दशाहे ब्राह्मणः शुद्धो द्वादशाहेन क्षत्रियः वैश्यः पञ्चदशाहेन शूद्रो मासेन शुध्यति
ब्राह्मण दहा दिवसांनी शुद्ध होतो, क्षत्रिय बारा दिवसांनी, वैश्य पंधरा दिवसांनी, आणि शूद्र एका महिन्याने शुद्ध होतो.
सूतकान्ते गृहे श्राद्धम् एकोद्दिष्टं प्रचक्षते द्वादशे ऽहनि मासे च त्रिपक्षे च ततः परम्
सूतक संपल्यावर घरात एकोद्दिष्ट श्राद्ध सांगितले आहे—ते बाराव्या दिवशी, किंवा महिन्याने, किंवा तीन पक्षांनंतर, किंवा त्यानंतरही करता येते.
मासि मासि च कर्तव्यं यावत् संवत्सरं द्विजाः तत परतरं कार्यं सपिण्डीकरणं क्रमात्
द्विजांनी वर्षभर दर महिन्याला हे श्राद्ध करावे; त्यानंतर क्रमाने सपिंडीकरण विधी करावा.
कृते सपिण्डीकरणे पार्वणं प्रोच्यते पुनः ततः प्रभृति निर्मुक्ताः प्रेतत्वात् पितृतां गताः
सपिंडीकरण झाल्यावर पुन्हा अमावस्येचे श्राद्ध करावे; त्यानंतर मृत व्यक्ती प्रेतावस्थेतून मुक्त होऊन पितरांच्या स्थानाला पोहोचतात.
अमूर्ता मूर्तिमन्तश् च पितरो द्विविधाः स्मृताः नान्दीमुखास् त्व् अमूर्ताः स्युर् मूर्तिमन्तो ऽथ पार्वणाः एकोद्दिष्टाशिनः प्रेताः पितॄणां निर्णयस् त्रिधा
पितर दोन प्रकारचे मानले जातात—निर्गुण आणि सगुण. नांदीमुख हे निर्गुण असतात, तर पार्वण सगुण असतात; एकोद्दिष्ट श्राद्ध प्रेतांसाठी असते. अशा प्रकारे पितरांचा निर्णय तिहेरी आहे.
कथं सपिण्डीकरणं कर्तव्यं द्विजसत्तम प्रेतीभूतस्य विधिवद् ब्रूहि नो वदतां वर
हे श्रेष्ठ द्विजांनो, प्रेत झालेल्याचे सपिंडीकरण कसे करावे ते कृपया नीट सांगावे.
सपिण्डीकरणं विप्राः शृणुध्वं वदतो मम तच् चापि देवरहितम् एकार्घैकपवित्रकम्
हे ब्राह्मणहो, माझे बोलणे ऐका—सपिंडीकरण देवांशिवाय, एकच अर्घ्य आणि एकच पवित्रा घेऊन करावे.
नैवाग्नौ करणं तत्र तच् चावाहनवर्जितम् अपसव्यं च तत्रापि भोजयेद् अयुजो द्विजान्
त्या विधीत अग्नीचा वापर नसतो, आवाहनही केले जात नाही; डाव्या खांद्यावर जनेऊ घेऊन, विषम संख्येने द्विजांना जेवू घालावे.
विशेषस् तत्र चान्यो ऽस्ति प्रतिमासक्रियादिकः तं कथ्यमानम् एकाग्राः शृणुध्वं मे द्विजोत्तमाः
त्या ठिकाणी आणखी एक विशेषता आहे—मासिक कर्मादिकांची. ती मी सांगतो, म्हणून लक्षपूर्वक ऐका, हे श्रेष्ठ द्विजांनो.
तिलगन्धोदकैर् युक्तं तत्र पात्रचतुष्टयम् कुर्यात् पितॄणां त्रितयम् एकं प्रेतस्य च द्विजाः
तेथे चार पात्रे तयार करावीत, त्यात तीळ, सुवासिक द्रव्ये आणि पाणी भरावे—तीन पितरांसाठी आणि एक प्रेतासाठी, हे द्विजांनो.
