महर्षे, आम्हाला कृपया सविस्तर सांग, जेव्हा ते पृथ्वीवर अवतीर्ण झाले, तेव्हा त्यांनी कोणती कर्मे केली? हे उत्तम वक्त्या, आम्हाला त्यांच्या अद्भुत आणि अलौकिक कृत्यांची कथा सांग. तो भगवंत, देवांचा देव, सर्वश्रेष्ठ देव — तो कसा वासुदेवकुळात, वसुदेवाच्या घराण्यात, अमरांनी वेढलेला, सद्गुणी आणि धर्मनिष्ठ लोकांनी अलंकृत होऊन अवतरला? तो स्वर्गलोक सोडून, या मर्त्यलोकात का आला? जो देव आणि मानवांचा अधिपती आहे, जो अविनाशी आहे, स्वर्ग आणि पृथ्वीचा आदि आहे, तो येथे का अवतरला? तो दिव्य आत्मा, जो एकटा संपूर्ण जगाचा कल्याणाचा चक्र फिरवतो, तो मानवांमध्ये का आला? चक्र आणि गदा धारण करणारा, गोपालक आणि सर्व प्राण्यांचा रक्षक असलेला विष्णू, त्याचे मन मानवांकडे कसे वळले? तो परमेश्वर, पृथ्वीवर येऊन गवळण कसा झाला? जो पंचमहाभूतांना धारण करणारा आणि सर्व जीवांचा आत्मा आहे, तो पृथ्वीवर एका स्त्रीच्या गर्भात कसा आला? जो त्रिविक्रम म्हणून तीन पावलांत विश्व जिंकतो, देवांच्या इच्छेने, तो या पृथ्वीवर कसा जन्माला आला? ज्याने लोकांचे मार्ग निश्चित केले, धर्म, अर्थ आणि काम या तीन पुरुषार्थांची स्थापना केली, आणि काळाच्या शेवटी, जलस्वरूप धारण करून संपूर्ण विश्व पिऊन टाकले — त्याने आपला दृश्यमान आणि अदृश्य स्वरूप एकत्र करून जग एका महासागरात विलीन केले. तो प्राचीन वराह-रूप धारण करणारा, शत्रूंचा संहार करणारा, आपल्या दाताच्या टोकाने पृथ्वी उचलणारा, आणि पूर्वी इंद्राच्या हितासाठी हे अविनाशी त्रैलोक्य जिंकणारा. तो देवश्रेष्ठ, ज्याने पृथ्वी जिंकून देवांना दिली; नंतर सिंहरूप धारण करून पृथ्वीचे दोन तुकडे केले. ज्याने प्राचीन, बलवान हिरण्यकशिपु राक्षसाचा वध केला; आणि काळाच्या शेवटी, अग्नी रूप घेऊन महान संहारक और्व झाला. हरि, जो पाताळात राहून समुद्राचे पाणी प्याला; सहस्रपाद ब्रह्म, हजार किरणांचा आणि हजार दानांचा दाता; हजार डोकी असलेला देव, ज्याच्या नाभीतून कमळ उमटले, जिथे ब्रह्मदेवाचा जन्म झाला. एकाच महासागरात, नागलोकात, सोन्याच्या कमळावर, ताऱकासुराशी युद्धात दैत्यांचा वध करणारा. ज्याने सर्व अस्त्रे धारण करून, अंतःकरणातील आत्म्याच्या प्रेरणेने, कालनेमिचा संहार केला. दूधाच्या समुद्राच्या टोकाशी, अमृताच्या सागरात, तो अनंत योगात, अंधकारात विश्रांती घेतो. अदितीने आपल्या दिव्य तपस्येने, देवांना घडवणारा प्राचीन इंद्र गर्भात धारण केला, आणि देवांनी मिळून त्या गर्भाचे स्थापन केले, जेणेकरून इंद्र राक्षसांनी त्रस्त असताना त्याला मदत मिळावी. त्याने योगाचे पायऱ्या निर्माण करून, दैत्यांना पाण्यात टाकले आणि देवांना त्रैलोक्याचा स्वामी