प्रिय वाचक, आता मी तुम्हाला ब्रह्मपुराणातील या पवित्र आणि अद्भुत कथेला एका सलग, भावपूर्ण आणि श्रद्धेने सांगतो. एकदा, उषा आपल्या घरातून निघण्यापूर्वी छाया हिला म्हणाली, "हे कुणालाही सांगू नकोस, विशेषतः मुलांबद्दल." छाया म्हणाली, "ठीक आहे," आणि उषा घरातून निघून गेली. शांत स्वरूपाची इच्छा करत, उषा आपल्या वडिलांच्या, म्हणजे त्वष्टृच्या, घराकडे झपाट्याने गेली आणि त्यांना सर्व काही सांगितले. त्वष्टृ, आपल्या मुलीचे बोल ऐकून, आश्चर्यचकित आणि प्रेमाने म्हणाला, "हे विवाहित स्त्रीला योग्य नाही; तू स्वतंत्रपणे कशी वागू शकतेस? तुझे मुलं आणि तुझा पती सूर्य, त्यांचे काय होईल? मी घाबरलो आहे, प्रिय; मी बांधलेला आहे—तू पुन्हा आपल्या पतीच्या घरात परत जा." पित्याने असे सांगितल्यावरही उषा वारंवार नकार देत, ती झपाट्याने उत्तर कुरु देशात तपश्चर्या करण्यासाठी गेली. तिथे, घोडीचे स्वरूप घेऊन, उषा आपल्या प्रिय सूर्याच्या स्मरणात, ज्याला ती पाहू शकत नव्हती, कठोर तप करायला लागली. दरम्यान, छाया, उषाच्या स्वरूपात, सूर्याशी राहू लागली आणि त्यांना मुलं झाली—सावर्णी, शनी, आणि विष्टी ही दुष्ट कन्या—हे छाया हिची मुलं होती आणि ती नेहमी त्यांना पक्षपातीपणे वागवत असे. उषाचे पुत्र यम, छाया हिच्या या पक्षपाती वागणुकीमुळे रागावले. यम, दक्षिण दिशेचा अधिपती, छायाला पायाने मारले, कारण त्याला पुत्र म्हणून अन्याय झाला होता. छाया रागाने शाप दिला, "पापी, तुझा पाय माझ्या आज्ञेने गळून पडो!" आणि यमचा पाय सुकून गेला; तो वेदनात रडत, आपल्या वडिलांकडे, म्हणजे सवितृकडे, गेला आणि सर्व काही सांगितले. यम म्हणाला, "हे देवश्रेष्ठ, ही माझी आई नाही; कारण आई आपल्या मुलांना शाप देत नाही, जरी त्यांनी तिच्या विरुद्ध काही केले तरी. लहानपणी मी काही चुकीचे केले असेल, तरी खरी आई रागावत नाही; म्हणून ही माझी आई नाही." "मुलांनी जे काही केले—चांगले किंवा वाईट—ते सर्व आईवरच येते; म्हणून तिला 'आई' म्हणतात. ती नेहमी मला जणू जळवणार्या नजरेने पाहते, आणि तिचे शब्द अग्नीप्रमाणे कठोर असतात—ही माझी आई नाही." यमचे हे शब्द ऐकून, सविता विचारात पडला: "छाया हि यमची आई नाही; उषा हि त्याची आई आहे, पण ती दुसरीकडे आहे." उषा, आपल्या शांततेसाठी, उत्तर कुरु देशात तपश्चर्या करत होती, घोडीचे रूप धारण करून. हे कळल्यावर, सूर्यदेव स्वतः आपल्या प्रिय पत्नीच्या, म्हणजे उषाच्या, ज्या घोडीच्या रूपात होती, त्या ठिकाणी गेले, आणि स्वतःही घोड्याचे रूप घेतले. घोडीच्या स्वरूपातील उषाला पाहून, सूर्य घोडा बनून तिच्या मागे धावला; त्याच्या हिणकावण्याचा आवाज आणि रूप पाहून— उषा, आपल्या पतीला समर्पित आणि त्याच्या ध्यानात मग्न, घोड्याच्या आकस्मिक येण्याने