तेव्हा, त्या ऋषीने देवाच्या चरणांवर, ज्यांच्या बोटांच्या टोकांवर लालिमा आहे आणि जे देवांनी पूजिले आहेत, आपले मस्तक ठेवून नमस्कार केला. आनंदाने गदगदलेल्या स्वराने तो बोलू लागला. त्याने हात जोडून, पुनःपुन्हा आनंदित आणि आश्चर्यचकित होत, त्या परमात्म्याला पाहून स्तुती करायला सुरुवात केली. तो म्हणाला, "हे देवाधिदेव, हे विश्वाचे स्वामी, जादुई बालरूप धारण करणाऱ्या, मी दुःखी आहे आणि तुझ्या आश्रयासाठी आलो आहे—हे कमळासारख्या सुंदर डोळ्यांनो, मला रक्षण कर." "हे श्रेष्ठ देव, संवार्तक नावाच्या अग्नीने मी त्रस्त झालो आहे, आणि अंगारांच्या पावसाने भयभीत झालो आहे; हे परमपुरुषा, मला रक्षण कर." "विश्वाचा जीवनश्वास असलेल्या प्रचंड वाऱ्याने मी सुकून गेलेलो आहे; मी क्लांत आणि दुःखी आहे—हे परमपुरुषा, मला रक्षण कर." "विनाशाच्या मंत्र्यांनी, विघटनाच्या वावटळी आणि इतरांनी मला जळविले आहे; मला शांती मिळत नाही—हे परमपुरुषा, मला रक्षण कर." "तृषार्त आणि भुकेने पीडित, हे विश्वाचे स्वामी, मला येथे कोणताही रक्षक दिसत नाही; हे परमपुरुषा, मला वाचव." "या भयानक, एकट्या महासागरात, जिथे सर्व चर आणि अचर प्राणी नष्ट झाले आहेत, मला शेवट सापडत नाही; हे परमपुरुषा, मला वाचव." "हे देवाधिदेव, तुझ्या पोटात मी सर्व चर आणि अचर गोष्टी पाहिल्या; मी आश्चर्यचकित आणि दुःखी आहे—हे परमपुरुषा, मला वाचव." "या जगात, आधार नसलेल्या, कृपा कर, हे परमपुरुषा; कृपा कर, हे श्रेष्ठ देव; कृपा कर, हे देवांचे प्रिय." "कृपा कर, हे देवाधिदेव; कृपा कर, हे देवांचे निवासस्थान; कृपा कर, हे सर्व विश्वाचे स्वामी, विश्वाच्या कारणाचा कारण." "कृपा कर, हे सर्वांचे सर्जन करणाऱ्या; कृपा कर, माझ्या पालनकर्त्या; कृपा कर, जलात निवास करणाऱ्या; कृपा कर, मधुचा संहार करणाऱ्या." "कृपा कर, लक्ष्मीचे प्रिय; कृपा कर, त्र्यस्त्री देवांचे स्वामी; कृपा कर, कंस आणि केशीचा संहार करणाऱ्या; कृपा कर, अरिष्टाचा नाश करणाऱ्या." "कृपा कर, कृष्णा, दैत्यांचा नाश करणाऱ्या; कृपा कर, दानवांचा अंत करणाऱ्या; कृपा कर, मथुरेत निवास करणाऱ्या; कृपा कर, यदूंचा आनंद." "कृपा कर, इंद्राचा धाकटा भाऊ; कृपा कर, वरदान देणाऱ्या, अविनाशी; तूच पृथ्वी आहेस, तूच जल आहेस, हे देवा; तूच अग्नि आहेस, तूच वायू आहेस." "तूच आकाश आहेस, तूच मन आहेस, आणि तूच अहंकार आहेस; तूच बुद्धी आणि प्रकृती आहेस, आणि सत्त्वादी गुण आहेस, हे विश्वाचे स्वामी." "तूच पुरुष आहेस, विश्वात व्यापलेला, आणि सर्वोच्च पुरुषापेक्षा महान; तूच सर्व इंद्रिये आहेस, हे स्वामी, आणि ध्वनीपासून सुरू होणारे विषय." "तूच दिशांचे रक्षक, धर्म, वेद, यज्ञ आणि योग्य दान; तूच इंद्र आहेस, तूच शिव आहेस, हे देवा; तूच यज्ञ आहेस, तूच अग्नि आहेस." "तूच यम आहेस, पितरांचा स्वामी, हे देवा; तूच राक्षसांचा प्रमुख आहेस; तूच वरुण आहेस, जलाचा स्वामी; तूच वायू आहेस, तूच धनाचा स्वामी आहेस." "तूच ईशान, तूच अनंत, तूच गणेश आणि शन्मुख; तूच