केले, इंद्राला देवांचा अधिपती बनवले. त्याने गृह्याग्नि, हवन, वेद, दीक्षा, आणि समिधा निश्चित केली. स्नानपात्र, समिधा, अभिषेक, आणि हात खाली करून यज्ञभाग भोगणारे देवही त्याने निर्माण केले. त्याने देवांना हविर्भाग दिला, पितरांना पिंडदान, आणि त्यांच्या उपभोगासाठी यज्ञाच्या विधीनुसार यज्ञकर्मात गुंतवले. पात्रे, दक्षिणा, दीक्षा, पिष्टपिण्ड, मुसळ, यूप, समिधा, चमचा, सोम, शुद्धीकरण करणारे, आणि वेदीची काठे — हे सर्व त्याने निर्माण केले. यज्ञसामग्री, विविध पात्रे, सहाय्यक, यजमान, ऋत्विक, आणि श्रेष्ठ यज्ञही त्याने घडवले. प्राचीन काळी, त्याने आपल्या परमकर्माने युगानुसार सर्वांची विभागणी केली आणि आपल्या सामर्थ्याने लोकांची निर्मिती केली. क्षण, निमिष, काळमाप, वेध, त्रैकालिक विभागणी, मुहूर्त, तिथी, महिने, दिवस, आणि वर्षही त्याने निर्माण केले. ऋतु, संयोग, त्रैगुण्य, क्षेत्र, वाढ, चिन्हे, आणि रूपाची शोभाही त्याने घडवली. तीन लोक, तीन देव, त्रैविद्य, तीन अग्नि, त्रैकालिक विभागणी, तीन कर्मे, तीन वर्ण, आणि तीन गुण — हे सर्व त्याच्यापासून उत्पन्न झाले. अनंत कर्मांनी त्याने सर्व लोकांची निर्मिती केली; तो सर्व प्राण्यांत व्यापलेला, सर्व गुणांचा स्वामी आहे. तो योगाने इंद्रियांपासून प्रारंभ करून लोकांना आनंद देतो. योगानेच येणं-जाणं करणारा, तोच धर्माचा अधिपती आहे. सत्कर्मींना तो मार्ग आहे, दुष्टांना मार्गाचा अभाव; चार वर्णांचा आद्य आणि रक्षक. चार प्रकारच्या ज्ञानाचा ज्ञाता, चार आश्रमांत वास करणारा, दिशा, आकाश, पृथ्वी, वायू, आणि अग्नी — हे सर्व तोच आहे. तो चंद्रसूर्यस्वरूप तेज, युगांचा स्वामी, रात्रभर भटकणारा; श्रुत्यांमध्ये ज्याला परम तेज म्हणतात, परम तप म्हणतात. कोणी त्याला परम म्हणतात, कोणी अप्रम; तोच परमात्मा, आदित्यांमध्ये देव, दैत्यानांमध्ये संहारक, सर्वव्यापी. युगांच्या शेवटी संहार करणारा, संहारकांचा संहारक, लोकांच्या पुलांमध्ये पूल, शुद्धांत शुद्ध. वेदज्ञांना ज्याने जाणावे लागते, सर्जनशील शक्तीच्या स्वामींमध्ये स्वामी; मृदूंमध्ये सोमस्वरूप, तेजस्वींमध्ये अग्निस्वरूप. इंद्रांमध्ये अधिपती, तपस्वींमध्ये तपाचा सार, संयम पाळणाऱ्यांत विनय, तेजस्वींमध्ये तेज. रूप असणाऱ्यांत रूप, ध्येय असणाऱ्यांत ध्येय, आकाशातून उत्पन्न झालेला वायू, वायूपासून प्राण, प्राणापासून हविर्भक्ष अग्नी. स्वर्गात तो हवनग्राही अग्नी, प्राणरूपाने अग्नी, मधु राक्षसाचा संहारक; सारापासून रक्त, रक्तापासून मांस निर्माण होते. अशा प्रकारे, हे महर्षे, तो भगवंत अनंत रूपांनी, अनंत कृत्यांनी, या जगात प्रकट झाला आणि सर्व सृष्टीचे पालन, संहार व सृजन करतो.