त्या दिव्य क्षणी, त्या आदि तत्त्वापासून ज्ञानेन्द्रियांना जाणवणारी पंचमहाभूतांची निर्मिती झाली—पृथ्वी, वायू, आकाश, जल आणि पाचवे अग्नी. प्रत्येक इंद्रिय त्या परमात्म्यात आपापल्या स्थानी प्रतिष्ठित आहेत. शरीर पृथ्वीचे आहे, प्राणवायु वायूचे आहे. आकाशापासून छिद्रे निर्माण होतात, जलापासून प्रवाह निर्माण होतो, प्रकाश डोळ्यांचे रूप घेतो आणि मन हे त्यांच्या स्मरणात चेतना म्हणून ओळखले जाते. त्या परमशक्तीपासूनच ग्राम, इंद्रिय विषय आणि सर्व विश्वांची उत्पत्ती होते. अशा प्रकारे, सनातन पुरुष सर्व जगांची निर्मिती करतो. मग ब्राह्मणांनी प्रश्न उपस्थित केला—"विष्णू या नश्वर जगात मानवजन्म घेऊन कसा आला? हे आम्हांस मोठे आश्चर्य आणि शंका आहे. सर्वात वेगवान मार्गाने मानवरूपात येण्याचे हे परम आश्चर्य, देव आणि दैत्य सुद्धा याचे वर्णन करतात. हे महर्षे, आम्हांस त्या अद्भुत विष्णूच्या उत्पत्तीची, ज्याची कीर्ती आणि तेज अमाप आहे, कथा सांगावी." "आता, या विष्णूच्या खऱ्या स्वरूपाचे वर्णन करा—ज्याचे कर्म अद्भुत आहे, जो सर्व देवांचा देव आहे, दुःखांचा नाश करणारा आहे, तो कसा प्रकट झाला हे सांगावे. तो सर्वव्यापी आहे, विश्वाचा स्वामी, सर्व जगांचा सर्वोच्च अधिपती, सृष्टीची निर्मिती, पालन आणि संहार करणारा, सर्व प्राण्यांना सुख देणारा. तो अविनाशी, सनातन, अनंत, वाढ-घट नसलेला, निर्लेप, निर्गुण, सूक्ष्म, अचल आणि निर्मळ आहे. सर्व मर्यादांपासून मुक्त, केवळ अस्तित्वात स्थित, अचल, सर्वव्यापी, सनातन, सर्वोच्च आत्मा, शाश्वत." "तो स्थिर, शुद्ध, सर्वव्यापी, सदैव संतुष्ट, कोणत्याही आधाराविना, ज्याची शुद्धता ऐकली जाते, आणि कृतयुगात ज्याचे वर्ण हिरवट होते. देवांमध्ये तो वैकुंठ म्हणून ओळखला जातो, मानवांमध्ये कृष्ण म्हणून. अशी आहे या परमेश्वराच्या कर्माची गूढ गती. आम्हांस जे झाले आणि जे होईल ते ऐकण्याची इच्छा आहे—जो अव्यक्त असूनही प्रकट लक्षणांनी युक्त आहे, तो धन्य भगवान." "नारायण हा खरेच अनंत आत्मा आहे, अक्षय स्रोत आहे; नारायण होऊन, हरी सनातन स्वरूपात स्थित राहिला. ब्रह्मा, शक्र, रुद्र, धर्म, शुक्र आणि बृहस्पती—या सर्वांची उत्पत्ती त्या प्रभूने, आदिस्वरूपाने, पूर्वी केली. त्या आदिपुरुषाने मागील कल्पात प्रजापतींची निर्मिती केली; मग असा हा धन्य विष्णू, सर्व जगांचा स्वामी, हरि, यदुकुळात मृत्युलोकात का आला?" "आता, मी त्या देवाधिदेव विष्णूला, सर्वशक्तिमान, आदिपुरुष, सनातन आणि अविनाशी याला वंदन करतो. तोच चार प्रकारच्या प्रकट स्वरूपाचा सार आहे, निर्गुण आणि सगुण, श्रेष्ठ, महान, अत्यंत पूज्य, अपरिमित. ज्याच्या अवयवांत यज्ञ आहे, ज्याचे अवयव सर्व वस्तूंमध्ये आहेत, देव आणि इतरांना इच्छित, ज्यापेक्षा सूक्ष्म