हरिच्या तिसऱ्या रूपात रजस गुण आहे; ती सृष्टीची निर्मिती सतत करते, आणि जीवांची रक्षा करण्यासाठी सदैव तत्पर असते. पृथ्वीवर धर्माची स्थापना ती अचूकपणे करते, आणि जे असुर धर्म नष्ट करण्याचा प्रयत्न करतात, त्यांच्या गर्वाचा संहार ती करते. देव, गंधर्व आणि धर्मरक्षणासाठी समर्पित असणाऱ्यांचे ती संरक्षण करते; आणि जेव्हा धर्माचा क्षय व अधर्माचा वाढ होतो, तेव्हा ती स्वतः प्रकट होते. पूर्वी, वराह रूपात तीने आपल्या पुठ्ठ्याने पाण्याला दूर केले, आणि एका दाताने पृथ्वीला कमळासारखी उचलली. नरसिंह रूप घेऊन हिरण्यकशिपूचा वध केला. विप्रचित्ती आणि प्रमुख दानवांचाही संहार केला; वामन रूपात बळीला आपल्या मायेशी दडपले. दितीच्या पुत्रांना जिंकून तीने तीन लोकांत भ्रमण केले; भृगु वंशात जन्म घेऊन ती जमदग्नीचा पराक्रमी पुत्र बनली. रामाने, पित्याच्या हत्येची आठवण ठेवून क्षत्रियांचा संहार केला; आणि अत्रीचा पुत्र म्हणून तेजस्वी दत्तात्रेय प्रकट झाला. त्याने महान आत्म्याला, अलर्काला, अष्टांग योग शिकवला; दशरथाचा पुत्र म्हणून, तो देव राम झाला. रामाने युद्धात तीन लोकांना भयावह असणारा रावणाचा वध केला; आणि जेव्हा विश्वाचा स्वामी, देवांचा देव, एका महासागरात शेषनागावर झोपला, तेव्हा हजारो युग योगनिद्रेत राहिला, आपल्या तेजात स्थिर. तीने तीन लोक, सर्व चल-अचल वस्तू, आपल्या उदरात ठेवले; जनलोकातील सिद्ध आणि महान ऋषींनी त्याचे स्तुती केली. त्याच्या नाभीतून एक कमळ उत्पन्न झाले, दिशांकडे फुलांच्या पाकळ्या आणि वाऱ्याच्या तंतूंनी सजलेले, श्रेष्ठ पितृस्थान. त्या कमळावर चार मुखांचा ब्रह्मा जन्मला; आणि त्याच्या कानातील मेणातून मदू व कैटभ हे दानव जन्मले. ते शक्तिशाली दानव ब्रह्माला मारण्याचा प्रयत्न करीत होते; पण ब्रह्मा समुद्राच्या तळातून उठून त्या दोघांचा वध केला. अशा असंख्य रूपांत, अजन्मा परमेश्वर पृथ्वीवर उतरतो; आता त्याचा वर्तमान अवतार मथुरेत आहे. सत्त्वगुणी रूपही प्रद्युम्न म्हणून अवतार घेतो, संरक्षणाच्या कार्यात स्थिर. तो देव, देवांत, मानवांत किंवा पशूंमध्ये, वासुदेवाच्या इच्छेनुसार त्या स्थितीला अनुरूप स्वरूप धारण करतो. जेव्हा भक्त त्याची पूजा करतात, तेव्हा ती इच्छित वरदान देते; अशा प्रकारे मी त्या परमेश्वराचे वर्णन केले, ज्याने पूर्णत्व गाठूनही विष्णु रूपात मानव जन्म घेतला. आता पुढे ऐका. हे श्रेष्ठ ऋषे, मी आता हरिच्या अवताराची कथा थोडक्यात सांगतो, जी पृथ्वीचा भार हलका करण्यासाठी घेतली गेली. हे द्विजा, जेव्हा अधर्म वाढतो आणि धर्माचा क्षय होतो, तेव्हा जनार्दन देव स्वतःचा स्वरूप दोन भागात विभागून पृथ्वीवर अवतार घेतो, सज्जनांच्या संरक्षणासाठी आणि धर्मस्थापनेसाठी. दुष्ट आणि देवांच्या शत्रूंच्या संहारासाठी, आणि जीवांच्या संरक्षणासाठी, तो युगानुयुग जन्म घेतो. पूर्वी, ब्राह्मणांनो, पृथ्वी भारी भाराने दबून, मेरू पर्वतावर स्वर्गलोकातील सभेत गेली. तिथे, ब्रह्मासह सर्व देवांना नमस्कार करून, पृथ्वीने दया आणि दुःखाने सर्व कथा सांगितली. अग्नी हे सोन्याचे शिक्षक आहेत, सूर्य हे गायींचे शिक्षक आहेत; पण माझ्यासाठी आणि सर्व लोकांसाठी, नारायणच आदरणीय शिक्षक आहे. आता, कालनेमीच्या नेतृत्वाखालील दैत्य मृत्युलोकात येऊन, लोकांना दिवस-रात्र त्रास देतात. कालनेमी, ज्याचा वध शक्तिशाली विष्णूने केला, तो आता उग्रसेनाचा पुत्र कंस म्हणून जन्मला आहे, अत्यंत शक्तिशाली असुर. अरिष्ट, धेनुक, केशी, प्रलंब, तसेच नरक, दुष्ट असुर सूंड, आणि बळीचा पुत्र बाण—अशा अनेक बलवान, दुष्ट मनोवृत्तीचे योद्धे राजांच्या महालात जन्मले आहेत; मी त्यांची गणना करू शकत नाही. देवांच्या अनेक विभागांनी दिव्य रूप घेऊन पृथ्वीवर अवतार घेतला आहे, पण गर्वी आणि शक्तिशाली दैत्यांच्या नेतृत्वाखाली विरोध होत आहे. हे अमरांचे स्वामी, या भारी भाराने दबून, मी स्वतःला सांभाळू शकत नाही; मी तुम्हाला हे सांगते. हे भाग्यवान देवांनो, माझा भार हलका करण्यासाठी जे करणे आवश्यक आहे ते करा, जेणेकरून मी अतिशय भाराने पाताळात जाऊ नये. पृथ्वीचे शब्द ऐकून, सर्व देवांनी तिच्या भार हलका करण्यासाठी ब्रह्माला प्रेरित केले, आणि ब्रह्मा बोलला. पृथ्वीने जे सांगितले ते सर्व सत्य आहे, हे स्वर्गातील वासियानो; मी, भव आणि तुम्ही सर्व, नारायणाचेच विविध रूप आहात. त्याच्या विविध अवतारांमध्ये श्रेष्ठता आणि कनिष्ठता असते, हे अधिपत्य आणि अधीनता यांच्या संबंधाने चालते. चला, आपण उत्तम क्षीरसागराच्या तीरावर जाऊ; तिथे, हरिची पूजा करून, आपण सर्व काही त्याला सांगू. जगाच्या कल्याणासाठी, तो सर्वांचा आत्मा, विश्वात व्यापून, स्वतःचा एक अंश पृथ्वीवर उतरवतो आणि धर्माची स्थापना करतो. असे सांगून, ब्रह्मा देवांसह तिथे गेला; मन एकाग्र करून, त्यांनी गरुडध्वजधारी परमेश्वराची स्तुती केली: “सहस्त्र रूप, सहस्त्र भुज, अनेक चेहरे आणि पाय असलेल्या, जगाच्या उत्पत्ती, संहार आणि पालनात समर्पित असलेल्या, अगम्य परमेश्वरा, तुला नमस्कार!