व्यासवाक्यं च ते सर्वे श्रुत्वार्जुनसमीरितम् राज्ये परीक्षितं कृत्वा ययुः पाण्डुसुता वनम्
सर्वांनी, अर्जुनाने सांगितलेले व्यासांचे शब्द ऐकून, परीक्षिताला राज्यावर बसवले आणि पांडुपुत्र वनात गेले.
इत्य् एवं वो मुनिश्रेष्ठा विस्तरेण मयोदितम् जातस्य च यदोर् वंशे वासुदेवस्य चेष्टितम्
म्हणून, मुनीश्रेष्ठांनो, मी तुम्हाला विस्ताराने यादव वंशात वासुदेवाने केलेली कृत्ये सांगितली.
अहो कृष्णस्य माहात्म्यम् अद्भुतं चातिमानुषम् रामस्य च मुनिश्रेष्ठ त्वयोक्तं भुवि दुर्लभम्
अहो, कृष्णाचे महात्म्य किती अद्भुत आणि मानवाच्या पलीकडचे आहे! आणि मुनीश्रेष्ठा, तुझ्या सांगण्याप्रमाणे रामाचेही हे पृथ्वीवर दुर्मिळ आहे.
न तृप्तिम् अधिगच्छामः शृण्वन्तो भगवत्कथाम् तस्माद् ब्रूहि महाभाग भूयो देवस्य चेष्टितम्
भगवंताच्या कथा ऐकता ऐकता आम्हाला कधीच समाधान वाटत नाही; म्हणून, महाभागा, देवाच्या कृत्यांची पुन्हा सांग.
प्रादुर्भावः पुराणेषु विष्णोर् अमिततेजसः सतां कथयताम् एव वराह इति नः श्रुतम्
पुराणांमध्ये सज्जनांनी सांगितले आहे की, अमाप तेज असलेल्या विष्णूचा वराह अवतार झाला, असे आम्ही ऐकले आहे.
न जानीमो ऽस्य चरितं न विधिं न च विस्तरम् न कर्मगुणसद्भावं न हेतुत्वमनीषितम्
त्याची कथा, स्वरूप, विस्तार, कर्म, गुण, खरे अस्तित्व किंवा त्याने ठरवलेला हेतू आम्हाला माहीत नाही.
किमात्मको वराहो ऽसौ का मूर्तिः का च देवता किमाचारप्रभावो वा किं वा तेन तदा कृतम्
तो वराह नक्की कसा आहे? त्याचे रूप कसे आहे? तो कोणता देव आहे? त्याच्या वर्तनाचा किंवा प्रभावाचा स्वरूप काय? त्याने तेव्हा काय केले?
यज्ञार्थे समवेतानां मिषतां च द्विजन्मनाम् महावराहचरितं सर्वलोकसुखावहम्
यज्ञासाठी सर्व ब्राह्मण एकत्र जमले असताना आणि पाहत असताना, सर्व लोकांना सुख देणारी वराहाची महान कथा सांग.
यथा नारायणो ब्रह्मन् वाराहं रूपम् आस्थितः दंष्ट्रया गां समुद्रस्थाम् उज्जहारारिमर्दनः
ब्रह्मन्, जसा नारायणाने वराहाचं रूप धारण केलं आणि आपल्या सुळ्याने समुद्रात असलेली पृथ्वी उचलली, तसेच शत्रूंचा नाश केला.
विस्तरेणैव कर्माणि सर्वाणि रिपुघातिनः श्रोतुं नो वर्तते बुद्धिर् हरेः कृष्णस्य धीमतः
हरी, कृष्ण, या बुद्धिमान शत्रूनाशकाच्या सर्व कर्मांची सविस्तर कथा ऐकायला आपली बुद्धी पुरेशी नाही.
