वरुणप्रहितां चास्मै मालाम् अम्लानपङ्कजाम् समुद्रार्हे तथा वस्त्रे नीले लक्ष्मीर् अयच्छत
वरुणाने त्याला कधीही न सुकणाऱ्या कमळांची माळ, समुद्रास शोभेल अशी वस्त्रं, आणि लक्ष्मीने निळ्या रंगाची वस्त्रं दिली.
कृतावतंसः स तदा चारुकुण्डलभूषितः नीलाम्बरधरः स्रग्वी शुशुभे कान्तिसंयुतः
केसात कमळ, सुंदर कुंडल, निळी वस्त्रं आणि माळ घालून, तो तेजाने झळकत शोभून दिसत होता.
इत्थं विभूषितो रेमे तत्र रामस् तदा व्रजे मासद्वयेन यातश् च पुनः स मथुरां पुरीम्
अशा प्रकारे सजून, राम तिथे व्रजामध्ये रमला; दोन महिन्यांनी तो पुन्हा मथुरेला गेला.
रेवतीं चैव तनयां रैवतस्य महीपतेः उपयेमे बलस् तस्यां जज्ञाते निशठोल्मुकौ
बलरामाने रैवत राजाच्या रेवती या कन्येशी विवाह केला; तिच्या पोटी निशठ आणि उल्मुक हे दोन पुत्र झाले.
भीष्मकः कुण्डिने राजा विदर्भविषये ऽभवत् रुक्मिणी तस्य दुहिता रुक्मी चैव सुतो द्विजाः
कुंडिन या विदर्भ प्रदेशात भीष्मक राजा होता; त्याची कन्या रुक्मिणी आणि मुलगा रुक्मी असे होते, हे द्विजांनो.
रुक्मिणीं चकमे कृष्णः सा च तं चारुहासिनी न ददौ याचते चैनां रुक्मी द्वेषेण चक्रिणे
कृष्णाला रुक्मिणी आवडली आणि सुंदर हास्य असणाऱ्या तिलाही तो आवडला; पण रुक्मीने द्वेषाने, कृष्णाने मागणी केली तरी तिला त्याला दिलं नाही.
ददौ स शिशुपालाय जरासंधप्रचोदितः भीष्मको रुक्मिणा सार्धं रुक्मिणीम् उरुविक्रमः
जरासंधाच्या सांगण्यावरून, भीष्मकाने रुक्मीबरोबर रुक्मिणीला शिशुपाल या पराक्रमी राजाला दिलं.
विवाहार्थं ततः सर्वे जरासंधमुखा नृपाः भीष्मकस्य पुरं जग्मुः शिशुपालश् च कुण्डिनम्
मग लग्नासाठी, जरासंधासह सर्व राजे भीष्मकाच्या नगरात गेले आणि शिशुपाल कुंडिनात गेला.
कृष्णो ऽपि बलभद्राद्यैर् यदुभिः परिवारितः प्रययौ कुण्डिनं द्रष्टुं विवाहं चैद्यभूपतेः
कृष्ण, बलराम आणि इतर यादवांसह वेढलेला, चेदिराजाच्या लग्नासाठी कुंडिनाला गेला.
श्वोभाविनि विवाहे तु तां कन्यां हृतवान् हरिः विपक्षभावम् आसाद्य रामाद्येष्व् एव बन्धुषु
पण लग्नाच्या आदल्या दिवशी, रामासारख्या आप्तांमध्येही विरोध निर्माण झाल्यावर, हरिने ती कन्या उचलून नेली.
ततश् च पौण्ड्रकः श्रीमान् दन्तवक्त्रो विदूरथः शिशुपालो जरासंधः शाल्वाद्याश् च महीभृतः
नंतर पौंड्रक, तेजस्वी दंतवक्त्र, विदूरथ, शिशुपाल, जरासंध, शाल्व आणि इतर राजे,
कुपितास् ते हरिं हन्तुं चक्रुर् उद्योगम् उत्तमम् निर्जिताश् च समागम्य रामाद्यैर् यदुपुंगवैः
हे सर्व रागावले आणि हरिला मारण्यासाठी मोठी तयारी केली, पण रामासह यादवांत श्रेष्ठ असलेल्या वीरांनी त्यांना एकत्र येऊन हरवले.
कुण्डिनं न प्रवेक्ष्यामि अहत्वा युधि केशवम् कृत्वा प्रतिज्ञां रुक्मी च हन्तुं कृष्णम् अभिद्रुतः
रुक्मीने अशी प्रतिज्ञा केली की, 'मी केशवाला युद्धात न मारता कुंडिनात पाऊल ठेवणार नाही,' आणि कृष्णाला मारण्यासाठी धाव घेतली.
हत्वा बलं स नागाश्वपत्तिस्यन्दनसंकुलम् निर्जितः पातितश् चोर्व्यां लीलयैव स चक्रिणा
हत्ती, घोडे, पायदळ आणि रथांनी भरलेली सेना कृष्णाने सहजपणे संपवली, आणि रुक्मीला पराभूत करून जमिनीवर फेकून दिले.
निर्जित्य रुक्मिणं सम्यग् उपयेमे स रुक्मिणीम् राक्षसेन विधानेन संप्राप्तो मधुसूदनः
रुक्मीला पूर्णपणे हरवून, मधुसूदनाने राक्षसी पद्धतीने रुक्मिणीशी विवाह केला.
