शत्रूंचा संहार करणारा, ज्याने आपल्या दाताच्या टोकाने पृथ्वी उचलली, आणि ज्याने इंद्रासाठी या अविनाशी त्रैलोक्याचा विजय मिळवला—तोच देवांचा श्रेष्ठ, ज्याने पृथ्वी जिंकून देवांना दिली. सिंहाचा रूप घेऊन त्याने पृथ्वीला दोन भागांत विभागले आणि पुन्हा एकदा तिचा संहार केला. प्राचीन काळी, त्याने बलाढ्य हिरण्यकशिपू या राक्षसाचा वध केला; अग्नीच्या रूपात, युगाच्या अंताला तो महान संहारक और्व झाला. हरी, जो पाताळात निवास करून समुद्रातील पाणी पितो, तोच हजार पायांचा ब्रह्म, हजार किरणांचा आणि हजार दानांचा दाता आहे. हजार डोक्यांचा देव, ज्याची प्रत्येक युगात चर्चा होते, ज्याच्या नाभीतून कमळ उत्पन्न झाले, आणि त्या कमळावर ब्रह्मा, प्रजापती, जन्माला आला. एका महासागरात, नागलोकात, सोन्याचा कमळ त्याच्या कोंबासह होता, आणि त्याने तारकासोबतच्या युद्धात राक्षसांचा वध केला. या देवाने, सर्व शस्त्रांनी युक्त दिव्य रूप धारण करून, हृदयातील गुहेत निवास करणाऱ्या प्रेरणेतून, कालनेमीचा वध केला. क्षीरसागराच्या टोकावर, अमृताच्या समुद्रात, तो योगात शिरून, महान अंधारात विश्रांती घेतो. अदितीने आपल्या तपाच्या तीव्रतेने प्राचीन इंद्राला गर्भात धारण केले, आणि देवांच्या मंथनातून उत्पन्न झालेल्या गर्भाला स्थान देऊन, इंद्राला राक्षसांच्या संकटात मदत केली. त्याने योगाच्या पायऱ्या निर्माण करून, राक्षसांना पाण्यात फेकले आणि देवांना त्रैलोक्याचे स्वामी केले, तसेच इंद्राला देवांचा अधिपती म्हणून स्थापन केले. गृह्याग्नीच्या विधीने, आणि होमाच्या कृतीने, त्याने अग्नी, वेद, दीक्षा आणि पवित्र इंधन स्थिर केले. त्याने अभिषेक पात्र, यज्ञसामग्री, आणि अर्घ्य तयार केले; हात खाली वळवून, यज्ञातील भागीदारांची निर्मिती केली. त्याने देवांना यज्ञातील भागीदार, आणि पितरांना पितृयज्ञातील भागीदार केले; उपभोगासाठी, त्यांना यज्ञकर्मात गुंतवले. त्याने पात्रे, दान, दीक्षा, पवित्र पीठ, मूसळ, यज्ञस्तंभ, इंधन, समिधा, सोम, शुद्धीकरण करणारे, आणि वेढणाऱ्या काठी निर्माण केल्या. यज्ञसामग्री, विविध पात्रे, सहाय्यक, यजमान, पुरोहित, आणि श्रेष्ठ यज्ञ त्याने तयार केले. प्राचीन काळी, सर्वोच्च कृतीने, त्याने युगानुसार सर्वांचे विभाजन केले आणि आपल्या शक्तीने जगांची निर्मिती केली. क्षण, डोळ्यांची पापणी, वेळेचे मोजमाप, कालखंड, त्रिविध काल, मुहूर्त, तिथी, महिने, दिवस, आणि वर्ष याची निर्मिती केली. ऋतु, कालाचे संयोग, त्रिविध मोजमाप, जीवनाचे क्षेत्र, वृद्धी, चिन्हे, आणि रूपाची शोभा त्याने निर्माण केली. तीन लोक, तीन देव, त्रैविध्य वेद, तीन अग्नी, त्रिविध काल, तीन कृती, तीन