कर्मणाम् आनुपूर्व्या च प्रादुर्भावाश् च ये विभो या वास्य प्रकृतिर् ब्रह्मंस् ताश् चाख्यातुं त्वम् अर्हसि
ब्रह्मन्, प्रभूंची एकामागून एक कृत्यं, त्यांची प्रकट रूपं आणि त्यांची स्वभाव-रचना, हे सर्व तू सांगावं अशी माझी इच्छा आहे.
प्रश्नभारो महान् एष भवद्भिः समुदाहृतः यथाशक्त्या तु वक्ष्यामि श्रूयतां वैष्णवं यशः
तुम्ही विचारलेला हा प्रश्न फार मोठा आहे; मी माझ्या शक्तीनुसार सांगतो, तुम्ही विष्णूच्या कीर्तीचं ऐका.
विष्णोः प्रभावश्रवणे दिष्ट्या वो मतिर् उत्थिता तस्माद् विष्णोः समस्ता वै शृणुध्वं याः प्रवृत्तयः
विष्णूच्या सामर्थ्याचं ऐकावं अशी तुमच्या मनात इच्छा जागी झाली, हे तुमचं भाग्य आहे; म्हणून, विष्णूच्या सर्व लीला ऐका.
सहस्रास्यं सहस्राक्षं सहस्रचरणं च यम् सहस्रशिरसं देवं सहस्रकरम् अव्ययम्
ज्याचं हजार मुख, हजार डोळे, हजार पाय, हजार शिरं आणि हजार हात आहेत, त्या अविनाशी देवाचं लोक स्तुती करतात.
सहस्रजिह्वं भास्वन्तं सहस्रमुकुटं प्रभुम् सहस्रदं सहस्रादिं सहस्रभुजम् अव्ययम्
तो तेजस्वी प्रभू हजार जिभा, हजार मुकुट, हजार दान, हजार आरंभ आणि हजार भुजा असलेला, अविनाशी आहे.
हवनं सवनं चैव होतारं हव्यम् एव च पात्राणि च पवित्राणि वेदिं दीक्षां समित् स्रुवम्
तोच हवन, सावन, होम करणारा, हव्य, पात्रं, पवित्र वस्तू, वेदी, दीक्षा, समिधा आणि स्रुवा आहे.
स्रुक्सोमसूर्यमुशलं प्रोक्षणीं दक्षिणायनम् अध्वर्युं सामगं विप्रं सदस्यं सदनं सदः
तोच स्रुक, सोम, सूर्य, मुसळ, प्रोक्षण पात्र, दक्षिणायन, अध्वर्यु, सामग, विप्र, सदस्य, आसन आणि सभा आहे.
यूपं चक्रं ध्रुवां दर्वीं चरूंश् चोलूखलानि च प्राग्वंशं यज्ञभूमिं च होतारं च परं च यत्
तोच यूप, चक्र, स्थिर जागा, दर्वी, चरू, उलुखलं, पूर्व वंश, यज्ञभूमी, मुख्य होतार आणि इतर सर्व काही आहे.
ह्रस्वाण्य् अतिप्रमाणानि स्थावराणि चराणि च प्रायश्चित्तानि वार्घ्यं च स्थण्डिलानि कुशास् तथा
तोच लहान आणि फार मोठ्या वस्तू, स्थिर आणि चल गोष्टी, प्रायश्चित्त, अर्घ्य, स्थंडिल आणि कुशा देखील आहे.
मन्त्रयज्ञवहं वह्निं भागं भागवहं च यत् अग्रासिनं सोमभुजं हुतार्चिषम् उदायुधम्
तोच मंत्रयज्ञ वाहणारा अग्नी, भाग, भाग वाहणारा, प्रथम भक्षण करणारा, सोमपान करणारा, हवनाची ज्वाळा आणि उचललेलं शस्त्र आहे.