वसु, रुद्र, आदित्य, आणि आकाशातील जीव." "तूच दानव, तूच यक्ष, तूच दैत्य आणि मरुत; तूच सिद्ध, अप्सरा, नाग, गंधर्व, आणि चारण." "तूच पितर, वालखिल्य, प्रजापती, हे अविनाशी; तूच ऋषी, मुनींचा समूह, अश्विनी, आणि रात्रीचे निवासी." "तूच सर्व अन्य प्रकारचे जीव—जे काही जिवंत आहे; अधिक काय सांगावे? तू ब्रह्मापासून ते गवताच्या काडीपर्यंत सर्व व्यापलेला आहेस." "तूच भूत, वर्तमान, आणि भविष्य; तूच जग आणि त्यातील सर्व चर-अचर; तुझे ते सर्वोच्च रूप, हे देवा, अचल, अपरिवर्तनीय आणि स्थिर आहे." "ब्रह्मा आणि इतरही हे जाणत नाहीत; मग कमी बुद्धीचे इतर कसे जाणतील? हे देवा, तू शुद्ध, सनातन, आणि प्रकृतीपलीकडे आहेस." "तू अप्रकट, शाश्वत, अनंत, सर्वत्र व्यापलेला, महान स्वामी; तू आकाशापेक्षा उच्च, शांत, अजन्मा, सर्वशक्तिमान आणि अविनाशी आहेस." "तुला गुण नाहीत, दोष नाही; अशा तुला कोण स्तुती करू शकेल? मी जे काही स्तुती केली आहे, हे देवा, माझे मन अपूर्ण आणि मर्यादित असले तरी, हे देवाधिदेव, अविनाशी, कृपया सर्व क्षमा कर." अशा प्रकारे त्या वेळी मार्कंडेय ऋषीने स्तुती केली. त्या क्षणी, हे द्विजा, भगवंत प्रसन्न झाले आणि त्यांच्या गर्जनासारख्या गडद स्वराने बोलले. "हे श्रेष्ठ ऋषी, तुझे मनात जे काही आहे, ते सांग. मी तुला तुझी सर्व इच्छा पूर्ण करून देईन, हे ब्राह्मणांमध्ये श्रेष्ठ." म्हणून, त्या महान आत्म्याच्या बालरूपातील शब्द ऐकून, ऋषी आनंदाने, मन भगवंतात गुंतलेले, उत्तर देऊ लागले. "हे देवा, मी तुला आणि तुझ्या सर्वोच्च मायेला जाणून घ्यावे अशी इच्छा आहे. तुझ्या कृपेने, हे देवाधिदेव, माझी स्मरणशक्ती कधीही क्षीण होऊ नये." "हे कमळनेत्र, मी तुला जाणून घ्यावे अशी इच्छा आहे—जो शरीरात सतत आणि वेगाने फिरतोस, जो अविनाशी आहेस." "इथे प्रत्यक्ष बालरूप धारण करून, तू का राहिलास, आणि हे सर्व जग तू तुझ्यात सामावले आहेस? हे तू स्पष्ट कर." "हे निष्पाप, तुझ्या शरीरात हे सर्व जग का आहे, आणि किती काळ तू येथे राहणार आहेस, हे शत्रूंचा संहार करणाऱ्या, सांग." "हे देवाधिदेव, मला हे सर्व जाणून घ्यायचे आहे; काहीही लपवू नकोस. हे कमळनेत्र, मी तुझ्याकडून हे महान आणि अकल्पनीय दृश्य, जे मी पाहिले, त्याचे सत्य आणि तपशीलवार वर्णन ऐकू इच्छितो." अशा प्रकारे त्याने विचारले, तेव्हा देवाधिदेव तेजस्वी, त्याला सांत्वन देऊन, उत्तम वक्त्याच्या स्वराने पुढील शब्द बोलले. "हे ब्राह्मण, अगदी देवतांनाही माझे खरे स्वरूप माहित नाही. पण तुझ्यावर प्रेम असल्याने मी तुला हे सर्जन कसे करतो ते सांगतो." "तू पितरांमध्ये भक्त आहेस, हे श्रेष्ठ ऋषी, आणि तुझ्या आश्रयासाठी मी प्रत्यक्ष प्रकट झालो आहे; तुझ्या ब्रह्मचर्याचा व्रत महान आहे." "पूर्वी मी 'नार' म्हणजे जल, हे नाव आणि पद दिले; म्हणून मी नारायण म्हणवतो; जल हे माझे नेहमीचे निवासस्थान आहे." "मी नारायण आहे, सनातन, अविनाशी मूळ, सर्व प्राण्यांचा सर्जन आणि त्यांचा संहार करणारा, हे श्रेष्ठ ब्राह्मण.