योद्धुकामौ दुराधर्षौ ताव् उभौ मधुकैटभौ हतौ भगवता तेन तयोर् दत्त्वामितं वरम्
मधु आणि कैटभ हे दोघेही युद्धासाठी उत्सुक आणि पराक्रमी होते, त्यांना भगवानाने मोठा वर दिल्यावरच मारले.
पुरा कमलनाभस्य स्वपतः सागराम्भसि पुष्करे तत्र संभूता देवाः सर्षिगणास् तथा
पूर्वी, कमलनाभ भगवान समुद्राच्या पाण्यावर झोपले असताना, त्या कमळातून देव आणि ऋषिगण उत्पन्न झाले.
एष पौष्करको नाम प्रादुर्भावो महात्मनः पुराणं कथ्यते यत्र देवश्रुतिसमाहितम्
महात्म्याचा हा पौष्करक नावाचा प्रादुर्भाव, ज्यात दैवी ज्ञान आहे, तो पुराण म्हणून सांगितला जातो.
वाराहस् तु श्रुतिमुखः प्रादुर्भावो महात्मनः यत्र विष्णुः सुरश्रेष्ठो वाराहं रूपम् आस्थितः
महात्म्याचा वारणाचा प्रादुर्भाव, जो श्रुतींमध्ये सांगितला आहे, त्यात विष्णू — देवांचा श्रेष्ठ — वारणाचे रूप धारण करतो.
वेदपादो यूपदंष्ट्रः क्रतुदन्तश् चितीमुखः अग्निजिह्वो दर्भरोमा ब्रह्मशीर्षो महातपाः
ज्याचे पाय वेद, दात यूप, दाढा यज्ञ, तोंड वेदी, जीभ अग्नी, केस कुश, डोके ब्रह्मा आणि तप मोठे आहे.
अहोरात्रेक्षणो दिव्यो वेदाङ्गः श्रुतिभूषणः आज्यनासः स्रुवतुण्डः सामघोषस्वरो महान्
ज्याच्या डोळ्यांत दिवस-रात्र, देह वेदांचे अंग, नाक तुप, थूण स्रुवा, आणि आवाज सामगानासारखा महान आहे.
सत्यधर्ममयः श्रीमान् क्रमविक्रमसत्कृतः प्रायश्चित्तनखो घोरः पशुजानुर् मुखाकृतिः
तो सत्य आणि धर्ममय, तेजस्वी, मोजून टाकलेले पावले यासाठी प्रसिद्ध, प्रायश्चित्त नख, भीषण आणि पशूच्या जबड्यासारखा आहे.
उद्गतान्त्रो होमलिङ्गो बीजौषधिमहाफलः वाद्यन्तरात्मा मन्त्रस्फिग् विकृतः सोमशोणितः
त्याचे अंतःकरण वर गेलेले, शरीरावर यज्ञचिन्ह, बीज आणि औषधींचे महान फळ, वाद्यांचा आत्मा, मंत्र त्याच्या कंबरेवर, विचित्र, सोम आणि रक्त याने युक्त आहे.
वेदिस्कन्धो हविर्गन्धो हव्यकव्यातिवेगवान् प्राग्वंशकायो द्युतिमान् नानादीक्षाभिर् अन्वितः
त्याचे खांदे वेदी, सुगंध हविर्द्रव्याचा, देव आणि पितरांना अर्पणात अतिवेगवान, शरीर पूर्ववेदिकेचे, तेजस्वी आणि विविध दीक्षांनी युक्त आहे.
दक्षिणाहृदयो योगी महासत्त्रमयो महान् उपाकर्माष्टरुचकः प्रवर्गावर्तभूषणः
त्याचे हृदय दक्षिण बाजूला, योगी, मोठ्या यज्ञांचा स्वरूप, कर्मकुशल, आठ स्रुवा आणि प्रवर्ग पात्राने अलंकृत आहे.
नानाच्छन्दोगतिपथो गुह्योपनिषदासनः छायापत्नीसहायो ऽसौ मणिशृङ्ग इवोत्थितः
त्याचे मार्ग विविध छंद, गुप्त उपनिषदांचे आसन, सावलीसमान पत्नी सोबत, तो मणीच्या शृंगासारखा प्रकट झाला.
महीं सागरपर्यन्तां सशैलवनकाननाम् एकार्णवजलभ्रष्टाम् एकार्णवगतः प्रभुः
प्रभूने एकमेव महासागरात प्रवेश करून, पर्वत, वन आणि उपवनांनी युक्त अशी पृथ्वी, जी त्या महासागरात बुडाली होती, पाहिली.
दंष्ट्रया यः समुद्धृत्य लोकानां हितकाम्यया सहस्रशीर्षो लोकादिश् चकार जगतीं पुनः
सर्व लोकांच्या हितासाठी, हजारो डोक्यांचा असलेला तो भगवान, आपल्या दाताने पृथ्वी वर काढून, पुन्हा जगाची स्थापना करतो.
एवं यज्ञवराहेण भूत्वा भूतहितार्थिना उद्धृता पृथिवी देवी सागराम्बुधरा पुरा
अशा प्रकारे, यज्ञरूपी वारणाचे रूप घेऊन, भूतांच्या कल्याणासाठी, समुद्र आणि पर्वत धारण करणारी पृथ्वी देवी प्राचीन काळी वर काढली गेली.
वाराह एष कथितो नारसिंहस् ततो द्विजाः यत्र भूत्वा मृगेन्द्रेण हिरण्यकशिपुर् हतः
हा वराह अवतार सांगितला, त्यानंतर नरसिंह अवतार झाला, जिथे सिंहाचा रूप घेऊन हिरण्यकशिपूचा वध केला.
