स चेन् मनुष्यतां गच्छेद् यदि कालस्य पर्ययात् बह्वाबाधापरिक्लिष्टे कुले जयति सो ऽधमे
तो जर काळानंतर मानवजन्म मिळवतो, तर तो अनेक दुःखांनी भरलेल्या नीच कुटुंबात जन्म घेतो.
लोकद्विष्टो ऽधमः पुंसां स्वयं कर्मकृतैः फलैः एष देवि मनुष्येषु बोद्धव्यो ज्ञातिबन्धुषु
लोकांना अप्रिय, सर्वात नीच, तो स्वतःच्या कर्माच्या फळांनी दुःखी होतो; देवी, हे नातेवाईकांत समजून घ्यावे.
अपरः सर्वभूतानि दयावान् अनुपश्यति मैत्री दृष्टिः पितृसमो निर्वैरो नियतेन्द्रियः
दुसरा एक, सर्व जीवांवर दया करणारा, सर्वांना मैत्रीने पाहणारा, वडिलांसारखा प्रेमळ, कोणावरही वैर न ठेवणारा आणि इंद्रिये संयमित ठेवणारा असतो.
नोद्वेजयति भूतानि न च हन्ति दयापरः हस्तपादैश् च नियतैर् विश्वास्यः सर्वजन्तुषु
तो जीवांना कधीही त्रास देत नाही, मारत नाही, दयाळू असतो, हातपाय नेहमी संयमित ठेवतो आणि सर्व प्राण्यांमध्ये विश्वासार्ह असतो.
न रज्ज्वा न च दण्डेन न लोष्टैर् नायुधेन च उद्वेजयति भूतानि शुभकर्मा दयापरः
जो माणूस दयाळू आहे आणि नेहमी चांगली कर्मे करतो, तो दोरीने, काठीने, दगडाने किंवा शस्त्राने कोणत्याही सजीवाला त्रास देत नाही.
एवं शीलसमाचारः स्वर्गे समुपजायते तत्रासौ भवने दिव्ये मुदा वसति देववत्
अशा चांगल्या स्वभावाचा आणि वागणुकीचा माणूस स्वर्गात जन्म घेतो आणि तिथे दिव्य घरात देवासारखा आनंदाने राहतो.
स चेत् स्वर्गक्षयान् मर्त्यो मनुष्येषूपजायते अल्पायासो निरातङ्कः स जातः सुखम् एधते
स्वर्गातील पुण्य संपल्यावर जर तो माणूस म्हणून जन्माला आला, तर त्याला फारसे कष्ट पडत नाहीत, तो दुःखरहित असतो आणि सुखात वाढतो.
सुखभागी निरायासो निरुद्वेगः सदा नरः एष देवि सतां मार्गो बाधा यत्र न विद्यते
असा माणूस नेहमी सुखी असतो, त्याला कष्ट किंवा चिंता नसते; हे देवी, हा सज्जनांचा मार्ग आहे, जिथे कोणतीही बाधा नसते.
इमे मनुष्या दृश्यन्ते ऊहापोहविशारदाः ज्ञानविज्ञानसंपन्नाः प्रज्ञावन्तो ऽर्थकोविदाः
हे माणसे तर्क आणि अनुमान करण्यात कुशल असतात, ज्ञान आणि समज याने परिपूर्ण असतात, बुद्धिमान आणि व्यवहारातही पटाईत असतात.
दुष्प्रज्ञाश् चापरे देव ज्ञानविज्ञानवर्जिताः केन कर्मविपाकेन प्रज्ञावान् पुरुषो भवेत्
पण काहीजण, हे देव, अज्ञानी असतात, त्यांच्याकडे ना ज्ञान असते ना समज; कोणत्या कर्माच्या फळामुळे माणूस बुद्धिमान होतो?
अल्पप्रज्ञो विरूपाक्ष कथं भवति मानवः एवं त्वं संशयं छिन्धि सर्वधर्मभृतां वर
माणूस अज्ञानी किंवा डोळ्यांनी विकृत कसा होतो? हेच माझे शंका आहे, सर्व धर्म पाळणाऱ्यांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या, तू ती दूर कर.
जात्यन्धाश् चापरे देव रोगार्ताश् चापरे तथा नराः क्लीबाश् च दृश्यन्ते कारणं ब्रूहि तत्र वै
काहीजण जन्मतःच आंधळे असतात, काही आजारांनी त्रस्त असतात, तर काही नपुंसक असतात; याचे कारण तू मला नक्की सांग.
ब्राह्मणान् वेदविदुषः सिद्धान् धर्मविदस् तथा परिपृच्छन्त्य् अहरहः कुशलाकुशलं सदा
प्रत्येक दिवशी लोक वेदज्ञ, सिद्ध आणि धर्म जाणणाऱ्या ब्राह्मणांना नेहमीच शुभ आणि अशुभ याबद्दल विचारतात.
वर्जयन्तो ऽशुभं कर्म सेवमानाः शुभं तथा लभन्ते स्वर्गतिं नित्यम् इह लोके यथासुखम्
जे माणसे अशुभ कर्मे टाळतात आणि शुभ कर्मे करतात, त्यांना स्वर्गप्राप्ती होते आणि या जगातही सुख मिळते.
स चेन् मनुष्यतां याति मेधावी तत्र जायते श्रुतं यज्ञानुगं यस्य कल्याणम् उपजायते
असा माणूस जर पुन्हा माणूस म्हणून जन्माला आला, तर तो बुद्धिमान असतो; त्याला विद्या, यज्ञ आणि चांगले भाग्य मिळते.
