मार्कंडेय ऋषीने अत्यंत भक्तिभावाने परमेश्वराची स्तुती केली. त्यांनी विनवले, “देवतांचा अधिपती, सर्व विश्वाचा कारणस्वरूप, दयाळू हो. सर्वांचे सर्जक, माझे पालन करणारे, जलात वास करणारे, मधुचा वध करणारे, कृपा कर. लक्ष्मीचे प्रिय, त्रैस्त्रिंश देवांचे स्वामी, कंस आणि केशीचा संहार करणारे, अरिष्टाचा नाश करणारे, दया कर.” ते पुढे म्हणाले, “असुरांचा संहार करणारे कृष्णा, दानवांचा अंत करणारे, मथुरेत वास करणारे, यादवांचे आनंद, तुम्ही इंद्राचे धाकटे भाऊ, वरदाते, अविनाशी, पृथ्वी, जल, अग्नी, वायू—सर्व तुम्हीच आहात. आकाश, मन, अहंकार, बुद्धी, प्रकृती, आणि सत्त्वगुणादी सर्व गुण तुम्हीच आहात, हे जगन्नाथा.” “संपूर्ण विश्वात व्यापून राहणारे पुरुष, परम पुरुषाहूनही श्रेष्ठ, सर्व इंद्रिय आणि शब्दादी विषय तुम्हीच आहात. दिशांचे रक्षक, धर्म, वेद, यज्ञ—सर्वांत तुम्हीच वास करता. तुम्ही इंद्र, शंकर, यज्ञ, अग्नी—सर्व तुम्हीच. यमराज, राक्षसांचा अधिपती, वरुण, वायू, कुबेर—सर्व रूपे तुमचीच.” “ईशान, अनंत, गणेश, षण्मुख, वसु, रुद्र, आदित्य, आकाशातील जीव—सर्व तुम्हीच. दानव, यक्ष, दैत्य, मरुत, सिद्ध, अप्सरा, नाग, गंधर्व, चारण—सर्व तुमच्याच रूपात आहेत. पितर, वालखिल्य, प्रजापती, ऋषी, महर्षी, अश्विनी कुमार, रात्रचारी—सर्व तुम्हीच.” “जगातील सर्व जिवंत जीव—काहीही असो—सर्व काही तुमच्याच रूपात आहे. ब्रह्मदेवापासून अगदी गवताच्या काडीपर्यंत सर्व काही तुम्ही व्यापले आहे. भूत, वर्तमान, भविष्य—सर्व काळ, जड-अजड जग—सर्व काही तुम्हीच. तुमचे परम रूप अचल, अमर, निश्चित आहे.” “ब्रह्मदेवालाही हे कळत नाही; मग इतरांनी कसे समजावे? तुम्ही शुद्ध, सनातन, प्रकृतीपलीकडचे आहात. अव्यक्त, अनंत, सर्वव्यापी, महान, आकाशाहून श्रेष्ठ, शांतीस्वरूप, अजन्मा, सर्वशक्तिमान, अविनाशी—हे सर्व तुमच्याच ठिकाणी आहे.” “गुणरहित, दोषरहित अशा तुमची स्तुती कोण करु शकतो? मी जे काही स्तवन केले, ते माझ्या मर्यादित बुद्धीने केले आहे. कृपया, हे अविनाशी देव, मी केलेल्या त्रुटी क्षमा कर.” मार्कंडेय ऋषीने अशा प्रकारे स्तुती केल्यावर, भगवंत अत्यंत प्रसन्न झाले. त्यांचा गंभीर, मेघगर्जनेसारखा स्वर ऐकू आला. त्यांनी सांगितले, “माझ्या प्रिय ऋष्या, तुझ्या मनातील इच्छा सांग. मी तुला सर्व काही देईन.” भगवंताची वाणी ऐकून, आनंदित मनाने मार्कंडेय म्हणाले, “हे प्रभो, मी तुम्हाला आणि तुमच्या परम मायेचे ज्ञान मिळवू इच्छितो. तुमच्या कृपेने माझी स्मरणशक्ती कधीही क्षीण