यश् च विप्रत्वम् उत्सृज्य क्षत्रधर्मान् निषेवते ब्राह्मण्यात् स परिभ्रष्टः क्षत्रयोनौ प्रजायते
जो ब्राह्मणपद सोडून क्षत्रियाचे कर्तव्य स्वीकारतो, तो ब्राह्मणत्वातून खाली पडतो आणि पुढच्या जन्मी क्षत्रियाच्या पोटी जन्म घेतो.
वैश्यकर्म च यो विप्रो लोभमोहव्यपाश्रयः ब्राह्मण्यं दुर्लभं प्राप्य करोत्य् अल्पमतिः सदा
जो ब्राह्मण लोभ आणि मोहामुळे वैश्याचे काम करतो, त्याने मिळवलेले दुर्मिळ ब्राह्मणत्व तो नेहमीच मूर्खपणाने वागून वाया घालवतो.
स द्विजो वैश्यताम् एति वैश्यो वा शूद्रताम् इयात् स्वधर्मात् प्रच्युतो विप्रस् ततः शूद्रत्वम् आप्नुयात्
असा द्विज वैश्य होतो, आणि वैश्य शूद्र बनतो; स्वतःच्या धर्मापासून दूर गेलेला ब्राह्मण शेवटी शूद्रत्व प्राप्त करतो.
तत्रासौ निरयं प्राप्तो वर्णभ्रष्टो बहिष्कृतः ब्रह्मलोकात् परिभ्रष्टः शूद्रयोनौ प्रजायते
अशा अवस्थेत तो नरकात पडतो, वर्णभ्रष्ट म्हणून बाहेर टाकला जातो; ब्रह्मलोकातून खाली पडून तो शूद्राच्या पोटी जन्म घेतो.
क्षत्रियो वा महाभागे वैश्यो वा धर्मचारिणि स्वानि कर्माण्य् अपाकृत्य शूद्रकर्म निषेवते
म्हणून, हे महाभागे, जो क्षत्रिय किंवा वैश्य स्वतःचे कर्तव्य सोडून शूद्राचे काम करतो—
स्वस्थानात् स परिभ्रष्टो वर्णसंकरतां गतः ब्राह्मणः क्षत्रियो वैश्यः शूद्रत्वं याति तादृशः
तो स्वतःच्या स्थानातून खाली पडतो आणि वर्णसंकर अवस्थेत जातो; असा ब्राह्मण, क्षत्रिय किंवा वैश्य शूद्रत्व प्राप्त करतो.
यस् तु शूद्रः स्वधर्मेण ज्ञानविज्ञानवाञ् शुचिः धर्मज्ञो धर्मनिरतः स धर्मफलम् अश्नुते
पण जो शूद्र आपल्या धर्माने ज्ञान आणि विवेकाने युक्त, पवित्र, धर्म जाणणारा आणि धर्मात रमणारा असतो, तो धर्माचे फळ मिळवतो.
इदं चैवापरं देवि ब्रह्मणा समुदाहृतम् अध्यात्मं नैष्ठिकी सिद्धिर् धर्मकामैर् निषेव्यते
हे देवी, हे देखील ब्रह्मदेवाने सांगितले आहे—जो धर्माची इच्छा करतो, तोच सर्वोच्च आत्मिक सिद्धी मिळवतो.
उग्रान्नं गर्हितं देवि गणान्नं श्राद्धसूतकम् घुष्टान्नं नैव भोक्तव्यं शूद्रान्नं नैव वा क्वचित्
हे देवी, जे जे अन्न कडू, निंदा केलेले, एकत्र खाल्लेले, श्राद्ध किंवा सूतकाचे, किंवा अपवित्र म्हणून जाहीर केलेले, किंवा शूद्राचे अन्न, असे अन्न कुठेही खाऊ नये.
शूद्रान्नं गर्हितं देवि सदा देवैर् महात्मभिः पितामहमुखोत्सृष्टं प्रमाणम् इति मे मतिः
हे देवी, शूद्राचे अन्न नेहमीच देव आणि महात्म्यांनी निंदले आहे; पितामहांनी सांगितलेले हेच प्रमाण आहे, असे माझे मत आहे.
