आहुर् वेदविदो विप्रा यं यज्ञे शाश्वतं प्रभुम् तस्य विष्णोः सुरेशस्य श्रीवत्साङ्कस्य धीमतः
वेद जाणणारे ब्राह्मण यज्ञातील शाश्वत प्रभू म्हणजेच श्रीवत्सचिन्ह असलेला, बुद्धिमान, देवांचा अधिपती विष्णू आहे असं सांगतात.
प्रादुर्भावसहस्राणि समतीतान्य् अनेकशः भूयश् चैव भविष्यन्ति ह्य् एवम् आह पितामहः
अनेक प्रकारे हजारो प्रकट रूपं गेली आहेत आणि पुन्हा पुष्कळ होणार आहेत; असं पितामह म्हणतो.
यत् पृच्छध्वं महाभागा दिव्यां पुण्याम् इमां कथाम् प्रादुर्भावाश्रितां विष्णोः सर्वपापहरां शिवाम्
महाभाग्यवान हो, तुम्ही या दिव्य, पुण्यवान, विष्णूच्या प्रकट रूपांवर आधारलेल्या, सर्व पापांचा नाश करणाऱ्या आणि मंगलकारी कथेबद्दल विचारता.
शृणुध्वं तां महाभागास् तद्गतेनान्तरात्मना प्रवक्ष्याम्य् आनुपूर्व्येण यत् पृच्छध्वं ममानघाः
महाभाग्यवान हो, तुम्ही मनाने त्याच्यामध्ये एकरूप होऊन ही कथा ऐका; मी तुम्ही विचारलेलं सर्व नीटपणे सांगतो, पापरहित हो.
वासुदेवस्य माहात्म्यं चरितं च महामतेः हितार्थं सुरमर्त्यानां लोकानां प्रभवाय च
वसुदेवाच्या महात्म्याची आणि त्याच्या कृत्यांची कथा, ही देव आणि माणसांच्या कल्याणासाठी आणि सर्व लोकांच्या समृद्धीसाठी आहे.
बहुशः सर्वभूतात्मा प्रादुर्भवति वीर्यवान् प्रादुर्भावांश् च वक्ष्यामि पुण्यान् दिव्यान् गुणान्वितान्
सर्व जीवांचा आत्मा, सामर्थ्यशाली, वारंवार प्रकट होतो; मी त्या पवित्र, दिव्य आणि गुणांनी युक्त प्रकट रूपांची कथा सांगतो.
सुप्तो युगसहस्रं यः प्रादुर्भवति कार्यतः पूर्णे युगसहस्रे ऽथ देवदेवो जगत्पतिः
जो देवांचा देव, जगाचा स्वामी आहे, तो जेव्हा हजारो युगांची झोप पूर्ण करतो, तेव्हा पुन्हा सृष्टीच्या कार्यासाठी प्रकट होतो.
ब्रह्मा च कपिलश् चैव त्र्यम्बकस् त्रिदशास् तथा देवाः सप्तर्षयश् चैव नागाश् चाप्सरसस् तथा
त्या वेळी ब्रह्मा, कपिल, त्र्यंबक, त्रिदशगण, देव, सप्तर्षी, नाग आणि अप्सरा हे सर्वही प्रकट होतात.
सनत्कुमारश् च महानुभावो मनुर् महात्मा भगवान् प्रजाकरः पुराणदेवो ऽथ पुराणि चक्रे प्रदीप्तवैश्वानरतुल्यतेजाः
महानुभाव सनत्कुमार, महात्मा मनु, प्रजांचा निर्माता आणि प्राचीन देव — हे तेजाने अग्नीप्रमाणे उजळून, त्या काळात प्राचीन जगाची निर्मिती करतात.
यो ऽसौ चार्णवमध्यस्थो नष्टे स्थावरजङ्गमे नष्टे देवासुरनरे प्रनष्टोरगराक्षसे
जो हा सृष्टीच्या समुद्राच्या मध्यभागी आहे, जेव्हा स्थावर आणि जंगम, देव, दैत्य, मानव, नाग आणि राक्षस सर्व नष्ट होतात,
योद्धुकामौ दुराधर्षौ ताव् उभौ मधुकैटभौ हतौ भगवता तेन तयोर् दत्त्वामितं वरम्
मधु आणि कैटभ हे दोघेही युद्धासाठी उत्सुक आणि पराक्रमी होते, त्यांना भगवानाने मोठा वर दिल्यावरच मारले.
पुरा कमलनाभस्य स्वपतः सागराम्भसि पुष्करे तत्र संभूता देवाः सर्षिगणास् तथा
पूर्वी, कमलनाभ भगवान समुद्राच्या पाण्यावर झोपले असताना, त्या कमळातून देव आणि ऋषिगण उत्पन्न झाले.
एष पौष्करको नाम प्रादुर्भावो महात्मनः पुराणं कथ्यते यत्र देवश्रुतिसमाहितम्
महात्म्याचा हा पौष्करक नावाचा प्रादुर्भाव, ज्यात दैवी ज्ञान आहे, तो पुराण म्हणून सांगितला जातो.
वाराहस् तु श्रुतिमुखः प्रादुर्भावो महात्मनः यत्र विष्णुः सुरश्रेष्ठो वाराहं रूपम् आस्थितः
महात्म्याचा वारणाचा प्रादुर्भाव, जो श्रुतींमध्ये सांगितला आहे, त्यात विष्णू — देवांचा श्रेष्ठ — वारणाचे रूप धारण करतो.
वेदपादो यूपदंष्ट्रः क्रतुदन्तश् चितीमुखः अग्निजिह्वो दर्भरोमा ब्रह्मशीर्षो महातपाः
ज्याचे पाय वेद, दात यूप, दाढा यज्ञ, तोंड वेदी, जीभ अग्नी, केस कुश, डोके ब्रह्मा आणि तप मोठे आहे.