पुरा कृतयुगे नाम सुरारिर् बलदर्पितः दैत्यानाम् आदिपुरुषश् चकार सुमहत् तपः
पूर्वी कृतयुगात, देवांचा शत्रू, बलाचा गर्व असलेला, दैत्यांचा आदिपुरुष, मोठ्या तपश्चर्येला लागला.
दश वर्षसहस्राणि शतानि दश पञ्च च जपोपवासनिरतस् तस्थौ मौनव्रतस्थितः
दहा हजार वर्षे आणि पाचशे वर्षे, तो जप व उपवास करत, मौनव्रत पाळत तसाच उभा राहिला.
ततः शमदमाभ्यां च ब्रह्मचर्येण चैव हि प्रीतो ऽभवत् ततस् तस्य तपसा नियमेन च
मग शांती, संयम आणि ब्रह्मचर्य यामुळे, त्याच्या तप व नियमाने प्रभू त्याच्यावर प्रसन्न झाले.
तं वै स्वयंभूर् भगवान् स्वयम् आगम्य भो द्विजाः विमानेनार्कवर्णेन हंसयुक्तेन भास्वता
मग स्वयंभू भगवान स्वतः, द्विजांनो, सूर्यासारखा तेजस्वी, हंसांनी जुंपलेल्या विमानातून आले.
आदित्यैर् वसुभिः सार्धं मरुद्भिर् दैवतैस् तथा रुद्रैर् विश्वसहायैश् च यक्षराक्षसकिंनरैः
आदित्य, वसु, मरुत आणि इतर देव, रुद्र, विश्वाचे आधार, यक्ष, राक्षस आणि किन्नर यांच्यासह,
दिशाभिः प्रदिशाभिश् च नदीभिः सागरैस् तथा नक्षत्रैश् च मुहूर्तैश् च खेचरैश् च महाग्रहैः
दिशा, उपदिशा, नद्या, समुद्र, तारे, मुहूर्त, आकाशातील देव आणि मोठे ग्रह यांच्यासह,
देवर्षिभिस् तपोवृद्धैः सिद्धैर् विद्वद्भिर् एव च राजर्षिभिः पुण्यतमैर् गन्धर्वैर् अप्सरोगणैः
तपस्वी देवऋषी, सिद्ध, विद्वान, पुण्यवान राजर्षी, गंधर्व आणि अप्सरांचा समूह यांच्यासह,
चराचरगुरुः श्रीमान् वृतः सर्वैः सुरैस् तथा ब्रह्मा ब्रह्मविदां श्रेष्ठो दैत्यं वचनम् अब्रवीत्
चराचरांचा गुरु, श्रीमंत, सर्व देवांनी वेढलेला, ब्रह्मा, ब्रह्मविद्येत श्रेष्ठ, त्या दैत्याला म्हणाले,
प्रीतो ऽस्मि तव भक्तस्य तपसानेन सुव्रत वरं वरय भद्रं ते यथेष्टं कामम् आप्नुहि
"तुझ्या भक्ती आणि या तपामुळे मी प्रसन्न आहे, सुजना. वर माग, तुझ्या इच्छा पूर्ण होवोत, जे हवे ते मिळव."
न देवासुरगन्धर्वा न यक्षोरगराक्षसाः ऋषयो वाथ मां शापैः क्रुद्धा लोकपितामह
"देव, असुर, गंधर्व, यक्ष, सर्प, राक्षस किंवा ऋषी, हे लोकपित्या, कोणीही मला रागाने शाप देऊ नये."
शपेयुस् तपसा युक्ता वर एष वृतो मया न शस्त्रेण न वास्त्रेण गिरिणा पादपेन वा
"तपश्चर्येने युक्त असले तरी, कोणी मला शाप देऊ नये; हा वर मी मागितला आहे. शस्त्र, अस्त्र, पर्वत किंवा झाड याने मला मृत्यू येऊ नये."
न शुष्केण न चार्द्रेण न चैवोर्ध्वं न चाप्य् अधः पाणिप्रहारेणैकेन सभृत्यबलवाहनम्
"कोरड्या किंवा ओल्या वस्तूने, वरून किंवा खालून, हाताच्या माराने, एकटा किंवा सेवक, सैन्य, वाहनांसहही मला मृत्यू येऊ नये."
यो मां नाशयितुं शक्तः स मे मृत्युर् भविष्यति भवेयम् अहम् एवार्कः सोमो वायुर् हुताशनः
"जो मला नष्ट करू शकेल, तोच माझा मृत्यू होवो. मीच सूर्य, चंद्र, वारा किंवा अग्निहोत्र होऊ दे."
सलिलं चान्तरिक्षं च आकाशं चैव सर्वशः अहं क्रोधश् च कामश् च वरुणो वासवो यमः धनदश् च धनाध्यक्षो यक्षः किंपुरुषाधिपः
"पाणी, आकाश, सर्व दिशा, मीच राग आणि इच्छा, वरुण, इंद्र, यम, धनाचा स्वामी, कोषाध्यक्ष, यक्ष आणि किम्पुरुषांचा अधिपती होऊ दे."
एते दिव्या वरास् तात मया दत्तास् तवाद्भुताः सर्वान् कामान् इमांस् तात प्राप्स्यसि त्वं न संशयः
"हे दिव्य आणि अद्भुत वर मी तुला दिले आहेत, प्रिय. हे सर्व इच्छित फळ तुला नक्की मिळेल, यात शंका नाही."