विष्णोर् अमितवीर्यस्य यः शृणोति कृताञ्जलिः
जो कोणी विष्णूच्या अमाप सामर्थ्याची कथा हात जोडून भक्तीभावाने ऐकतो,
एताश् च योगेश्वरयोगमायाः श्रुत्वा नरो मुच्यति सर्वपापैः ऋद्धिं समृद्धिं विपुलांश् च भोगान् प्राप्नोति शीघ्रं भगवत्प्रसादात्
आणि योगेश्वराच्या या अद्भुत लीलांचे ऐकतो, तो सर्व पापांपासून मुक्त होतो; भगवंताच्या कृपेने त्याला लवकरच समृद्धी, भरभराट आणि मोठे सुख उपभोगायला मिळते.
एवं मया मुनिश्रेष्ठा विष्णोर् अमिततेजसः सर्वपापहराः पुण्याः प्रादुर्भावाः प्रकीर्तिताः
मुनिश्रेष्ठा, मी आता विष्णूच्या त्या पुण्यदायी आणि सर्व पापे दूर करणाऱ्या प्रकट लीलांचे वर्णन केले आहे, ज्यांचे तेज अनंत आहे.
न तृप्तिम् अधिगच्छामः पुण्यधर्मामृतस्य च मुने त्वन्मुखगीतस्य तथा कौतूहलं हि नः
मुनी, पुण्यधर्मरूपी अमृत किंवा तुझ्या मुखातून ऐकलेल्या गोष्टींनी आम्हाला समाधान मिळत नाही; आमची उत्सुकता तशीच राहते.
उत्पत्तिं प्रलयं चैव भूतानां कर्मणो गतिम् वेत्सि सर्वं मुने तेन पृच्छामस् त्वां महामतिम्
मुनी, तुला सर्व जीवांची उत्पत्ती, प्रलय आणि त्यांच्या कर्मांचा मार्ग माहिती आहे; म्हणून आम्ही तुझ्या कडून सर्व काही विचारतो.
श्रूयते यमलोकस्य मार्गः परमदुर्गमः दुःखक्लेशकरः शश्वत् सर्वभूतभयावहः
यमलोकाचा मार्ग अत्यंत कठीण आहे, असे ऐकिवात आहे; तो नेहमी दुःख आणि यातना देणारा, सर्व जीवांना भीती उत्पन्न करणारा आहे.
कथं तेन नरा यान्ति मार्गेण यमसादनम् प्रमाणं चैव मार्गस्य ब्रूहि नो वदतां वर
त्या मार्गाने माणसे यमाच्या निवासस्थानी कशी जातात? त्या मार्गाची लांबी आणि स्वरूप काय आहे, हे आम्हाला सांग, वाक्चातुर्य असलेल्या श्रेष्ठा.
मुने पृच्छाम सर्वज्ञ ब्रूहि सर्वम् अशेषतः कथं नरकदुःखानि नाप्नुवन्ति नरान् मुने
मुनी, आम्ही तुला विचारतो, सर्वज्ञा, सर्व काही पूर्णपणे सांग: माणसांना नरकातील दुःख कसे टाळता येईल?
केनोपायेन दानेन धर्मेण नियमेन च मानुषस्य च याम्यस्य लोकस्य कियद् अन्तरम्
कोणत्या उपायाने, दानाने, धर्माने किंवा नियमाने हे साधता येईल? आणि मानवलोक व यमलोक यातील अंतर किती आहे?
कथं च स्वर्गतिं यान्ति नरकं केन कर्मणा स्वर्गस्थानानि कियन्ति कियन्ति नरकाणि च
माणसे स्वर्गात कशी जातात, आणि कोणत्या कर्मामुळे नरकात जातात? स्वर्गात किती ठिकाणे आहेत आणि नरक किती आहेत?
कथं सुकृतिनो यान्ति कथं दुष्कृतकारिणः किं रूपं किं प्रमाणं वा को वर्णस् तूभयोर् अपि जीवस्य नीयमानस्य यमलोकं ब्रवीहि नः
सत्कर्मी लोक कसे जातात आणि दुष्कर्मी कसे वागतात? त्यांच्या रूपाचे, आकाराचे आणि यमलोकात नेल्या जाणाऱ्या जीवाचा रंग कसा असतो, हे आम्हाला सांग.
शृणुध्वं मुनिशार्दूला वदतो मम सुव्रताः संसारचक्रम् अजरं स्थितिर् यस्य न विद्यते
मुनिशार्दूलांनो, माझे बोलणे ऐका, हे दृढनिश्चयी साधूंनो: संसाराचा हा चक्र कधीही जुना होत नाही आणि त्याची स्थिती कधीच एकसारखी राहत नाही.
सो ऽहं वदामि वः सर्वं यममार्गस्य निर्णयम् उत्क्रान्तिकालाद् आरभ्य यथा नान्यो वदिष्यति
मी तुम्हाला यममार्गाचे संपूर्ण वर्णन सांगतो, मृत्यूनंतरच्या क्षणापासून सुरू होणारे, जे इतर कुणीही सांगणार नाही.
स्वरूपं चैव मार्गस्य यन् मां पृच्छथ सत्तमाः यमलोकस्य चाध्वानम् अन्तरं मानुषस्य च
तुम्ही विचारलेले मार्गाचे स्वरूप, यमलोकापर्यंतचा प्रवास आणि मानवलोकापासूनचे अंतर मी सांगतो.
योजनानां सहस्राणि षडशीतिस् तद् अन्तरम् तप्तताम्रम् इवातप्तं तद् अध्वानम् उदाहृतम्
मानवलोक व यमलोक यातील अंतर छपन्न हजार योजन आहे; तो मार्ग तापलेल्या तांब्यासारखा प्रखर आणि जळजळीत आहे, असे सांगितले जाते.
