विष्णुचक्रप्रतिहतप्रभावा मुनिसत्तमाः ततः काशिबलं भूरि प्रमथानां तथा बलम्
मुनिश्रेष्ठ, विष्णूच्या चक्राने कृत्याची शक्ती रोखली गेल्यावर, काशीचं मोठं सैन्य आणि प्रमथांचं सैन्यही पराभूत झालं.
समस्तशस्त्रास्त्रयुतं चक्रस्याभिमुखं ययौ शस्त्रास्त्रमोक्षबहुलं दग्ध्वा तद् बलम् ओजसा
सर्व सैन्य शस्त्रास्त्रांनी सज्ज होऊन चक्राच्या विरोधात आलं, पण शस्त्रास्त्रांच्या वर्षावाने आणि चक्राच्या तेजाने ते सैन्य जळून खाक झालं.
कृत्वाक्षेमाम् अशेषां तां पुरीं वाराणसीं ययौ प्रभूतभृत्यपौरां तां साश्वमातङ्गमानवाम्
संपूर्ण वाराणसी नगरी असुरक्षित करून, चक्र त्या नगरीत घुसलं, जिथे असंख्य नोकर, नागरिक, घोडे, हत्ती आणि माणसं होती.
अशेषदुर्गकोष्ठां तां दुर्निरीक्ष्यां सुरैर् अपि ज्वालापरिवृताशेषगृहप्राकारतोरणाम्
ती नगरी, जिच्या किल्ल्यांमध्ये आणि कोठारांमध्ये काही उणिव नव्हती, देवांनाही पाहायला भीती वाटावी अशी होती, तिच्या सर्व घरांना, भिंतींना आणि दरवाजांना ज्वाळांनी वेढलं होतं.
ददाह तां पुरीं चक्रं सकलाम् एव सत्वरम् अक्षीणामर्षम् अत्यल्पसाध्यसाधननिस्पृहम् तच् चक्रं प्रस्फुरद्दीप्ति विष्णोर् अभ्याययौ करम्
त्या चक्राने प्रचंड संतापाने, कोणत्याही अडथळ्याची पर्वा न करता, ती संपूर्ण नगरी क्षणात जाळून टाकली. मग ते तेजस्वी चक्र, प्रखर प्रकाशाने चमकत, पुन्हा विष्णूंच्या हातात परत गेले.
श्रोतुम् इच्छामहे भूयो बलभद्रस्य धीमतः मुने पराक्रमं शौर्यं तन् नो व्याख्यातुम् अर्हसि
मुनिवर, आम्हाला पुन्हा एकदा बलरामाच्या शौर्याची आणि पराक्रमाची कथा ऐकायची आहे. कृपया ती आम्हाला सांगावी.
यमुनाकर्षणादीनि श्रुतान्य् अस्माभिर् अत्र वै तत् कथ्यतां महाभाग यद् अन्यत् कृतवान् बलः
यमुनेला ओढण्याची आणि इतर काही कृत्ये आम्ही येथे ऐकली आहेत. हे महाभाग, बलरामाने अजून काय काय केले तेही कृपया सांगावे.
शृणुध्वं मुनयः कर्म यद् रामेणाभवत् कृतम् अनन्तेनाप्रमेयेन शेषेण धरणीभृता
मुनिजनांनो, रामाने—अनंत, अपरिमित आणि पृथ्वीला धारण करणारा—ज्या कृत्यांची केली, ती कृती ऐका.
दुर्योधनस्य तनयां स्वयंवरकृतेक्षणाम् बलाद् आदत्तवान् वीरः साम्बो जाम्बवतीसुतः
जांबवतीचा पुत्र साम्ब, पराक्रमी वीर, दुर्योधनाच्या कन्येच्या स्वयंवरात तिला जबरदस्तीने घेऊन गेला.