पात्रत्रये प्रेतपात्राद् अर्घं चैव प्रसेचयेत् ये समाना इति जपन् पूर्ववच् छेषम् आचरेत्
त्या तीन पात्रांतून आणि प्रेताच्या पात्रातून अर्घ्य अर्पण करावे; 'हे सर्व एकसमान आहेत' असे म्हणत, उरलेली क्रिया पूर्वीप्रमाणे करावी.
स्त्रीणाम् अप्य् एवम् एव स्याद् एकोद्दिष्टम् उदाहृतम् सपिण्डीकरणं तासां पुत्राभावे न विद्यते
स्त्रियांसाठीही एकोद्दिष्ट श्राद्ध असाच सांगितला आहे; पण पुत्र नसल्यास त्यांचे सपिंडीकरण होत नाही.
प्रतिसंवत्सरं कार्यम् एकोद्दिष्टं नरैः स्त्रियाः मृताहनि च तत् कार्यं पितॄणां विधिचोदितम्
प्रत्येक वर्षी, एखाद्या स्त्रीच्या मृत्यूच्या दिवशी, पुरुषांनी तिच्या पितरांसाठी विधिप्रमाणे एक विशेष श्राद्ध करावे.
पुत्राभावे सपिण्डास् तु तदभावे सहोदराः कुर्युर् एतं विधिं सम्यक् पुत्रस्य च सुताः सुताः
जर मुलगा नसेल, तर एकाच वंशातील नातेवाईकांनी हे श्राद्ध करावे; तेही नसतील, तर भाऊ करावा; आणि मुलगा नसेल, तर त्याच्या मुलांनी हे कर्तव्य पार पाडावे.
कुर्यान् मातामहानां तु पुत्रिकातनयस् तथा द्व्यामुष्यायणसंज्ञास् तु मातामहपितामहान्
त्याचप्रमाणे, मुलीच्या मुलाने आपल्या आजोबांसाठी हे श्राद्ध करावे; आणि दोन्ही वंशांतील वंशजांनी आपल्या आजोबा आणि पणजोबांसाठी हे कर्तव्य करावे.
पूजयेयुर् यथान्यायं श्राद्धैर् नैमित्तिकैर् अपि सर्वाभावे स्त्रियः कुर्युः स्वभर्तॄणाम् अमन्त्रकम्
योग्य रीतीने, प्रसंगी श्राद्ध करून पितरांची पूजा करावी; आणि कोणीच नसेल, तर स्त्रियांनी आपल्या पतीसाठी, मंत्रांशिवाय, हे श्राद्ध करावे.
तदभावे च नृपतिः कारयेत् त्व् अकुटुम्बिनाम् तज्जातीयैर् नरैः सम्यग् वाहाद्याः सकलाः क्रियाः
जर हे सर्वही शक्य नसेल, तर राजा कुटुंब नसलेल्या लोकांसाठी, त्यांच्या जातीतील पुरुषांकडून, सर्व विधी योग्य प्रकारे करवून घ्यावे.
सर्वेषाम् एव वर्णानां बान्धवो नृपतिर् यतः एता वः कथिता विप्रा नित्या नैमित्तिकास् तथा
सर्व जातींसाठी राजा हा आप्त मानला जातो; म्हणून, हे नित्य आणि प्रसंगी श्राद्धाचे विधी तुम्हाला सांगितले आहेत, हे ब्राह्मणांनो.
वक्ष्ये श्राद्धाश्रयाम् अन्यां नित्यनैमित्तिकां क्रियाम् दर्शस् तत्र निमित्तं तु विद्याद् इन्दुक्षयान्वितः
आता मी श्राद्धाशी संबंधित आणखी एक नित्य आणि प्रसंगी विधी सांगतो; यात अमावास्येला, म्हणजे चंद्र क्षीण होत असताना, हे श्राद्ध करावे.
नित्यस् तु नियतः कालस् तस्मिन् कुर्याद् यथोदितम् सपिण्डीकरणाद् ऊर्ध्वं पितुर् यः प्रपितामहः
या श्राद्धासाठी ठराविक वेळ सांगितलेला आहे; सपींडिकरणानंतर, वडील किंवा पणजोबांसाठी, विधिप्रमाणे हे श्राद्ध करावे.