अहोरात्रेक्षणो दिव्यो वेदाङ्गः श्रुतिभूषणः आज्यनासः स्रुवतुण्डः सामघोषस्वरो महान्
ज्याच्या डोळ्यांत दिवस-रात्र, देह वेदांचे अंग, नाक तुप, थूण स्रुवा, आणि आवाज सामगानासारखा महान आहे.
सत्यधर्ममयः श्रीमान् क्रमविक्रमसत्कृतः प्रायश्चित्तनखो घोरः पशुजानुर् मुखाकृतिः
तो सत्य आणि धर्ममय, तेजस्वी, मोजून टाकलेले पावले यासाठी प्रसिद्ध, प्रायश्चित्त नख, भीषण आणि पशूच्या जबड्यासारखा आहे.
उद्गतान्त्रो होमलिङ्गो बीजौषधिमहाफलः वाद्यन्तरात्मा मन्त्रस्फिग् विकृतः सोमशोणितः
त्याचे अंतःकरण वर गेलेले, शरीरावर यज्ञचिन्ह, बीज आणि औषधींचे महान फळ, वाद्यांचा आत्मा, मंत्र त्याच्या कंबरेवर, विचित्र, सोम आणि रक्त याने युक्त आहे.
वेदिस्कन्धो हविर्गन्धो हव्यकव्यातिवेगवान् प्राग्वंशकायो द्युतिमान् नानादीक्षाभिर् अन्वितः
त्याचे खांदे वेदी, सुगंध हविर्द्रव्याचा, देव आणि पितरांना अर्पणात अतिवेगवान, शरीर पूर्ववेदिकेचे, तेजस्वी आणि विविध दीक्षांनी युक्त आहे.
दक्षिणाहृदयो योगी महासत्त्रमयो महान् उपाकर्माष्टरुचकः प्रवर्गावर्तभूषणः
त्याचे हृदय दक्षिण बाजूला, योगी, मोठ्या यज्ञांचा स्वरूप, कर्मकुशल, आठ स्रुवा आणि प्रवर्ग पात्राने अलंकृत आहे.
नानाच्छन्दोगतिपथो गुह्योपनिषदासनः छायापत्नीसहायो ऽसौ मणिशृङ्ग इवोत्थितः
त्याचे मार्ग विविध छंद, गुप्त उपनिषदांचे आसन, सावलीसमान पत्नी सोबत, तो मणीच्या शृंगासारखा प्रकट झाला.
महीं सागरपर्यन्तां सशैलवनकाननाम् एकार्णवजलभ्रष्टाम् एकार्णवगतः प्रभुः
प्रभूने एकमेव महासागरात प्रवेश करून, पर्वत, वन आणि उपवनांनी युक्त अशी पृथ्वी, जी त्या महासागरात बुडाली होती, पाहिली.
दंष्ट्रया यः समुद्धृत्य लोकानां हितकाम्यया सहस्रशीर्षो लोकादिश् चकार जगतीं पुनः
सर्व लोकांच्या हितासाठी, हजारो डोक्यांचा असलेला तो भगवान, आपल्या दाताने पृथ्वी वर काढून, पुन्हा जगाची स्थापना करतो.
एवं यज्ञवराहेण भूत्वा भूतहितार्थिना उद्धृता पृथिवी देवी सागराम्बुधरा पुरा
अशा प्रकारे, यज्ञरूपी वारणाचे रूप घेऊन, भूतांच्या कल्याणासाठी, समुद्र आणि पर्वत धारण करणारी पृथ्वी देवी प्राचीन काळी वर काढली गेली.
वाराह एष कथितो नारसिंहस् ततो द्विजाः यत्र भूत्वा मृगेन्द्रेण हिरण्यकशिपुर् हतः
हा वराह अवतार सांगितला, त्यानंतर नरसिंह अवतार झाला, जिथे सिंहाचा रूप घेऊन हिरण्यकशिपूचा वध केला.
पुरा कृतयुगे नाम सुरारिर् बलदर्पितः दैत्यानाम् आदिपुरुषश् चकार सुमहत् तपः
पूर्वी कृतयुगात, देवांचा शत्रू, बलाचा गर्व असलेला, दैत्यांचा आदिपुरुष, मोठ्या तपश्चर्येला लागला.
दश वर्षसहस्राणि शतानि दश पञ्च च जपोपवासनिरतस् तस्थौ मौनव्रतस्थितः
दहा हजार वर्षे आणि पाचशे वर्षे, तो जप व उपवास करत, मौनव्रत पाळत तसाच उभा राहिला.
ततः शमदमाभ्यां च ब्रह्मचर्येण चैव हि प्रीतो ऽभवत् ततस् तस्य तपसा नियमेन च
मग शांती, संयम आणि ब्रह्मचर्य यामुळे, त्याच्या तप व नियमाने प्रभू त्याच्यावर प्रसन्न झाले.
तं वै स्वयंभूर् भगवान् स्वयम् आगम्य भो द्विजाः विमानेनार्कवर्णेन हंसयुक्तेन भास्वता
मग स्वयंभू भगवान स्वतः, द्विजांनो, सूर्यासारखा तेजस्वी, हंसांनी जुंपलेल्या विमानातून आले.
आदित्यैर् वसुभिः सार्धं मरुद्भिर् दैवतैस् तथा रुद्रैर् विश्वसहायैश् च यक्षराक्षसकिंनरैः
आदित्य, वसु, मरुत आणि इतर देव, रुद्र, विश्वाचे आधार, यक्ष, राक्षस आणि किन्नर यांच्यासह,