ततः क्रुद्धा महावीर्याः कर्णदुर्योधनादयः भीष्मद्रोणादयश् चैव बबन्धुर् युधि निर्जितम्
तेव्हा कर्ण, दुर्योधन आणि इतर महाबलवान, भीष्म, द्रोण यांच्यासह, रागाने पेटून, युद्धात हरलेल्या साम्बाला बांधून टाकले.
तच् छ्रुत्वा यादवाः सर्वे क्रोधं दुर्योधनादिषु मुनयः प्रतिचक्रुश् च तान् विहन्तुं महोद्यमम्
हे ऐकताच सर्व यादव दुर्योधन व त्याच्या साथीदारांवर प्रचंड संतापले, आणि मुनिंनीही त्यांना शिक्षा द्यायचा मोठा निर्धार केला.
तान् निवार्य बलः प्राह मदलोलाकुलाक्षरम् मोक्ष्यन्ति ते मद्वचनाद् यास्याम्य् एको हि कौरवान्
तेव्हा बलरामाने सर्वांना थांबवत सांगितले: 'माझ्या शब्दावर ते त्याला सोडतील; मी एकटाच कौरवांकडे जाईन.'
बलदेवस् ततो गत्वा नगरं नागसाह्वयम् बाह्योपवनमध्ये ऽभून् न विवेश च तत् पुरम्
बलराम मग नागसाह्वय नावाच्या नगरीत गेला, पण तो शहरात न जाता बाहेरील बागेतच थांबला.
बलम् आगतम् आज्ञाय तदा दुर्योधनादयः गाम् अर्घम् उदकं चैव रामाय प्रत्यवेदयन् गृहीत्वा विधिवत् सर्वं ततस् तान् आह कौरवान्
बलराम आल्याचे कळताच दुर्योधन व त्याचे साथीदारांनी त्याला प्रथेप्रमाणे गाय, पाणी आणि इतर वस्तू अर्पण केल्या; त्यानंतर रामाने कौरवांना संबोधून बोलले.
आज्ञापयत्य् उग्रसेनः साम्बम् आशु विमुञ्चत
उग्रसेन आज्ञा देतो: साम्बाला त्वरित सोडून द्या.
ततस् तद्वचनं श्रुत्वा भीष्मद्रोणादयो द्विजाः कर्णदुर्योधनाद्याश् च चुक्रुधुर् द्विजसत्तमाः
हे शब्द ऐकताच भीष्म, द्रोण आणि इतर ब्राह्मण, तसेच कर्ण, दुर्योधन व त्यांचे साथीदार, हे श्रेष्ठ ब्राह्मण, सगळेच संतापले.
ऊचुश् च कुपिताः सर्वे बाह्लिकाद्याश् च भूमिपाः अराजार्हं यदोर् वंशम् अवेक्ष्य मुशलायुधम्
बहलिक आणि इतर सर्व राजे रागाने म्हणाले: 'यादव वंश, मुसळधारी असून, राज्य करण्यास योग्य नाही.'
भो भोः किम् एतद् भवता बलभद्रेरितं वचः आज्ञां कुरुकुलोत्थानां यादवः कः प्रदास्यति
'अरे, हे काय बलभद्राने सांगितलेले बोल? यादव कुणी कौरवांना आज्ञा देईल?'
उग्रसेनो ऽपि यद्य् आज्ञां कौरवाणां प्रदास्यति तद् अलं पाण्डुरैश् छत्त्रैर् नृपयोग्यैर् अलंकृतैः
उग्रसेन जर कौरवांना आज्ञा देणार असेल, तर त्याने पांडवांमध्ये राजांसाठी सजवलेल्या छत्रांनीच समाधान मानावे.
तद् गच्छ बलभद्र त्वं साम्बम् अन्यायचेष्टितम् विमोक्ष्यामो न भवतो नोग्रसेनस्य शासनात्
बलभद्र, तू जा आणि चुकीचे वागणारा साम्बाला सोड. आम्ही त्याला सोडू, पण तुझ्या किंवा उग्रसेनाच्या आज्ञेने नाही.
