मांसापासून चरबी उत्पन्न होते, आणि चरबीपासून हाड निर्माण होते; हाडांपासून मज्जा निर्माण होते, आणि त्या मज्जेतून वीर्य उत्पन्न होते. वीर्याच्या योगाने गर्भाची निर्मिती होते, ज्याचा मूळ आधार म्हणजे सार. या गर्भात पाण्याचा प्रथम भाग ‘चंद्रमंडल’ म्हणून ओळखला जातो. गर्भ, गर्भाशयातील उष्णतेमुळे जन्म घेतो, आणि तो ‘द्वितीय मंडल’ म्हणून ओळखला जातो. वीर्य हे सोमस्वरूप मानले जाते, तर रज म्हणजे अग्निस्वरूप आहे. या दोन्हींच्या गुणधर्म त्यांच्या सारानुसार असतात; बीजामध्ये चंद्र आणि अग्नि उपस्थित असतात. कफाच्या समूहात वीर्य प्रधान असते, तर पित्ताच्या समूहात रज प्रधान असते. कफाचे स्थान हृदयात आहे, पित्त नाभीमध्ये स्थिर आहे; शरीराच्या मध्यभागी असलेले हृदय हे मनाचे स्थान मानले जाते. नाभी आणि आतील गुहा यांच्या दरम्यान अग्निदेव वास करतात; मन प्रजापती आहे, आणि कफ चंद्ररूपात प्रकट होते. पित्त हे अग्निस्वरूप आहे; म्हणूनच जग अग्नि आणि चंद्र यांच्या स्वरूपात आहे. या प्रकारे गर्भ वाढतो, आणि तो गोळ्यासारखा दिसू लागतो. वायू, परमात्म्यासोबत एकत्रित होऊन गर्भात प्रवेश करतो, आणि शरीरात पाच भागांमध्ये विभागून कार्य करतो—प्राण, अपान, समान, उदान आणि व्यान. प्राण शरीरात परमात्म्याला पोषण देतो; अपान शरीराच्या खालच्या भागावर नियंत्रण ठेवतो; उदान शरीराच्या वरच्या भागात कार्य करतो; व्यान संपूर्ण शरीरात व्यापलेला असतो, आणि समान संतुलन राखतो. यानंतर, त्या गर्भातून पाच महाभूतांची प्राप्ती होते—पृथ्वी, वायू, आकाश, जल, आणि अग्नि—ज्यांना इंद्रियांनी जाणता येते. शरीरात प्रत्येक इंद्रिय आपल्या ठिकाणी स्थापित असते; शरीर पृथ्वीचे, तर प्राणवायु वायूचे स्वरूप आहे. आकाशातून छिद्र निर्माण होतात; जलातून प्रवाह निर्माण होतो; प्रकाश डोळ्यांचे स्वरूप घेतो, आणि चेतना हे मन म्हणून ओळखले जाते. गाव, वस्तू आणि इंद्रियांचे विषय, हे सर्व त्याच्या शक्तीतून उत्पन्न होतात; अशा प्रकारे सनातन पुरुष सर्व जगांची निर्मिती करतो. या सर्व प्रक्रियेच्या पार्श्वभूमीवर, एक प्रश्न उपस्थित होतो: विष्णू या मृत्युलोकात मानवरूपात कसा जन्म घेतला? हे, हे ब्रह्मन्, आमचे मोठे आश्चर्य आणि शंका आहे. सर्वात वेगवान मार्गाने मानवरूपात कसे येता आले? हा विष्णूचा अद्भुत चमत्कार देव आणि दानव दोन्ही सांगतात. हे महान ऋषी, आम्हाला विष्णूच्या अद्भुत उत्पत्तीची कथा सांग, ज्याची शक्ती आणि तेज अपरिमित आहे. आता आम्हाला विष्णूच्या खऱ्या स्वरूपाची माहिती दे, ज्याचे कर्म आश्चर्यकारक आहे—तो देव, देवांचा सर्वोच्च, दुःखाचा नाश करणारा, कसा जन्माला आला? तो सर्वव्यापी आहे, विश्वाचा स्वामी, सर्व जगांचा सर्वोच्च शासक, निर्माण करणारा, पालन करणारा, आणि संहार