कर्मणाम् आनुपूर्व्या च प्रादुर्भावाश् च ये विभो या वास्य प्रकृतिर् ब्रह्मंस् ताश् चाख्यातुं त्वम् अर्हसि
ब्रह्मन्, प्रभूंची एकामागून एक कृत्यं, त्यांची प्रकट रूपं आणि त्यांची स्वभाव-रचना, हे सर्व तू सांगावं अशी माझी इच्छा आहे.
प्रश्नभारो महान् एष भवद्भिः समुदाहृतः यथाशक्त्या तु वक्ष्यामि श्रूयतां वैष्णवं यशः
तुम्ही विचारलेला हा प्रश्न फार मोठा आहे; मी माझ्या शक्तीनुसार सांगतो, तुम्ही विष्णूच्या कीर्तीचं ऐका.
विष्णोः प्रभावश्रवणे दिष्ट्या वो मतिर् उत्थिता तस्माद् विष्णोः समस्ता वै शृणुध्वं याः प्रवृत्तयः
विष्णूच्या सामर्थ्याचं ऐकावं अशी तुमच्या मनात इच्छा जागी झाली, हे तुमचं भाग्य आहे; म्हणून, विष्णूच्या सर्व लीला ऐका.
सहस्रास्यं सहस्राक्षं सहस्रचरणं च यम् सहस्रशिरसं देवं सहस्रकरम् अव्ययम्
ज्याचं हजार मुख, हजार डोळे, हजार पाय, हजार शिरं आणि हजार हात आहेत, त्या अविनाशी देवाचं लोक स्तुती करतात.
सहस्रजिह्वं भास्वन्तं सहस्रमुकुटं प्रभुम् सहस्रदं सहस्रादिं सहस्रभुजम् अव्ययम्
तो तेजस्वी प्रभू हजार जिभा, हजार मुकुट, हजार दान, हजार आरंभ आणि हजार भुजा असलेला, अविनाशी आहे.
हवनं सवनं चैव होतारं हव्यम् एव च पात्राणि च पवित्राणि वेदिं दीक्षां समित् स्रुवम्
तोच हवन, सावन, होम करणारा, हव्य, पात्रं, पवित्र वस्तू, वेदी, दीक्षा, समिधा आणि स्रुवा आहे.
स्रुक्सोमसूर्यमुशलं प्रोक्षणीं दक्षिणायनम् अध्वर्युं सामगं विप्रं सदस्यं सदनं सदः
तोच स्रुक, सोम, सूर्य, मुसळ, प्रोक्षण पात्र, दक्षिणायन, अध्वर्यु, सामग, विप्र, सदस्य, आसन आणि सभा आहे.
यूपं चक्रं ध्रुवां दर्वीं चरूंश् चोलूखलानि च प्राग्वंशं यज्ञभूमिं च होतारं च परं च यत्
तोच यूप, चक्र, स्थिर जागा, दर्वी, चरू, उलुखलं, पूर्व वंश, यज्ञभूमी, मुख्य होतार आणि इतर सर्व काही आहे.
ह्रस्वाण्य् अतिप्रमाणानि स्थावराणि चराणि च प्रायश्चित्तानि वार्घ्यं च स्थण्डिलानि कुशास् तथा
तोच लहान आणि फार मोठ्या वस्तू, स्थिर आणि चल गोष्टी, प्रायश्चित्त, अर्घ्य, स्थंडिल आणि कुशा देखील आहे.
मन्त्रयज्ञवहं वह्निं भागं भागवहं च यत् अग्रासिनं सोमभुजं हुतार्चिषम् उदायुधम्
तोच मंत्रयज्ञ वाहणारा अग्नी, भाग, भाग वाहणारा, प्रथम भक्षण करणारा, सोमपान करणारा, हवनाची ज्वाळा आणि उचललेलं शस्त्र आहे.