प्रणतिर् या कृतास्माकं मान्यानां कुकुरान्धकैः न नाम सा कृता केयम् आज्ञा स्वामिनि भृत्यतः
कुकुर आणि अंधकांनी आम्हाला दिलेला मान खरा नाही; सेवकाने स्वामीला आज्ञा द्यावी, हे काय?
गर्वम् आरोपिता यूयं समानासनभोजनैः को दोषो भवतां नीतिर् यत् प्रीणात्य् अनपेक्षिता
तुम्ही आमच्यासोबत बसून जेवण-खाण केल्याने गर्व केला आहे; तुमच्या वागण्यात दोष काही नाही, कारण ते आमच्या पसंतीस उतरते.
अस्माभिर् अर्च्यो भवता यो ऽयं बल निवेदितः प्रेम्णैव न तद् अस्माकं कुलाद् युष्मत्कुलोचितम्
बळा, तू आम्हाला केलेली ही भेट खरंच पूज्य आहे, पण फक्त आपुलकीपोटी ती आमच्या कुळाला किंवा तुझ्या कुळालाही योग्य नाही.
इत्य् उक्त्वा कुरवः सर्वे नामुञ्चन्त हरेः सुतम् कृतैकनिश्चयाः सर्वे विविशुर् गजसाह्वयम्
असं म्हणून सर्व कुरु ठाम राहिले आणि त्यांनी हरीच्या पुत्राला सोडला नाही, तर सगळे मिळून गजसाह्वय सभागृहात गेले.
मत्तः कोपेन चाघूर्णं ततो ऽधिक्षेपजन्मना उत्थाय पार्ष्ण्या वसुधां जघान स हलायुधः
तेव्हा हालायुध रागाने आणि मदाने भरून उठला, आणि पायाच्या टाचांनी जमिनीवर जोरात मारलं.
ततो विदारिता पृथ्वी पार्ष्णिघातान् महात्मनः आस्फोटयाम् आस तदा दिशः शब्देन पूरयन् उवाच चातिताम्राक्षो भ्रुकुटीकुटिलाननः
त्या महात्म्याच्या टाचांच्या आघाताने पृथ्वी फाटली, त्याने टाळ्या वाजवल्या आणि त्या आवाजाने साऱ्या दिशा भरून गेल्या. त्याच्या डोळ्यांत प्रचंड राग होता, कपाळावर आठ्या पडल्या होत्या.
अहो महावलेपो ऽयम् असाराणां दुरात्मनाम् कौरवाणाम् आधिपत्यम् अस्माकं किल कालजम्
अरे, या दुष्ट आणि व्यर्थ कुरूंचा हा किती मोठा गर्व! खरंच का, काळाने ठरवलं म्हणून त्यांचं आमच्यावर राज्य आहे?
उग्रसेनस्य ये नाज्ञां मन्यन्ते चाप्य् अलङ्घनाम् आज्ञां प्रतीच्छेद् धर्मेण सह देवैः शचीपतिः
जे लोक उग्रसेनाची अविचल आज्ञा मानत नाहीत, त्यांना हे माहित असू द्या की, शचीपती इंद्रही धर्माने ती आज्ञा पाळतो.
सदाध्यास्ते सुधर्मां ताम् उग्रसेनः शचीपतेः धिङ् मनुष्यशतोच्छिष्टे तुष्टिर् एषां नृपासने
शचीपती उग्रसेन नेहमीच धर्मासनावर बसतो; पण या लोकांना शंभर माणसांनी वापरलेल्या राजसिंहासनावर बसण्यातच समाधान वाटतं, हे लाजिरवाणं आहे.
पारिजाततरोः पुष्पमञ्जरीर् वनिताजनः बिभर्ति यस्य भृत्यानां सो ऽप्य् एषां न महीपतिः
ज्याच्या सेवकांच्या स्त्रिया पारिजाताच्या फुलांच्या माळा घालतात, तोसुद्धा या लोकांचा राजा नाही.