किंवा मोठे काहीच नाही." "ज्याने हे सर्व विश्व, चल-अचल सर्व व्यापले आहे—जो अजन्मा, प्रकट आणि अप्रकट, दृश्य आणि अदृश्य, सर्वांपेक्षा वेगळा आहे. जी सृष्टी म्हणून ओळखली जाते, तसेच प्रलय, त्या आदिदेव ब्रह्माला वंदन करून ध्यानाने जाणली जाते. विष्णूला वंदन, जो अचल, शुद्ध, सनातन, एकरूप, विजयी सर्वोच्च आत्मा आहे." "हिरण्यगर्भ, हरि, शंकर, वासुदेव, तारक, सृष्टीकर्ता, पालनकर्ता आणि संहारकर्ता—त्यांना वंदन. विष्णूला वंदन, ज्याचे स्वरूप एक आणि अनेक, स्थूल आणि सूक्ष्म, प्रकट आणि अप्रकट, आणि जो मुक्तीचा कारण आहे. ज्याच्यामुळे सृष्टी, पालन आणि प्रलयाचा मूळ कारण आहे, जो विश्वाचा सार आहे—त्या विष्णूला, सर्वोच्च आत्म्याला वंदन." "तोच विश्वाचा आधार, सर्वात सूक्ष्म, सर्व प्राण्यांमध्ये वास करणारा, अच्युत, परम पुरुष—त्याला वंदन. ज्याचे स्वरूप ज्ञान आहे, अत्यंत शुद्ध, जो सर्व गोष्टींच्या खऱ्या स्वरूपात स्थित, भ्रमामुळे विविध प्रकारे जाणवतो. सृष्टीच्या प्रलयावेळी जो ग्रसणारा, सृष्टी आणि पालनकाळात प्रभू, अनादि, लोकांचा अधिपती, अजन्मा, अविनाशी आणि अजर—त्या विष्णूला वंदन." "आता मी ती कथा सांगतो, जी पूर्वी कमलासन ब्रह्मदेवाने, श्रेष्ठ ऋषी आणि यक्षांनी विचारल्यावर सांगितली होती. ज्याच्या मुखातून ऋक् आणि साम गाऊन तो तीनही लोकांचा शुद्धीकरण करतो—त्या प्रभूला वंदन, जो एका महासागरातून प्रकट झाला. ज्याच्या असुरांच्या सैन्यामुळे यज्ञ करणाऱ्यांचे यज्ञ बिघडत नाहीत—त्याच्याच ब्रह्मविद्येच्या संपूर्ण तत्त्वाचे मी वर्णन करतो, ज्याचा जन्म अप्रकट आहे." "ज्याने सृष्टीच्या हेतूने धर्म वगैरे तत्त्वे प्रकट केली—त्या पाण्यांना 'नारा' असे सत्यदर्शी ऋषी म्हणतात. तीच पाणी त्याचे पूर्वीचे शय्यास्थान होते; म्हणून त्याला नारायण म्हणतात. तोच परमेश्वर, सर्वत्र व्यापलेला, तो महान नारायण आहे." "ब्रह्माचे चार स्वरूप आहेत: सगुण आणि निर्गुण. त्यातील एक अवर्णनीय, शुद्ध स्वरूप आहे, जे ज्ञानी पाहतात. तिच्या देहाभोवती ज्वाळांची माळ आहे; ती योग्यांचा परम गंतव्य, दूर आणि जवळ असूनही, गुणांपलीकडे जाणणारी आहे. तिला वासुदेव म्हणतात, ती वैराग्याने पहिली जाते; तिचे रूप, वर्ण, इतर गुण केवळ कल्पना नसून वास्तविक आहेत." "ती सदा स्थित, शुद्ध, एकरूप आहे; दुसरे, शेष नावाचे, पृथ्वीला खाली डोक्यावर धारण करणारे आहे. तो तमोगुणप्रधान असून, पशुरूप धारण करतो; तिसरे रूप प्राण्यांच्या रक्षणासाठी कर्म करतो. पण जो प्रचंड सत्त्वगुणयुक्त आहे, तो धर्माची स्थापना करणारा आहे; चौथे, जो जलमध्यभागी आहे, तो नागशय्येवर विश्रांती घेतो." अशा प्रकारे, या सर्व विश्वाची, देवांची, धर्माची, आणि विष्णूच्या अद्भुत अवताराची, गूढ, दिव्य आणि पवित्र गाथा आहे.