शूद्रान्नेनावशेषेण जठरे म्रियते द्विजः आहिताग्निस् तथा यज्वा स शूद्रगतिभाग् भवेत्
जर द्विज, अग्निहोत्र करणारा किंवा यज्ञ करणारा, शूद्राचे अन्न पोटात राहून मरण पावला, तर तो शूद्राच्या गतिला पोहोचतो.
तेन शूद्रान्नशेषेण ब्रह्मस्थानाद् अपाकृतः ब्राह्मणः शूद्रताम् एति नास्ति तत्र विचारणा
म्हणून, शूद्राच्या उरलेल्या अन्नामुळे ब्राह्मण ब्राह्मणत्वातून खाली पडतो आणि शूद्र होतो; यात काहीच शंका नाही.
यस्यान्नेनावशेषेण जठरे म्रियते द्विजः तां तां योनिं व्रजेद् विप्रो यस्यान्नम् उपजीवति
ज्याच्या अन्नामुळे, जर द्विजाच्या पोटात उरलेले अन्न राहून तो मरण पावला, तर ब्राह्मण त्या त्या व्यक्तीच्या गर्भात जन्म घेतो, ज्याचे अन्न त्याने खाल्ले.
ब्राह्मणत्वं सुखं प्राप्य दुर्लभं यो ऽवमन्यते अभोज्यान्नानि वाश्नाति स द्विजत्वात् पतेत वै
जो ब्राह्मणत्व सहज मिळवूनही त्याची अवहेलना करतो किंवा निषिद्ध अन्न खातो, तो नक्कीच द्विजपदातून खाली पडतो.
सुरापो ब्रह्महा स्तेयी चौरो भग्नव्रतो ऽशुचिः स्वाध्यायवर्जितः पापो लुब्धो नैकृतिकः शठः
जो मद्यपान करणारा, ब्राह्मणहत्यारा, चोर, दरोडेखोर, व्रतभंग करणारा, अपवित्र, अध्ययन टाळणारा, पापी, लोभी, कपटी किंवा दुष्ट आहे—
अव्रती वृषलीभर्ता कुण्डाशी सोमविक्रयी विहीनसेवी विप्रो हि पतते ब्रह्मयोनितः
जो व्रत न पाळणारा, वाईट स्त्रीशी संबंध ठेवणारा, एकत्र भांडीतील अन्न खाणारा, सोम विकणारा किंवा अयोग्यांची सेवा करणारा आहे, असा ब्राह्मण ब्राह्मणवंशातून खाली पडतो.
गुरुतल्पी गुरुद्वेषी गुरुकुत्सारतिश् च यः ब्रह्मद्विड् वापि पतति ब्राह्मणो ब्रह्मयोनितः
जो गुरुच्या पत्नीस स्पर्श करणारा, गुरूचा द्वेष करणारा, गुरूची टिंगल करणारा किंवा ब्रह्माचा द्वेष करणारा आहे, असा ब्राह्मण ब्राह्मणवंशातून खाली पडतो.
एभिस् तु कर्मभिर् देवि शुभैर् आचरितैस् तथा शूद्रो ब्राह्मणतां गच्छेद् वैश्यः क्षत्रियतां व्रजेत्
पण, हे देवी, या चांगल्या कर्मांनी शूद्र ब्राह्मणपद मिळवू शकतो आणि वैश्य क्षत्रिय होऊ शकतो.
शूद्रः कर्माणि सर्वाणि यथान्यायं यथाविधि सर्वातिथ्यम् उपातिष्ठञ् शेषान्नकृतभोजनः
शूद्राने सर्व कामे योग्यतेने आणि नियमाने करावीत, सर्व पाहुण्यांची सेवा करावी, आणि उरलेले अन्नच खावे.
शुश्रूषां परिचर्यां यो ज्येष्ठवर्णे प्रयत्नतः कुर्याद् अविमनाः श्रेष्ठः सततं सत्पथे स्थितः
जो शूद्र मोठ्या वर्णातील लोकांची मनापासून आणि मनात खंत न ठेवता सेवा करतो, तो नेहमी उत्तम मार्गावर असतो.