घाबरली, कारण तिला तो कोण आहे हे माहीत नव्हते. ती दक्षिण दिशेकडे वेगाने पळाली, "इथे मला कोण वाचवेल—कदाचित ऋषी किंवा देव?" असे विचार करत. तिच्या मागे सूर्य, घोड्याच्या रूपात, जिथे जिथे उषा गेली तिथे तिथे पाठलाग करत होता. प्रेमाच्या प्रभावाखाली, कोण चुकीचे वागू नये? उषा भागीरथी, इतर नद्या, जंगल, आणि वन पार करत गेली. तिने नर्मदा आणि विंध्य, दोन्ही दक्षिण दिशेला, पार केले; भयाने व्याकुळ, त्वष्टृची कन्या गौतमी नदीपर्यंत पोहोचली. जनस्थानमध्ये ऋषी रक्षणकर्ते आहेत असे म्हणतात; म्हणून ती, घोडीच्या रूपात, गौतमीवरील ऋषींच्या आश्रमात गेली. तेव्हा सूर्य, घोड्याच्या रूपात, तिथे आला; जनस्थानचे ऋषी-मुलं त्याला थांबवण्याचा प्रयत्न करू लागले; त्यामुळे रागावून सूर्याने त्यांना शाप दिला, "तुम्ही मला रोखता, म्हणून तुम्ही उंबराच्या झाडात रूपांतरित व्हा!" पण ज्ञानदृष्टीने ऋषींना कळले की हा घोडा उषाचा स्वामी सूर्यदेव आहे; आनंदाने त्यांनी सूर्यदेवाची स्तुती केली. ऋषींच्या स्तुतिपरांती, सूर्यदेव घोडीच्या रूपातील उषाजवळ गेले; घोडीचे आणि घोड्याचे तोंड एकत्र आले. आपल्या पतीला ओळखून, त्वष्टृची कन्या उषा तोंडातून वीर्य सोडली; त्यांच्या वीर्यातून दोन्ही अश्विनीकुमारांचा जन्म गंगेत झाला. तेथे देव, सिद्ध, ऋषी, नद्या, गायी, औषधी, देवता आणि दिव्य तेजस्वी लोक जमले. सात घोड्यांचा धर्मरथ, अरुण सूर्याचा सारथी, यम, मनु, वरुण, आणि शनी विवस्वताचा पुत्र—हे सर्व तिथे आले. पवित्र यमुना आणि महान तापी नदी, आपापल्या स्वरूपात, तेथे आले, हे पाहून आश्चर्यचकित झाले. तुम्हाला पाहून, त्यांचा सासरा देखील आला; त्याचा हेतू ओळखून, सूर्याने आपल्या सासऱ्याशी बोलले: "उषाच्या आनंदासाठी, जी अत्युत्तम तपश्चर्या करते आहे, हे प्रजापती, तू मला यंत्रावर बसव आणि माझे तेज अनेक भागात विभाग—जितके तिच्या सुखासाठी आवश्यक आहे, तितके." "तसेच होईल," असे त्वष्टृने सांगितले आणि सोमनाथाच्या उपस्थितीत सूर्याचे तेज विभागले; तेव्हापासून तो स्थान प्रभास म्हणून ओळखला जातो. जिथे उषा आपल्या पतीशी, घोड्याच्या स्वरूपात, गौतमी नदीत एकत्र झाली—जिथे अश्विनीकुमारांचा जन्म झाला—ते स्थान अश्वतीर्थ म्हणून ओळखले जाते. ते भानुतीर्थ म्हणूनही ओळखले जाते, आणि पंचवटीचा आश्रमही तिथे आहे. तापी आणि यमुना आपले वडील पाहण्यासाठी तिथे आल्या. अरुणा, वरुणा आणि गंगा या नद्यांच्या शुभ संगमावर, देवता आपापल्या पवित्र स्थळी एकत्र जमले. तेथे नऊ हजार पवित्र स्थाने आहेत, जिथे स्नान आणि दान केल्याने अक्षय पुण्य मिळते. या कथा केवळ स्मरण, पठण किंवा श्रवण केल्याने, हे नारद, सर्व पापांपासून मुक्ती, धर्म, आणि आनंद प्राप्त होतो. ही कथा अशीच पवित्र, अद्भुत आणि पुण्यदायी आहे.