आहुर् वेदविदो विप्रा यं यज्ञे शाश्वतं प्रभुम् तस्य विष्णोः सुरेशस्य श्रीवत्साङ्कस्य धीमतः
वेद जाणणारे ब्राह्मण यज्ञातील शाश्वत प्रभू म्हणजेच श्रीवत्सचिन्ह असलेला, बुद्धिमान, देवांचा अधिपती विष्णू आहे असं सांगतात.
प्रादुर्भावसहस्राणि समतीतान्य् अनेकशः भूयश् चैव भविष्यन्ति ह्य् एवम् आह पितामहः
अनेक प्रकारे हजारो प्रकट रूपं गेली आहेत आणि पुन्हा पुष्कळ होणार आहेत; असं पितामह म्हणतो.
यत् पृच्छध्वं महाभागा दिव्यां पुण्याम् इमां कथाम् प्रादुर्भावाश्रितां विष्णोः सर्वपापहरां शिवाम्
महाभाग्यवान हो, तुम्ही या दिव्य, पुण्यवान, विष्णूच्या प्रकट रूपांवर आधारलेल्या, सर्व पापांचा नाश करणाऱ्या आणि मंगलकारी कथेबद्दल विचारता.
शृणुध्वं तां महाभागास् तद्गतेनान्तरात्मना प्रवक्ष्याम्य् आनुपूर्व्येण यत् पृच्छध्वं ममानघाः
महाभाग्यवान हो, तुम्ही मनाने त्याच्यामध्ये एकरूप होऊन ही कथा ऐका; मी तुम्ही विचारलेलं सर्व नीटपणे सांगतो, पापरहित हो.
वासुदेवस्य माहात्म्यं चरितं च महामतेः हितार्थं सुरमर्त्यानां लोकानां प्रभवाय च
वसुदेवाच्या महात्म्याची आणि त्याच्या कृत्यांची कथा, ही देव आणि माणसांच्या कल्याणासाठी आणि सर्व लोकांच्या समृद्धीसाठी आहे.
बहुशः सर्वभूतात्मा प्रादुर्भवति वीर्यवान् प्रादुर्भावांश् च वक्ष्यामि पुण्यान् दिव्यान् गुणान्वितान्
सर्व जीवांचा आत्मा, सामर्थ्यशाली, वारंवार प्रकट होतो; मी त्या पवित्र, दिव्य आणि गुणांनी युक्त प्रकट रूपांची कथा सांगतो.
सुप्तो युगसहस्रं यः प्रादुर्भवति कार्यतः पूर्णे युगसहस्रे ऽथ देवदेवो जगत्पतिः
जो देवांचा देव, जगाचा स्वामी आहे, तो जेव्हा हजारो युगांची झोप पूर्ण करतो, तेव्हा पुन्हा सृष्टीच्या कार्यासाठी प्रकट होतो.
ब्रह्मा च कपिलश् चैव त्र्यम्बकस् त्रिदशास् तथा देवाः सप्तर्षयश् चैव नागाश् चाप्सरसस् तथा
त्या वेळी ब्रह्मा, कपिल, त्र्यंबक, त्रिदशगण, देव, सप्तर्षी, नाग आणि अप्सरा हे सर्वही प्रकट होतात.
सनत्कुमारश् च महानुभावो मनुर् महात्मा भगवान् प्रजाकरः पुराणदेवो ऽथ पुराणि चक्रे प्रदीप्तवैश्वानरतुल्यतेजाः
महानुभाव सनत्कुमार, महात्मा मनु, प्रजांचा निर्माता आणि प्राचीन देव — हे तेजाने अग्नीप्रमाणे उजळून, त्या काळात प्राचीन जगाची निर्मिती करतात.
यो ऽसौ चार्णवमध्यस्थो नष्टे स्थावरजङ्गमे नष्टे देवासुरनरे प्रनष्टोरगराक्षसे
जो हा सृष्टीच्या समुद्राच्या मध्यभागी आहे, जेव्हा स्थावर आणि जंगम, देव, दैत्य, मानव, नाग आणि राक्षस सर्व नष्ट होतात,