परदारेषु ये चापि चक्षुर् दुष्टं प्रयुञ्जते तेन दुष्टस्वभावेन जात्यन्धास् ते भवन्ति हि
जे परस्त्रीकडे वाईट नजरेने पाहतात, ते वाईट स्वभावामुळे जन्मतःच आंधळे होतात.
मनसापि प्रदुष्टेन नग्नां पश्यन्ति ये स्त्रियम् रोगार्तास् ते भवन्तीह नरा दुष्कृतकारिणः
जे पुरुष मनानेही वाईट हेतूने नग्न स्त्रीकडे पाहतात, ते वाईट कर्मामुळे आजारी पडतात.
ये तु मूढा दुराचारा वियोनौ मैथुने रताः पुरुषेषु सुदुष्प्रज्ञाः क्लीबत्वम् उपयान्ति ते
जे मूढ, वाईट वागणूक असलेले आणि अप्राकृतिक मैथुनात रमणारे असतात, ते पुरुषांमध्ये फारच अज्ञानी असतात आणि नपुंसक होतात.
पशूंश् च ये वै बध्नन्ति ये चैव गुरुतल्पगाः प्रकीर्णमैथुना ये च क्लीबा जायन्ति वै नराः
जे जनावरांना बांधतात, जे गुरूच्या पत्नीकडे जातात, आणि जे कोणासोबतही मैथुन करतात, ते सर्व पुरुष नपुंसक म्हणून जन्म घेतात.
अवद्यं किं तु वै कर्म निरवद्यं तथैव च श्रेयः कुर्वन्न् अवाप्नोति मानवो देवसत्तम
हे देवश्रेष्ठ, जे माणूस दोषारोप न होणारी कर्मे करतो आणि दोषारोप होणारी टाळतो, तो श्रेष्ठ कल्याण प्राप्त करतो.
श्रेयांसं मार्गम् अन्विच्छन् सदा यः पृच्छति द्विजान् धर्मान्वेषी गुणाकाङ्क्षी स स्वर्गं समुपाश्नुते
जो नेहमी चांगला मार्ग शोधतो आणि ब्राह्मणांना धर्माबद्दल विचारतो, गुणांची इच्छा करतो, तो स्वर्ग प्राप्त करतो.
यदि मानुष्यतां देवि कदाचित् संनियच्छति मेधावी धारणायुक्तः प्राज्ञस् तत्रापि जायते
हे देवी, असा बुद्धिमान आणि लक्ष देणारा माणूस कधी माणूस म्हणून जन्म घेतो, तेव्हा तो बुद्धीने युक्त असतो.
एष देवि सतां धर्मो गन्तव्यो भूतिकारकः नृणां हितार्थाय सदा मया चैवम् उदाहृतः
हे देवी, सज्जनांचा हा धर्माचा मार्ग आहे, जो सर्वांना सुख, समृद्धी देतो. लोकांच्या कल्याणासाठी मी नेहमीच हा उपदेश केला आहे.
अपरे स्वल्पविज्ञाना धर्मविद्वेषिणो नराः ब्राह्मणान् वेदविदुषो नेच्छन्ति परिसर्पितुम्
जे लोक थोड्या समजुतीचे आहेत आणि धर्माचा द्वेष करतात, असे काहीजण वेदज्ञ ब्राह्मणांच्या संगतीला कधीच तयार होत नाहीत.
व्रतवन्तो नराः केचिच् छ्रद्धादमपरायणाः अव्रता भ्रष्टनियमास् तथान्ये राक्षसोपमाः
काही पुरुष व्रत पाळतात, पण त्यांची श्रद्धा चुकीच्या गोष्टींवर असते; तर काहीजण व्रत न पाळता, नियम सोडून, राक्षसांसारखे वागतात.
यज्वानश् च तथैवान्ये निर्मोहाश् च तथा परे केन कर्मविपाकेन भवन्तीह वदस्व मे
काहीजण यज्ञ करतात, काहीजण मोहमुक्त असतात; हे असे का घडते, कोणत्या कर्माच्या फळामुळे होते, ते मला सांग.
आगमालोकधर्माणां मर्यादाः पूर्वनिर्मिताः प्रमाणेनानुवर्तन्ते दृश्यन्ते ह दृढव्रताः
शास्त्रात सांगितलेल्या धर्माच्या मर्यादा पूर्वीपासूनच ठरवलेल्या आहेत; जे दृढ निश्चयाने व्रत पाळतात, ते त्या मर्यादांचा आधार घेतात.
अधर्मं धर्मम् इत्य् आहुर् ये च मोहवशं गताः अव्रता नष्टमर्यादास् ते नरा ब्रह्मराक्षसाः
जे लोक अज्ञानामुळे अधर्मालाच धर्म म्हणतात, व्रत न पाळता, मर्यादा सोडून देतात, असे पुरुष ब्रह्मराक्षस होतात.
ये वै कालकृतोद्योगात् संभवन्तीह मानवाः निर्होमा निर्वषट्कारास् ते भवन्ति नराधमाः
काळाच्या प्रभावामुळे जे लोक येथे जन्म घेतात, पण होम किंवा 'वषट्' म्हणत नाहीत, ते सर्वात नीच मनुष्य होतात.
एष देवि मया सर्वसंशयच्छेदनाय ते कुशलाकुशलो नॄणां व्याख्यातो धर्मसागरः
हे देवी, तुझे सर्व शंका दूर व्हाव्यात म्हणून मी पुरुषांच्या चांगल्या आणि वाईट धर्माचे हे सागरतुल्य स्पष्टीकरण दिले आहे.