हे सर्व विश्व, जे हलते आणि जे स्थिर आहे, त्याच्या प्रत्येक कणात व्यापलेला, जन्मरहित, प्रकट व अप्रकट, दृश्य-अदृश्य, सर्व गोष्टींपासून वेगळा असा जो परमात्मा आहे, त्यानेच या सृष्टीला व्यापले आहे. सृष्टी आणि तिचा संहार, हे सर्व ब्रह्माला नमस्कार करून, ध्यानाने जाणले जाते. त्या आद्य देव ब्रह्माला वंदन करून, त्याच्या स्वरूपाचे ध्यान केले जाते. परमात्मा विष्णू, जो बदलत नाही, शुद्ध, शाश्वत, एकरूप आणि विजयी आहे, त्याला नमस्कार. हिरण्यगर्भ, हरि, शंकर, वासुदेव, तारक, सृष्टीकर्ता, पालनकर्ता, संहारकर्ता—या सर्वांना आदरपूर्वक वंदन. विष्णू, ज्याचे स्वरूप एक आणि अनेक, स्थूल आणि सूक्ष्म, प्रकट व अप्रकट, आणि मुक्तीचा कारण आहे, त्याला नमस्कार. सृष्टी, पालन आणि संहार यांचा मूळ कारण, विश्वाचा सार, परमात्मा विष्णूला नमस्कार. या विश्वाचा आधार, अत्यंत सूक्ष्म, सर्व प्राण्यांमध्ये वास करणारा, अविनाशी, परम पुरुष—त्याला नमस्कार करून, त्याच्या स्वरूपाचे ध्यान केले जाते. त्याचे स्वरूप ज्ञानमय, अत्यंत शुद्ध, सर्व गोष्टींच्या खऱ्या स्वरूपात वास करणारे, पण मोहामुळे विविधरूपात जाणवणारे आहे. संहाराच्या वेळी ग्रास करणारा, सृष्टी आणि पालनात प्रभु, अनादी, लोकांचा स्वामी, जन्मरहित, अविनाशी, अचल—विष्णूला नमस्कार. पूर्वी भगवंत कमलजन्म ब्रह्माने श्रेष्ठ ऋषी आणि यक्षांच्या प्रश्नांना उत्तर दिले होते, ते मी सांगणार आहे. जो आपल्या मुखातून ऋक आणि साम मंत्र उच्चारून तीन लोकांना शुद्ध करतो, त्या प्रभूला, जो एका महासागरातून प्रकट झाला, वंदन. असुरांचा समूह यज्ञकर्त्यांचे यज्ञ हिरावून घेत नाही, मी त्या ब्रह्माच्या संपूर्ण तत्त्वज्ञानाची घोषणा करतो, ज्याचा जन्म अप्रकट आहे. सृष्टीसाठी ज्याने धर्म आणि इतर तत्त्वे प्रकट केली, त्यानेच जलांना ‘नारा’ असे नाव दिले, असे सत्यदर्शी ऋषी सांगतात. त्या जलांमध्येच त्याचा पूर्वीचा निवास होता, म्हणून त्याला नारायण म्हणतात. तो देव, सर्वत्र व्यापलेला, शक्तिशाली नारायण आहे. ब्रह्मन चार स्वरूपात अस्तित्वात आहे—गुणयुक्त आणि निर्गुण. त्याचे एक अवर्णनीय, शुद्ध स्वरूप आहे, जे ज्ञानी लोक पाहतात. तिच्या शरीराभोवती अग्नीचा हार आहे; ती योगींच्या अंतिम ध्येय आहे, दूर आणि जवळ, गुणांपलीकडे जाणणारी. ती वासुदेव म्हणून ओळखली जाते, वैराग्याने पाहिली जाते; तिचे स्वरूप, रंग, आणि गुण कल्पनेचे उत्पाद नाहीत. ती नेहमी शुद्ध, एकरूप, स्थिर स्वरूपात वास करते; दुसरे स्वरूप शेष आहे, जो पृथ्वीला आपल्या मस्तकावर आधार देतो. तमसाने व्यापलेला तो, प्राण्यांच्या संरक्षणासाठी पशुरूप घेतो; तिसरे स्वरूप, प्राण्यांच्या रक्षणासाठी