देवद्विजातिसत्कर्ता सर्वातिथ्यकृतव्रतः ऋतुकालाभिगामी च नियतो नियताशनः
जो देव, द्विज आणि पाहुण्यांचा सन्मान करतो, पाहुण्यांची सेवा व्रत म्हणून करतो, योग्य वेळीच जवळ जातो, आणि जेवणात संयम ठेवतो.
दक्षः शिष्टजनान्वेषी शेषान्नकृतभोजनः वृथा मांसं न भुञ्जीत शूद्रो वैश्यत्वम् ऋच्छति
जो कुशल आहे, सज्जन लोकांचा शोध घेतो, उरलेले अन्न खातो, आणि कारण नसताना मांस खात नाही, असा शूद्र वैश्यपद मिळवतो.
ऋतवाग् अनहंवादी निर्द्वंद्वः सामकोविदः यजते नित्ययज्ञैश् च स्वाध्यायपरमः शुचिः
जो नेहमी सत्य बोलतो, अहंकार ठेवत नाही, द्वंद्वात अडकत नाही, सामगान जाणतो, रोज यज्ञ करतो, स्वाध्यायात मग्न असतो आणि स्वच्छ असतो.
दान्तो ब्राह्मणसत्कर्ता सर्ववर्णानसूयकः गृहस्थव्रतम् आतिष्ठन् द्विकालकृतभोजनः
जो संयमी आहे, ब्राह्मणांचा सन्मान करतो, कोणत्याही वर्णाचा तिरस्कार करत नाही, गृहस्थधर्म पाळतो आणि दिवसातून दोन वेळा जेवतो.
शेषाशी विजिताहारो निष्कामो निरहंवदः अग्निहोत्रम् उपासीनो जुह्वानश् च यथाविधि
जो उरलेले अन्न खातो, खाण्यावर विजय मिळवतो, इच्छा आणि अहंकार सोडतो, अग्निसमोर बसतो आणि नियमानुसार होम करतो.
सर्वातिथ्यम् उपातिष्ठञ् शेषान्नकृतभोजनः त्रेताग्निमात्रविहितं वैश्यो भवति च द्विजः
जो सर्व पाहुण्यांची सेवा करतो, उरलेले अन्न खातो, आणि त्रेताग्नीचे विधी पाळतो, असा वैश्य द्विज होतो.
स वैश्यः क्षत्रियकुले शुचिर् महति जायते स वैश्यः क्षत्रियो जातो जन्मप्रभृति संस्कृतः
असा शुद्ध वैश्य मोठ्या क्षत्रिय कुळात जन्म घेतो; आणि असा वैश्य क्षत्रिय म्हणून जन्माला येतो तेव्हाच संस्कारित होतो.
उपनीतो व्रतपरो द्विजो भवति संस्कृतः ददाति यजते यज्ञैः समृद्धैर् आप्तदक्षिणैः
जो उपनयन करून व्रत पाळतो, तो द्विज म्हणून संस्कारित होतो, दान देतो, यज्ञ करतो आणि योग्य दक्षिणा देतो.
अधीत्य स्वर्गम् अन्विच्छंस् त्रेताग्निशरणः सदा आर्द्रहस्तप्रदो नित्यं प्रजा धर्मेण पालयन्
जो वेद शिकतो, स्वर्गाची इच्छा करतो, नेहमी त्रेताग्नीचे आश्रय घेतो, ओले हाताने नेहमी दान देतो, आणि धर्माने प्रजांचे पालन करतो.
सत्यः सत्यानि कुरुते नित्यं यः शुद्धिदर्शनः धर्मदण्डेन निर्दग्धो धर्मकामार्थसाधकः
जो सत्य बोलतो, नेहमी सत्य कर्म करतो, शुद्धतेचे दर्शन घडवतो, धर्मदंडाने तप्त झालेला आहे, आणि धर्म, काम, अर्थ या उद्दिष्टांची पूर्तता करतो.