तद् अवश्यं हि गन्तव्यं प्राणिभिर् जीवसंज्ञकैः पुण्यान् पुण्यकृतो यान्ति पापान् पापकृतो ऽधमाः
ज्यांना प्राण आहे, अशा सर्व जीवांना तो मार्ग नक्कीच जावा लागतो; पुण्य करणारे पुण्यलोकात जातात, तर पाप करणारे अधःपाताला जातात.
द्वाविंशतिश् च नरका यमस्य विषये स्थिताः येषु दुष्कृतकर्माणो विपच्यन्ते पृथक् पृथक्
यमाच्या प्रदेशात बत्तीस नरक आहेत, जिथे दुष्कर्म करणाऱ्यांना वेगवेगळ्या नरकात यातना दिल्या जातात.
नरको रौरवो रौद्रः शूकरस् ताल एव च कुम्भीपाको महाघोरः शाल्मलो ऽथ विमोहनः
त्या नरकांची नावे अशी आहेत: रौरव, रौद्र, शूकर, ताल, कुंभिपाक, अतिभयंकर, शाल्मली आणि विमोहन.
कीटादः कृमिभक्षश् च नालाभक्षो भ्रमस् तथा नद्यः पूयवहाश् चान्या रुधिराम्भस् तथैव च
काही जण किडे खातात, काही जंतू खातात, काही घाण खातात, काही इकडून तिकडे भटकत राहतात. काही नद्या पूय वाहतात, तर काही रक्त आणि पाणी वाहतात.
अग्निज्वालो महाघोरः संदंशः शुनभोजनः घोरा वैतरणी चैव असिपत्त्रवनं तथा
तेथे एक प्रचंड जळणारी भीषण आग आहे, लोखंडी कात्रीने चावले जाते, कुत्र्यांचे अन्न मिळते, भयंकर वैतरणी नदी आहे आणि तलवारीच्या पानांचे अरण्य आहे.
न तत्र वृक्षच्छाया वा न तडागाः सरांसि च न वाप्यो दीर्घिका वापि न कूपो न प्रपा सभा
तेथे कुठेही झाडांची सावली नाही, तलाव किंवा सरोवर नाही, पाण्याची साठवणूक नाही, लांब तलाव नाहीत, विहीर नाही, प्यायला पाण्याचे ठिकाण नाही, सभा नाही.
न मण्डपो नायतनं न नद्यो न च पर्वताः न किंचिद् आश्रमस्थानं विद्यते तत्र वर्त्मनि
तेथे मंडप नाही, देवालय नाही, नद्या नाहीत, पर्वत नाहीत, आश्रमासारखे काहीच त्या मार्गावर सापडत नाही.
यत्र विश्रमते श्रान्तः पुरुषो ऽतीवकर्षितः अवश्यम् एव गन्तव्यः स सर्वैस् तु महापथः
तेथे माणूस अगदी थकला, दमला तरी कुठेही विश्रांती मिळत नाही; प्रत्येकाला तो मोठा मार्ग नक्कीच जावा लागतो.
प्राप्ते काले तु संत्यज्य सुहृद्बन्धुधनादिकम् जरायुजाण्डजाश् चैव स्वेदजाश् चोद्भिजास् तथा
वेळ आली की, माणूस आपले मित्र, नातेवाईक, संपत्ती आणि सर्व काही सोडून जातो; गर्भातून, अंड्यातून, घामातून किंवा अंकुरातून जन्मलेली सर्व सजीव सुद्धा तसेच करतात.
जङ्गमाजङ्गमाश् चैव गमिष्यन्ति महापथम् देवासुरमनुष्यैश् च वैवस्वतवशानुगैः
जंगम आणि स्थावर सगळेच त्या मोठ्या मार्गावर जातात; देव, असुर, माणसे, सगळे वैवस्वताच्या अधीन राहून तिथे जातात.
स्त्रीपुंनपुंसकैश् चैव पृथिव्यां जीवसंज्ञितैः पूर्वाह्णे चापराह्णे वा मध्याह्ने वा तथा पुनः
स्त्रिया, पुरुष, आणि न ठरवता येणाऱ्या लिंगाचे, पृथ्वीवरील सर्व जीव, सकाळी, दुपारी किंवा पुन्हा मध्यान्ही, सगळेच—
संध्याकाले ऽर्धरात्रे वा प्रत्यूषे वाप्य् उपस्थिते वृद्धैर् वा मध्यमैर् वापि यौवनस्थैस् तथैव च
संध्याकाळी, अर्ध्या रात्री, किंवा पहाटे, वयस्कर, मध्यमवयीन किंवा तरुण असो—
गर्भवासे ऽथ बाल्ये वा गन्तव्यः स महापथः प्रवासस्थैर् गृहस्थैर् वा पर्वतस्थैः स्थले ऽपि वा
गर्भात असो, बालपणात असो, प्रवासात, घरात, पर्वतावर किंवा जमिनीवर असो—त्या मोठ्या मार्गावर जावेच लागते.
क्षेत्रस्थैर् वा जलस्थैर् वा गृहमध्यगतैस् तथा आसीनैश् चास्थितैर् वापि शयनीयगतैस् तथा
शेतात असो, पाण्यात असो, घरात असो, बसलेले, उभे किंवा झोपलेले असो—
जाग्रद्भिर् वा प्रसुप्तैर् वा गन्तव्यः स महापथः इहानुभूय निर्दिष्टम् आयुर् जन्तुः स्वयं तदा
जागे असो किंवा झोपेत असो, त्या मोठ्या मार्गावर जावेच लागते; इथे आपले आयुष्य संपले की, तो जीव पुढे जातो.