वर्ग, आणि तीन गुण त्याने निर्माण केले. सर्व जग त्याने अनंत कृतीने निर्माण केले; सर्व प्राण्यांत उपस्थित असलेला, सर्व गुणांचा धारक. इंद्रियांच्या योगाने लोकांना आनंद देणारा, योगानेच येणारा-जाणारा, तोच धर्म, तोच प्रभु. तोच धर्मयुक्तांसाठी मार्ग, अधर्मयुक्तांसाठी अमार्ग, चार वर्णांचा उत्पत्ती आणि रक्षण करणारा. चारfold ज्ञान जाणणारा, चार आश्रमांत स्थित, दिशांचा, आकाशाचा, पृथ्वीचा, वायूचा, आणि अग्नीचा स्वरूप असलेला. चंद्र-सूर्याच्या प्रकाशाचा एकत्रित स्वरूप, युगांचा अधिपती, रात्रीचा भ्रमण करणारा; सर्वोच्च प्रकाश म्हणून ऐकला जाणारा, सर्वोच्च तप म्हणून ऐकला जाणारा. काहींनी ज्याला सर्वोच्च, काहींनी अनसर्वोच्च म्हणतात, तोच परमात्मा; आदित्यांमध्ये देव, दैत्यांचा संहारक, सर्वव्यापी. युगांच्या अंताला संहार करणारा, जगांचा संहार करणाऱ्यांचा संहारक, जगांच्या पुलांमध्ये पुल, शुद्ध कर्म करणाऱ्यांमध्ये शुद्ध. वेद जाणणाऱ्यांनी जाणावा, सर्जनशील शक्ती असणाऱ्यांचा स्वामी; सौम्यांत सोमाचा मूर्तिमान, तेजस्वींमध्ये अग्नीचा मूर्तिमान. इंद्रांमध्ये अधिपती, तपस्वींमध्ये तपाचा सार, शिस्त पाळणाऱ्यांमध्ये विनय, तेजस्वींमध्ये तेज. रूपवाल्यांमध्ये रूप, उद्दिष्ट असणाऱ्यांमध्ये उद्दिष्ट; आकाशात जन्मलेला वायू, वायूपासून प्राण, प्राणापासून यज्ञात भक्षण करणारा अग्नी. स्वर्गात तो यज्ञातील अग्नी, प्राणरूपात अग्नी, मधूचा वध करणारा; सारातून रक्त, रक्तातून मांस उत्पन्न होते. मांसातून मेद, मेदातून हाड, हाडातून मज्जा, आणि मज्जातून वीर्य उत्पन्न होते. वीर्यापासून गर्भ तयार होतो, ज्याचे मूळ सार आहे; या प्रक्रियेत पाण्याचा पहिला भाग चंद्रमंडल म्हणतात. गर्भ, गर्भाशयातील उष्णतेने उत्पन्न झालेला, दुसरा मंडल आहे; वीर्य सोमाचा स्वरूप, आणि मासिक रक्त अग्नीचे स्वरूप. त्यांचे गुण सारानुसार अनुसरतात; बीजात चंद्र आणि अग्नी उपस्थित असतात; कफ समूहात वीर्य, आणि पित्त समूहात रक्त असते. कफाचे स्थान हृदय, पित्ताचे स्थान नाभी; शरीराच्या मध्यभागी हृदय हे मनाचे स्थान आहे. नाभी आणि आतल्या गुहेत अग्नीचा देव निवास करतो; मन प्रजापती आहे, आणि कफ चंद्राचे रूप आहे. पित्त अग्नी आहे; म्हणूनच जग अग्नी आणि चंद्राचे स्वरूप आहे. गर्भ अशा प्रकारे वाढतो, गाठीसारखा आकार घेतो. वायू, परमात्म्यासह एकत्रित, शरीरात प्रवेश करतो; शरीरात पाच विभागात स्वतःला विभागतो आणि कार्य करतो. प्राण, अपान, समान, उदान, आणि व्यान; प्राण शरीरात परमात्म्याचे पोषण करतो. अपान शरीराच्या खालच्या भागात कार्य करतो, उदान वरच्या भागात; व्यान सर्वत्र व्यापतो, आणि समान संतुलन राखतो.