आहुर् वेदविदो विप्रा यं यज्ञे शाश्वतं प्रभुम् तस्य विष्णोः सुरेशस्य श्रीवत्साङ्कस्य धीमतः
वेद जाणणारे ब्राह्मण यज्ञातील शाश्वत प्रभू म्हणजेच श्रीवत्सचिन्ह असलेला, बुद्धिमान, देवांचा अधिपती विष्णू आहे असं सांगतात.
प्रादुर्भावसहस्राणि समतीतान्य् अनेकशः भूयश् चैव भविष्यन्ति ह्य् एवम् आह पितामहः
अनेक प्रकारे हजारो प्रकट रूपं गेली आहेत आणि पुन्हा पुष्कळ होणार आहेत; असं पितामह म्हणतो.
यत् पृच्छध्वं महाभागा दिव्यां पुण्याम् इमां कथाम् प्रादुर्भावाश्रितां विष्णोः सर्वपापहरां शिवाम्
महाभाग्यवान हो, तुम्ही या दिव्य, पुण्यवान, विष्णूच्या प्रकट रूपांवर आधारलेल्या, सर्व पापांचा नाश करणाऱ्या आणि मंगलकारी कथेबद्दल विचारता.
शृणुध्वं तां महाभागास् तद्गतेनान्तरात्मना प्रवक्ष्याम्य् आनुपूर्व्येण यत् पृच्छध्वं ममानघाः
महाभाग्यवान हो, तुम्ही मनाने त्याच्यामध्ये एकरूप होऊन ही कथा ऐका; मी तुम्ही विचारलेलं सर्व नीटपणे सांगतो, पापरहित हो.
वासुदेवस्य माहात्म्यं चरितं च महामतेः हितार्थं सुरमर्त्यानां लोकानां प्रभवाय च
वसुदेवाच्या महात्म्याची आणि त्याच्या कृत्यांची कथा, ही देव आणि माणसांच्या कल्याणासाठी आणि सर्व लोकांच्या समृद्धीसाठी आहे.
बहुशः सर्वभूतात्मा प्रादुर्भवति वीर्यवान् प्रादुर्भावांश् च वक्ष्यामि पुण्यान् दिव्यान् गुणान्वितान्
सर्व जीवांचा आत्मा, सामर्थ्यशाली, वारंवार प्रकट होतो; मी त्या पवित्र, दिव्य आणि गुणांनी युक्त प्रकट रूपांची कथा सांगतो.
सुप्तो युगसहस्रं यः प्रादुर्भवति कार्यतः पूर्णे युगसहस्रे ऽथ देवदेवो जगत्पतिः
जो देवांचा देव, जगाचा स्वामी आहे, तो जेव्हा हजारो युगांची झोप पूर्ण करतो, तेव्हा पुन्हा सृष्टीच्या कार्यासाठी प्रकट होतो.
ब्रह्मा च कपिलश् चैव त्र्यम्बकस् त्रिदशास् तथा देवाः सप्तर्षयश् चैव नागाश् चाप्सरसस् तथा
त्या वेळी ब्रह्मा, कपिल, त्र्यंबक, त्रिदशगण, देव, सप्तर्षी, नाग आणि अप्सरा हे सर्वही प्रकट होतात.
सनत्कुमारश् च महानुभावो मनुर् महात्मा भगवान् प्रजाकरः पुराणदेवो ऽथ पुराणि चक्रे प्रदीप्तवैश्वानरतुल्यतेजाः
महानुभाव सनत्कुमार, महात्मा मनु, प्रजांचा निर्माता आणि प्राचीन देव — हे तेजाने अग्नीप्रमाणे उजळून, त्या काळात प्राचीन जगाची निर्मिती करतात.
