सर्व पुण्यवान स्त्रियांमध्ये जशी अरुंधती सर्वोच्च स्थानावर आहे, तसेच सर्व तीर्थांमध्ये पुरुषोत्तम हे श्रेष्ठ मानले गेले आहेत. ज्या प्रकारे मोक्षविद्या सर्व विद्यांमध्ये सर्वोच्च आहे, त्या प्रमाणे पुरुषोत्तम तीर्थ सर्व तीर्थांत श्रेष्ठ आहे. जसा राजा सर्व पुरुषांमध्ये श्रेष्ठ आहे, आणि कामधेनु सर्व गायींमध्ये, तसाच पुरुषोत्तम सर्व तीर्थांमध्ये सर्वोच्च आहे. जसे सोनं सर्व रत्नांमध्ये श्रेष्ठ आहे, आणि वासुकी नागांमध्ये, तसेच पुरुषोत्तम तीर्थ सर्व तीर्थांमध्ये उत्कृष्ट आहे. प्रह्लाद जसा सर्व दैत्यांमध्ये श्रेष्ठ, आणि राम सर्व धनुर्धरांमध्ये, तसेच पुरुषोत्तम हे सर्व तीर्थांमध्ये सर्वोच्च आहे. जसा मकर जलचरांमध्ये आणि सिंह सर्व पशूंमध्ये श्रेष्ठ आहे, तसाच पुरुषोत्तम सर्व तीर्थांमध्ये उत्कृष्ट आहे. जसा क्षीरसागर सर्व समुद्रांमध्ये, आणि नद्यांचा स्वामी सर्व नद्यांमध्ये श्रेष्ठ आहे, तसाच पुरुषोत्तम सर्व तीर्थांमध्ये सर्वोच्च आहे. वरुण जसा जलचरांचा स्वामी, आणि यम सर्व नियंत्यांमध्ये, तसेच पुरुषोत्तम सर्व तीर्थांमध्ये श्रेष्ठ आहे. नारद जसा दिव्य ऋषींमध्ये श्रेष्ठ आहे, तसेच पुरुषोत्तम सर्व तीर्थांमध्ये सर्वोच्च आहे. सोनं जसं सर्व धातूंमध्ये श्रेष्ठ आहे, आणि दक्षिणा सर्व शुद्धीमध्ये, तसाच पुरुषोत्तम सर्व तीर्थांमध्ये श्रेष्ठ आहे. दक्ष जसा सर्व प्रजापतींमध्ये आणि कश्यप सर्व ऋषींमध्ये श्रेष्ठ, तसाच पुरुषोत्तम सर्व तीर्थांमध्ये सर्वोच्च आहे. सूर्य जसा सर्व ग्रहांमध्ये, आणि प्रणव सर्व मंत्रांमध्ये श्रेष्ठ, तसाच पुरुषोत्तम सर्व तीर्थांमध्ये श्रेष्ठ आहे. जसा अश्वमेध यज्ञ सर्व यज्ञांमध्ये श्रेष्ठ आहे, तसा तो क्षेत्र सर्व तीर्थांमध्ये सर्वोच्च आहे. धान्य जसं सर्व वनस्पतींमध्ये, आणि गवतांमध्ये गवतांचा स्वामी, तसाच पुरुषोत्तम सर्व तीर्थांमध्ये श्रेष्ठ आहे. जशी सर्व पुण्य पाण्यांची धर्मनिष्ठा संसारसागरातून तारते, तसाच सर्व तीर्थांमध्ये तो पुरुषोत्तम परमश्रेष्ठ आहे. हे द्विजश्रेष्ठ, सर्व पुण्य पाणी, तीर्थ, जप, यज्ञ, व्रत, तप आणि दान यांच्या फळांचे वर्णन पुढे केले आहे. हे ब्राह्मणहो, पृथ्वीवर यासारखे दुसरे काहीच नाही; पुन्हा पुन्हा सांगण्याची गरजच नाही. खरोखर, खरोखर, पुन्हा खरोखर सांगतो, ते क्षेत्र अत्यंत महान आहे; पुरुषोत्तम नावाच्या त्या स्थळाचे एकदाही दर्शन झाले तरी, जणू कोणी समुद्रात स्नान केल्यासारखा शुद्ध होतो. जेव्हा ब्रह्मज्ञान प्राप्त होते, तेव्हा पुन्हा गर्भात परतावे लागत नाही; जिथे हरि वास करतो, त्या पुरुषोत्तम क्षेत्रातच हे घडते. तेथे एक वर्ष, किंवा फक्त एक महिना जरी उपासना केली, जप, अर्पण किंवा मोठे तप केले, तरीही त्या ठिकाणी केलेल्या सर्व साधनेचे फळ मिळते. तो पुरुष त्या ठिकाणी केलेल्या पुण्यामुळे, योगेश्वर हरिच्या निवासस्थानात, विविध स्वर्गीय