहे. कृष्णाचा तेज सोन्यासारखा झळाळतो, जसा निरभ्र आकाशात उगवणारा सूर्य.
दशबाहुर् महातेजा देवतारिनिषूदनः श्रीवत्साङ्को हृषीकेशः सर्वदैवतयूथपः
त्याला दहा भुजा आहेत, त्याचे तेज अपार आहे, तो देवांचा शत्रू संहार करणारा आहे. त्याच्या छातीवर श्रीवत्स आहे, तो हृषीकेश आहे, सर्व देवांचा सेनापती आहे.
ब्रह्मा तस्योदरभवस् तस्याहं च शिरोभवः शिरोरुहेभ्यो ज्योतींषि रोमभ्यश् च सुरासुराः
ब्रह्मा त्याच्या पोटातून उत्पन्न झाला आणि मी त्याच्या डोक्यातून जन्मलो. त्याच्या डोक्यावरील केसांतून तेज निर्माण झाले आणि अंगावरील रोमकूपांतून देव आणि दैत्य उत्पन्न झाले.
ऋषयो देहसंभूतास् तस्य लोकाश् च शाश्वताः पितामहगृहं साक्षात् सर्वदेवगृहं च सः
त्याच्या देहातून ऋषी आणि शाश्वत लोक निर्माण झाले. त्याचे घर हेच खरे पितामहाचे आणि सर्व देवांचे निवासस्थान आहे.
सो ऽस्याः पृथिव्याः कृत्स्नायाः स्रष्टा त्रिभुवनेश्वरः संहर्ता चैव भूतानां स्थावरस्य चरस्य च
तो या संपूर्ण पृथ्वीचा सृष्टीकर्ता आहे, त्रिभुवनांचा स्वामी आहे आणि स्थावर-जंगम सर्व भुतांचे संहारक आहे.
स हि देवदेवः साक्षाद् देवनाथः परंतपः सर्वज्ञः सर्वसंस्रष्टा सर्वगः सर्वतोमुखः
तोच देवांचा देव, देवांचा स्वामी, परम तेजस्वी आहे. तो सर्वज्ञ, सर्वांचा सृष्टीकर्ता, सर्वत्र व्यापलेला आणि सर्व दिशांना पाहणारा आहे.
न तस्मात् परमं भूतं त्रिषु लोकेषु किंचन सनातनो महाभागो गोविन्द इति विश्रुतः
त्रैलोक्यात त्याच्यापेक्षा श्रेष्ठ काहीच नाही. तो सनातन, अत्यंत पुण्यवान आणि गोविंद म्हणून प्रसिद्ध आहे.
स सर्वान् पार्थिवान् संख्ये घातयिष्यति मानदः सुरकार्यार्थम् उत्पन्नो मानुष्यं वपुर् आस्थितः
तो सर्व पृथ्वीवरील राजांना युद्धात संहार करील आणि सर्वांना मान देईल. देवांच्या कार्यासाठी तो मानव रूप धारण करून जन्माला आला आहे.
नहि देवगणाः शक्तास् त्रिविक्रमविनाकृताः भुवने देवकार्याणि कर्तुं नायकवर्जितः
त्रिविक्रमाशिवाय, म्हणजे योग्य नेत्याशिवाय, देवगणांना पृथ्वीवरील देवकार्य साध्य करता येत नाही.
नायकः सर्वभूतानां सर्वभूतनमस्कृतः एतस्य देवनाथस्य कार्यस्य च परस्य च
तो सर्व भुतांचा नायक आहे, सर्व जीव त्याची पूजा करतात. हा देवांचा स्वामी असलेल्या कार्यासाठी आणि परम हेतूसाठी तोच प्रमुख आहे.