यो ऽसौ चार्णवमध्यस्थो नष्टे स्थावरजङ्गमे नष्टे देवासुरनरे प्रनष्टोरगराक्षसे
जो हा सृष्टीच्या समुद्राच्या मध्यभागी आहे, जेव्हा स्थावर आणि जंगम, देव, दैत्य, मानव, नाग आणि राक्षस सर्व नष्ट होतात,
योद्धुकामौ दुराधर्षौ ताव् उभौ मधुकैटभौ हतौ भगवता तेन तयोर् दत्त्वामितं वरम्
मधु आणि कैटभ हे दोघेही युद्धासाठी उत्सुक आणि पराक्रमी होते, त्यांना भगवानाने मोठा वर दिल्यावरच मारले.
पुरा कमलनाभस्य स्वपतः सागराम्भसि पुष्करे तत्र संभूता देवाः सर्षिगणास् तथा
पूर्वी, कमलनाभ भगवान समुद्राच्या पाण्यावर झोपले असताना, त्या कमळातून देव आणि ऋषिगण उत्पन्न झाले.
एष पौष्करको नाम प्रादुर्भावो महात्मनः पुराणं कथ्यते यत्र देवश्रुतिसमाहितम्
महात्म्याचा हा पौष्करक नावाचा प्रादुर्भाव, ज्यात दैवी ज्ञान आहे, तो पुराण म्हणून सांगितला जातो.
वाराहस् तु श्रुतिमुखः प्रादुर्भावो महात्मनः यत्र विष्णुः सुरश्रेष्ठो वाराहं रूपम् आस्थितः
महात्म्याचा वारणाचा प्रादुर्भाव, जो श्रुतींमध्ये सांगितला आहे, त्यात विष्णू — देवांचा श्रेष्ठ — वारणाचे रूप धारण करतो.
वेदपादो यूपदंष्ट्रः क्रतुदन्तश् चितीमुखः अग्निजिह्वो दर्भरोमा ब्रह्मशीर्षो महातपाः
ज्याचे पाय वेद, दात यूप, दाढा यज्ञ, तोंड वेदी, जीभ अग्नी, केस कुश, डोके ब्रह्मा आणि तप मोठे आहे.
अहोरात्रेक्षणो दिव्यो वेदाङ्गः श्रुतिभूषणः आज्यनासः स्रुवतुण्डः सामघोषस्वरो महान्
ज्याच्या डोळ्यांत दिवस-रात्र, देह वेदांचे अंग, नाक तुप, थूण स्रुवा, आणि आवाज सामगानासारखा महान आहे.
सत्यधर्ममयः श्रीमान् क्रमविक्रमसत्कृतः प्रायश्चित्तनखो घोरः पशुजानुर् मुखाकृतिः
तो सत्य आणि धर्ममय, तेजस्वी, मोजून टाकलेले पावले यासाठी प्रसिद्ध, प्रायश्चित्त नख, भीषण आणि पशूच्या जबड्यासारखा आहे.
उद्गतान्त्रो होमलिङ्गो बीजौषधिमहाफलः वाद्यन्तरात्मा मन्त्रस्फिग् विकृतः सोमशोणितः
त्याचे अंतःकरण वर गेलेले, शरीरावर यज्ञचिन्ह, बीज आणि औषधींचे महान फळ, वाद्यांचा आत्मा, मंत्र त्याच्या कंबरेवर, विचित्र, सोम आणि रक्त याने युक्त आहे.
वेदिस्कन्धो हविर्गन्धो हव्यकव्यातिवेगवान् प्राग्वंशकायो द्युतिमान् नानादीक्षाभिर् अन्वितः
त्याचे खांदे वेदी, सुगंध हविर्द्रव्याचा, देव आणि पितरांना अर्पणात अतिवेगवान, शरीर पूर्ववेदिकेचे, तेजस्वी आणि विविध दीक्षांनी युक्त आहे.
दक्षिणाहृदयो योगी महासत्त्रमयो महान् उपाकर्माष्टरुचकः प्रवर्गावर्तभूषणः
त्याचे हृदय दक्षिण बाजूला, योगी, मोठ्या यज्ञांचा स्वरूप, कर्मकुशल, आठ स्रुवा आणि प्रवर्ग पात्राने अलंकृत आहे.