रमणींसोबत आनंद भोगून, अखेरीस परमपदाला प्राप्त होतो. युगाच्या शेवटी, पुन्हा मर्त्यलोकात परत येऊन, तो श्रेष्ठ पुरुष योगी आणि ब्राह्मणांच्या घरात जन्म घेतो, ज्ञान आणि त्याच्या साधनेला समर्पित असतो. वैष्णव योग प्राप्त करून, तो हरिच्या मुक्तीला, तसेच कल्पवृक्ष, राम, कृष्ण आणि भगवंताच्या सहवासाला प्राप्त होतो. मार्कंडेय, इंद्रद्युम्न, माधव यांच्या महिमा, स्वर्गद्वाराचा गौरव, समुद्राचा नियम, शुद्धीचा योग्य काळ, भागीरथीचे संगम—हे सर्व मी तुला सांगितले आहे, तू जे काही श्रेष्ठ ऐकू इच्छितोस ते. इंद्रद्युम्नाचा महिमा, सर्व अद्भुत गोष्टी, पुरुषोत्तमाचा गूढ, प्राचीन, अत्यंत गुप्त, पावन आणि संसारमुक्त करणारा रहस्य मी तुला सांगितला आहे. तरीही आम्हाला या पुण्यस्थळांच्या विस्तृत वर्णनाचे ऐकून समाधान झालेले नाही; तू पुन्हा संपूर्णपणे ते परमगूढ, सर्वोच्च पुण्यक्षेत्राचे श्रेष्ठत्व, सर्वांना मागे टाकणारे, सांग. हाच प्रश्न पूर्वी नारदाने मला मोठ्या प्रयत्नाने विचारला होता, तेव्हा मी त्याला हे सांगितले होते. तप, यज्ञ आणि दान यांमध्ये पुण्यपाण्यांची शुद्धी मानली जाते; हे सर्व मी तुझ्याकडून ऐकले आहे, हे जगाचा आधार आणि स्वामी. स्वर्गात, पृथ्वीवर आणि पाताळात किती तीर्थस्थाने आहेत? आणि त्या सर्व तीर्थांमध्ये नेहमीच कोणते श्रेष्ठ आहे? स्वर्ग, पृथ्वी आणि पाताळ या तिन्ही लोकांत चार प्रकारची तीर्थस्थाने आहेत—दैवी, दैत्य, आणि तांबड्या वर्णाची. या तिन्ही लोकांमध्ये, मानवी तीर्थस्थाने देवता आणि इतरांकडून प्रसिद्ध आहेत; आणि त्यातही ऋषींनी स्थापन केलेली तीर्थस्थाने अतुलनीय आहेत. ऋषी आणि तीर्थांपासून दैत्य तीर्थांची उत्पत्ती होते, जी फार पुण्य देतात; आणि दैत्यांपासून दैवी तीर्थांची, जी सर्व कामना पूर्ण करणारी आहेत. ब्रह्मा, विष्णु आणि शिव यांनी जी स्थापन केली आहेत, ती दैवी तीर्थस्थाने म्हणतात; या तिघांपासून जे काही निर्माण झाले आहे, त्यापलीकडे काहीच ज्ञात नाही. तिन्ही लोकांमध्ये तीर्थस्थाने पवित्र मानली जातात; त्यातही जंबूद्वीपातील तीर्थ त्यांच्या असंख्य गुणांमुळे प्रसिद्ध आहे. जंबूद्वीपात, भारतभूमी हे तीर्थ आहे, जे तिन्ही लोकांत प्रसिद्ध आहे, कारण हे कर्मभूमी आहे; म्हणूनच ते तीर्थ म्हणतात. याच भारतभूमीत, हिमालय आणि विंध्य पर्वतांमध्ये मी तुला सांगितलेली तीर्थस्थाने आणि सहा दिव्य नद्यांचा समावेश आहे. तसेच, हे ब्राह्मण, दक्षिण समुद्र आणि विंध्य पर्वतांदरम्यान देवांनी उत्पन्न केलेल्या नद्या—या बारा नद्या श्रेष्ठ म्हणून ओळखल्या जातात. कारण भारतभूमी ही पुण्यभूमी आहे, देवांनी सन्मानित आणि कर्मभूमी म्हणून ओळखली जाते, म्हणून ती प्रसिद्ध आहे. ऋषींची तीर्थस्थाने आणि देवांनी उत्पन्न केलेली तीर्थस्थाने, काही ठिकाणी दैत्यांनी घेतली, ती दैत्य तीर्थस्थाने म्हणून ओळखली जातात.