तस्यां जज्ञे च प्रद्युम्नो मदनांशः स वीर्यवान् जहार शम्बरो यं वै यो जघान च शम्बरम्
रुक्मिणीपासून मदनाचा अंश असलेला, पराक्रमी प्रद्युम्न जन्माला आला. शंबराने त्याला पळवले, पण प्रद्युम्नाने शंबराचा वध केला.
शम्बरेण हृतो वीरः प्रद्युम्नः स कथं पुनः शम्बरश् च महावीर्यः प्रद्युम्नेन कथं हतः
शंबराने पळवलेला प्रद्युम्न पुन्हा कसा परत आला? आणि पराक्रमी शंबराचा वध प्रद्युम्नाने कसा केला?
षष्ठे ऽह्नि जातमात्रे तु प्रद्युम्नं सूतिकागृहात् ममैष हन्तेति द्विजा हृतवान् कालशम्बरः
प्रद्युम्नाचा जन्म झाल्यावर सहाव्या दिवशी, 'हा मला मारेल' असे समजून, कालशंबराने त्याला सुतिकागृहातून उचलून नेले, असे ब्राह्मण सांगतात.
नीत्वा चिक्षेप चैवैनं ग्राहो ऽग्रे लवणार्णवे कल्लोलजनितावर्ते सुघोरे मकरालये
शंबराने त्याला घेऊन, लाटांनी भरलेल्या, भयंकर अशा खारट समुद्रात, मकरांच्या निवासस्थानी फेकून दिले.
पतितं चैव तत्रैको मत्स्यो जग्राह बालकम् न ममार च तस्यापि जठरानलदीपितः
तेथे पडलेल्या त्या बाळाला एका मोठ्या मास्याने गिळले, पण त्याच्या पोटातील ज्वाळेतही तो मेला नाही.
मत्स्यबन्धैश् च मत्स्यो ऽसौ मत्स्यैर् अन्यैः सह द्विजाः घातितो ऽसुरवर्याय शम्बराय निवेदितः
तो मासा इतर मास्यांसह मच्छीमारांनी पकडला, मारला आणि मग तो शंबर या असुरराजाकडे नेण्यात आला.
तस्य मायावती नाम पत्नी सर्वगृहेश्वरी कारयाम् आस सूदानाम् आधिपत्यम् अनिन्दिता
शंबराची पत्नी मयावती, जी घरातील सर्व कामांची मालकीण होती, तिला स्वयंपाक्यांची प्रमुख बनवले गेले.
दारिते मत्स्यजठरे ददृशे सातिशोभनम् कुमारं मन्मथतरोर् दग्धस्य प्रथमाङ्कुरम्
मास्याचे पोट फाडल्यावर, तिने त्या सुंदर मुलाला पाहिले, जणू जळालेल्या मदनाच्या वृक्षाचा पहिला अंकुर.
को ऽयं कथम् अयं मत्स्यजठरे समुपागतः इत्य् एवं कौतुकाविष्टां तां तन्वीं प्राह नारदः
‘हा कोण? आणि हा मास्याच्या पोटात कसा आला?’ असे आश्चर्य वाटून ती विचार करत असताना, त्या कृश स्त्रीला नारदाने सांगितले.
अयं समस्तजगतां सृष्टिसंहारकारिणा शम्बरेण हृतः कृष्णतनयः सूतिकागृहात्
‘हा कृष्णाचा पुत्र आहे, ज्याला सर्व जगांची निर्मिती-विनाश करणाऱ्या शंबराने सुतिकागृहातून पळवले.’
क्षिप्तः समुद्रे मत्स्येन निगीर्णस् ते वशं गतः नररत्नम् इदं सुभ्रु विश्रब्धा परिपालय
‘त्याला समुद्रात फेकले, मास्याने गिळले आणि तो तुझ्या काळजीत आला आहे. सुंदर भुवई असलेल्या स्त्री, या श्रेष्ठ पुरुषाचे तू निर्धास्तपणे रक्षण कर.’
नारदेनैवम् उक्ता सा पालयाम् आस तं शिशुम् बाल्याद् एवातिरागेण रूपातिशयमोहिता
नारदांनी असं सांगितल्यावर, ती त्या बालकाची काळजीपूर्वक देखभाल करू लागली. त्याच्या लहानपणापासूनच त्याच्या विलक्षण सौंदर्याने ती पूर्णपणे मोहून गेली होती.
स यदा यौवनाभोगभूषितो ऽभूद् द्विजोत्तमाः साभिलाषा तदा सा तु बभूव गजगामिनी
हे द्विजश्रेष्ठांनो, जेव्हा तो तरुणपणाच्या आनंदाने शोभू लागला, तेव्हा तीही इच्छेने भरून, हत्तीच्या चालीसारखी डौलात चालू लागली.
मायावती ददौ चास्मै माया सर्वा महात्मने प्रद्युम्नायात्मभूताय तन्न्यस्तहृदयेक्षणा प्रसज्जन्तीं तु ताम् आह स कार्ष्णिः कमललोचनः
मायावतीने त्या महान प्रतापी प्रद्युम्नाला, जो तिच्याच स्वरूपाचा होता, सर्व मायावी विद्या दिल्या. आपलं मन आणि नजर त्याच्यावर केंद्रित करून, ती त्याच्यावर पूर्णपणे आसक्त झाली. तेव्हा कमलासारख्या डोळ्यांचा कृष्णपुत्र प्रद्युम्न तिला म्हणाला—
मातृभावं विहायैव किमर्थं वर्तसे ऽन्यथा
"आईसारखी भावना सोडून, तू असं वेगळं का वागत आहेस?"