कर्म करतो. सत्वाने संपन्न असलेल्या स्वरूपाला धर्मस्थापक म्हणून ओळखावे; चौथे स्वरूप, जलाच्या मध्यभागी, नागशय्यावर विश्रांती घेतो. तिचा गुण राजस आहे; ती नेहमी सृष्टी निर्माण करते—हरिचे हे तिसरे स्वरूप, प्राण्यांच्या रक्षणासाठी तत्पर. ती पृथ्वीवर धर्म अविचलपणे स्थापन करते, आणि धर्म नष्ट करणाऱ्या गर्विष्ठ असुरांचा संहार करते. ती देव आणि गंधर्वांचा संरक्षण करते, जे धर्माच्या रक्षणासाठी समर्पित आहेत; आणि जेव्हा धर्माचा ह्रास होतो, अधर्माचा वाढ होतो, तेव्हा ती स्वतः प्रकट होते; पूर्वी, वराहरूपात तिने आपल्या थुंकीने जल दूर केले, आणि एका दाताने पृथ्वीला कमलासारखी उचलली; नरसिंह रूपात हिरण्यकशिपूचा वध केला. इतर, विप्रचित्ती आणि प्रमुख दानव, यांचा देखील संहार केला; वामनरूपात तिने बलिला मायाशक्तीने पराभूत केले. दितीचे पुत्र जिंकून, तिने तीन लोकांत भ्रमण केले; भृगु वंशात जन्म घेऊन, ती जमदग्नीचा पराक्रमी पुत्र बनली. रामाने, आपल्या पित्याच्या वधाची आठवण ठेवून, क्षत्रियांचा संहार केला; तसेच, अत्रीचा पुत्र म्हणून दत्तात्रेय प्रकट झाला. त्याने अलर्क या महात्म्याला अष्टांग योग शिकवला; आणि दशरथाचा पुत्र म्हणून, तो पराक्रमी राम झाला. त्याने रावणाचा युद्धात वध केला, जो तीन लोकांचा भय होता; आणि जेव्हा देवांचा देव, विश्वाचा प्रभु, एका महासागरात विश्रांती घेत होता, तो शक्तिशाली नागशय्यावर हजार युग योगनिद्रेत राहिला, आपल्या तेजात स्थित. तीन लोक, जे हलते आणि जे स्थिर आहे, त्याने आपल्या उदरात ठेवले; जनलोकातील सिद्ध आणि महान ऋषींनी त्याचे स्तुती केली. त्याच्या नाभीतून एक कमल प्रकट झाले, दिशांना वाकलेली पाकळी आणि वाऱ्याच्या तंतूंनी जोडलेले—अत्युत्तम कुलस्थान. तेथे ब्रह्मा जन्मला, चार मुखांचा देवांचा देव; मग त्याच्या कानातील मेणातून मदु आणि कैटभ हे दानव जन्मले. ते दोघे बलवान, ब्रह्माचा वध करायला आले; पण तो महासागरातून उभा राहून, त्या दोघांचा वध केला. अशा प्रकारे, आणि असंख्य स्वरूपात, जन्मरहित परमात्मा पृथ्वीवर उतरतो; आता, हे वर्तमान अवतार मथुरेत आहे. त्या सत्वस्वरूपाचा अवतार प्रद्युम्न म्हणूनही उतरतो, संरक्षणाच्या कार्यात स्थिर. तो देव, देवांमध्ये, मानवामध्ये, किंवा पशुजगतात, प्रत्येक वेळी त्या अवस्थेला अनुरूप स्वरूप घेतो, वासुदेवाच्या इच्छेने. पूजा केल्यावर, हे द्विजश्रेष्ठ, ती इच्छित इच्छा पूर्ण करते; अशा प्रकारे मी त्या प्रभूचे वर्णन केले, जो सिद्ध असूनही विष्णू म्हणून मानव जन्म घेतला. आता पुढे ऐका. हे ऋषीश्रेष्ठ, आता मी संक्षिप्तपणे सांगतो—हरिचा हा अवतार पृथ्वीचा भार हलका करण्यासाठी घेतला आहे.