होऊ नये. हे कमलनयन, शरीरात सतत वावरणारे, अविनाशी तुम्ही कोण, हे मला जाणून घ्यायचे आहे. तुम्ही स्वतः इथे बालरूप धारण करून का राहता? हे सर्व विश्व तुमच्यात विलीन झाले असताना तुम्ही इथे का आहात, हे समजावून सांगा. हे पापरहित प्रभो, सर्व जग तुमच्या देहात कसे आहे आणि तुम्ही इथे किती काळ राहणार आहात, हे मला जाणून घ्यायचे आहे. हे देवाधिदेव, मी हे सर्व सत्य आणि तपशीलवार ऐकू इच्छितो. मी जे अद्भुत दृश्य पाहिले, त्याचे खरे स्वरूप मला सांगा.” मार्कंडेयच्या या विनंतीवर, तेजस्वी देवाधिदेव त्याला शांत केले आणि म्हणाले, “हे ब्राह्मणश्रेष्ठ, अगदी देवतांनाही माझे खरे स्वरूप ज्ञात नाही. पण तुझ्यावर स्नेह असल्याने मी हे सर्व सांगतो. तू पितरांचा भक्त आहेस, आणि केवळ माझ्याच आश्रयाला आला आहेस; म्हणून मी तुझ्या समोर प्रकट झालो. तुझे ब्रह्मचर्य महान आहे.” “पूर्वी मी जलांना ‘नारा’ हे नाव दिले, म्हणून मी ‘नारायण’ म्हणून ओळखला जातो; ती नेहमी माझे निवासस्थान आहे. मीच नारायण, सनातन, अविनाशी, सर्व सृष्टीचा सर्जक आणि संहारक आहे. मी विष्णू, मी ब्रह्मा, मीच शक्र (इंद्र), मी वैश्रवण (कुबेर) आणि यमराज आहे. मी शंकर, सोम, कश्यप, प्रजापती, धाता, विधाता, आणि मीच यज्ञ आहे.” “अग्नी माझे तोंड, पृथ्वी माझे पाय, चंद्र-सूर्य माझे नेत्र, आकाश माझे शिर, अंतराळ माझे शरीर, दिशा माझे कान, आणि जल माझ्या घामातून उत्पन्न होते. दिशा आणि आकाश माझे शरीर आहे, वायू माझ्या मनात वास करतो. शेकडो यज्ञांनी मला पूजले गेले आहे, त्यात भरपूर दान दिले गेले.” “जे वेद जाणतात, ते मला दिव्य यज्ञात स्थिर राहून पूजतात; पृथ्वीवरील राजे आणि शासकही स्वर्गाची इच्छा बाळगून मला पूजतात. वैश्यसुद्धा स्वर्गलोक जिंकण्यासाठी मला पूजतात—माझा अलंकार मेरू व मंदर पर्वत आहे, आणि माझे राज्य चारही समुद्रांपर्यंत पसरले आहे.” “मीच शेषरूप धारण करून पृथ्वीला धारण करतो; प्राचीन काळी वराहरूप घेऊन हे जग माझेच होते. जेव्हा पृथ्वी जलात बुडत होती, तेव्हा मी तिला वर उचलले; आणि पाताळाग्नी होऊन मी त्या जलाचे पान केले. मी जल शोषून घेतो आणि पुन्हा सोडतो; ब्राह्मण माझे तोंड, क्षत्रिय माझे हात, वैश्य माझ्या मांडीमध्ये आहेत.” “शूद्र माझे पाय झाले, त्यांच्या शक्तीनुसार; ऋग्वेद, सामवेद, यजुर्वेद आणि अथर्ववेद—सर्व माझ्याच रूपात आहेत.” अशा प्रकारे भगवंतांनी आपले अद्वितीय स्वरूप आणि विश्वातील सर्वांचा आपल्याशी असलेला संबंध मार्कंडेय ऋषीला सविस्तर समजावून सांगितला.