करणारा, सर्व प्राण्यांना सुख देणारा. तो अविनाशी, शाश्वत, अनंत, वाढ आणि क्षयमुक्त, स्पर्शरहित, निर्गुण, सूक्ष्म, स्थितप्रज्ञ आणि निर्मळ आहे. तो सर्व बंधनांपासून मुक्त, अस्तित्वातच स्थिर, बदलरहित, सर्वव्यापी, शाश्वत, सर्वोच्च आत्मा, आणि चिरंतन आहे. तो स्थिर, शुद्ध, सर्वव्यापी, नेहमी संतुष्ट, निर्भर, ज्याची शुद्धता ऐकली जाते, आणि कृतयुगात त्याचा हिरवट रंग होता. देवतांमध्ये तो वैकुंठ म्हणून ओळखला जातो; मानवांमध्ये कृष्ण म्हणून. त्याचे कर्म अत्यंत गहन आणि अद्भुत आहे. आम्हाला इच्छा आहे की त्याच्या भूतकाळ आणि भविष्यकालाची कथा ऐकावी—तो जो अप्रकट असूनही प्रकट चिन्हांनी ओळखला जातो, हा धन्य भगवान. नारायण हेच अनंत आत्मा, अक्षय स्रोत आहे; नारायणरूपात हरी शाश्वत अस्तित्वात होता. ब्रह्मा, शक्र, रुद्र, धर्म, शुक्र, आणि बृहस्पती—या सर्वांना आद्य स्वरूप असलेल्या भगवानाने पूर्वी ब्रह्मा निर्माण केला. तो आदिपुरुष, पूर्वीच्या कल्पात, प्रजापतींची निर्मिती केली; अशा प्रकारे, सर्व जगांचा स्वामी विष्णू—हरी यदुवंशात मृत्युलोकात का आला? आता, देवांचा देव विष्णू, सर्वशक्तिमान, आदिपुरुष, शाश्वत आणि अविनाशी—त्याला नमस्कार करून, त्याच्या चार स्वरूपांचा सार, निर्गुण आणि सगुण, श्रेष्ठ, महान, आणि अपरिमित—त्याला नमस्कार. यज्ञ हेच त्याचे अंग, सर्व वस्तू हेच त्याचे अंग, देव आणि अन्य सर्वांनी इच्छिलेला, त्याच्यापेक्षा सूक्ष्म काही नाही, मोठेही काही नाही—त्याला नमस्कार. ज्याने हे सर्व जग, चल आणि अचल, व्यापले आहे—जो अजन्मा, प्रकट आणि अप्रकट, दृश्य आणि अदृश्य, आणि सर्वांपेक्षा वेगळा आहे—त्याला नमस्कार. जी निर्मिती आणि संहार म्हटली जाते, ती ब्रह्मा, आद्य देव, ध्यानाने ओळखली जाते. विष्णू, स्थितप्रज्ञ, शुद्ध, शाश्वत, एकरूप, विजयी—त्याला नमस्कार. हिरण्यगर्भ, हरी, शंकर, वासुदेव, उद्धारकर्ता, जगांचा निर्माता, पालक आणि संहारक—त्यांना नमस्कार. विष्णू, ज्याचा स्वरूप एक आणि अनेक आहे, स्थूल आणि सूक्ष्म, प्रकट आणि अप्रकट, आणि मुक्तीचा कारण आहे—त्याला नमस्कार. ज्याच्यामुळे जगाची निर्मिती, पालन आणि संहार होते, जो विश्वाचा सार आहे—त्याला नमस्कार. विश्वाचा आधार, सर्वात सूक्ष्म, सर्व प्राण्यांत वास करणारा, अव्यय, सर्वोच्च पुरुष—त्याला नमस्कार. ज्ञानस्वरूप, अत्यंत शुद्ध, सर्व वस्तूंच्या खऱ्या स्वरूपात वास करणारा, भ्रमामुळे विविधरूपात जाणला जाणारा—त्याला नमस्कार. विष्णू, संहारकाळी ग्रास करणारा, निर्मिती आणि पालनाचा स्वामी, अनादी, जगांचा शासक, अजन्मा, अविनाशी, आणि अक्षय—त्याला नमस्कार. पूर्वी धन्य कमलजन्म ब्रह्माने, श्रेष्ठ ऋषी आणि यक्षांनी विचारले तेव्हा सांगितलेली कथा, आता मी तुम्हाला सांगणार आहे.