स तु लेपभुजं याति प्रलुप्तः पितृपिण्डतः तेषां हि यश् चतुर्थो ऽन्यः स तु लेपभुजो भवेत्
तो नंतर केवळ उरलेल्या अन्नाचा भागीदार होतो, कारण त्याला पिंड मिळत नाही; आणि चौथ्या पिढीतील वंशज फक्त उरलेल्या अन्नाचा भाग घेतो.
सो ऽपि संबन्धतो हीनम् उपभोगं प्रपद्यते पिता पितामहश् चैव तथैव प्रपितामहः
तोही नात्याने दूर गेल्यामुळे, फक्त थोड्या प्रमाणातच लाभ घेतो; वडील, आजोबा आणि पणजोबा यांचेही असेच होते.
पिण्डसंबन्धिनो ह्य् एते विज्ञेयाः पुरुषास् त्रयः लेपसंबन्धिनश् चान्ये पितामहपितामहात्
हे तिघे पुरुष पिंडाने जोडलेले मानावेत; पण पणजोबाच्या वडिलांपासून पुढे, इतर सर्व फक्त उरलेल्या अन्नाशी संबंधित असतात.
प्रभृत्युक्तास् त्रयस् तेषां यजमानश् च सप्तमः इत्य् एष मुनिभिः प्रोक्तः संबन्धः साप्तपौरुषः
पणजोबाच्या वडिलांपासून तिघे सांगितले आहेत, आणि विधी करणारा सातवा असतो; असा हा सप्तपौरुष संबंध ऋषींनी सांगितला आहे.
यजमानात् प्रभृत्य् ऊर्ध्वम् अनुलेपभुजस् तथा ततो ऽन्ये पूर्वजाः सर्वे ये चान्ये नरकौकसः
विधी करणाऱ्यापुढे, जे फक्त उरलेल्या अन्नाचा भाग घेतात, आणि त्यापूर्वीचे सर्व पूर्वज, तसेच जे नरकात आहेत, हे सर्व यात येतात.
ये ऽपि तिर्यक्त्वम् आपन्ना ये च भूतादिसंस्थिताः तान् सर्वान् यजमानो वै श्राद्धं कुर्वन् यथाविधि
जे पशुयोनीत गेले आहेत, किंवा इतर जीवांमध्ये आहेत, ते सर्वही, जेव्हा विधिप्रमाणे श्राद्ध केले जाते, तेव्हा त्यांना लाभ होतो.
स समाप्यायते विप्रा येन येन वदामि तत् अन्नप्रकिरणं यत् तु मनुष्यैः क्रियते भुवि
हे ब्राह्मणांनो, मी सांगितलेल्या प्रत्येक प्रकारे सर्व पितर तृप्त होतात; आणि पृथ्वीवर मनुष्यांनी केलेले अन्नवितरणही त्यांना तृप्त करते.
तेन तृप्तिम् उपायान्ति ये पिशाचत्वम् आगताः यद् अम्बु स्नानवस्त्रोत्थं भूमौ पतति भो द्विजाः
त्यामुळे जे पिशाच्च झाले आहेत, त्यांनाही तृप्ती मिळते; आणि अंघोळीचे किंवा कपडे धुतल्याचे पाणी जेव्हा जमिनीवर पडते, हे द्विजांनो,
तेन ये तरुतां प्राप्तास् तेषां तृप्तिः प्रजायते यास् तु गन्धाम्बुकणिकाः पतन्ति धरणीतले
त्यामुळे जे झाडे झाले आहेत, त्यांनाही तृप्ती मिळते; आणि जे सुगंधी पाण्याचे थेंब पृथ्वीवर पडतात,
ताभिर् आप्यायनं तेषां देवत्वं ये कुले गताः उद्धृतेष्व् अथ पिण्डेषु याश् चाम्बुकणिका भुवि
त्यामुळे, जे आपल्या कुळात देवत्व प्राप्त झाले आहेत, त्यांना पोषण मिळते; आणि पिंड उचलताना, जे पाण्याचे थेंब जमिनीवर पडतात,