सर्व जगात जे काही सजीव आहे—गवत, झुडपे, मुंग्या—हे सर्व ब्रह्मदेवाने स्वत: सर्वस्व होऊन निर्माण केले. त्यांनी स्थावर आणि जंगम, असे सर्व विश्व साकारले. त्यानंतर, ब्रह्मदेवांनी स्वतःचाच विचार केला आणि आपल्या उजव्या बाजूने एका पुरुषाची आणि डाव्या बाजूने एका स्त्रीची निर्मिती केली, अशा प्रकारे त्यांनी स्वतःला दोन भागांत विभाजित केले. त्या वेळेपासून या जगात, सर्व प्रकारची जीवसृष्टी—निम्न, मध्यम आणि उच्च—संभोगाच्या माध्यमातून जन्म घेत आहे, जसे की माझ्या सर्व क्षेत्रांमध्येही आहे. अशा प्रकारे विचार करत, त्या प्राचीन देवतेने, जो पाण्यातून उत्पन्न झाला होता, ध्यानधारणेत मग्न झाला आणि वासुदेवमय रूप धारण केले. त्या देवतेच्या केवळ ध्यानाने, जनार्दन स्वतः त्या क्षणी प्रकट झाला—हजारो नेत्र, हजारो पाय असलेला, कमळासारखे नेत्र असलेला, जलावर गडद मेघासारखा काळा, तेजस्वी, आणि श्रीवत्सचिन्हाने अंकित. ब्रह्मदेव, या विश्वाचे पितामह, त्याला अचानक पाहून स्वागत करतात—आसन, पाद्य, अर्घ्य आणि अक्षतांनी त्याचे पूजन करतात. विरिंची, एकाग्रचित्ताने, त्याचे श्रेष्ठ स्तोत्रांनी स्तवन करतात. मग मी, ब्रह्मदेवाला, कमळातून जन्मलेल्या देवाला विचारले: "माझ्या या वेळच्या ध्यानाचे कारण काय आहे, हे मला सांग." तेव्हा ब्रह्मदेव म्हणाले: "देवताधिपती, हे लोकांच्या कल्याणासाठी आणि माणसांना दुर्मिळपणे मिळणाऱ्या स्वर्गमार्गासाठी—यज्ञ, दान, व्रत, योग, सत्य, तप, श्रद्धा आणि विविध तीर्थक्षेत्रे—हे सर्व बाजूला ठेवून, खऱ्या अर्थाने सुखप्राप्तीचा मार्ग कोणता ते मला सांग." "हे विश्वनाथ, सर्वश्रेष्ठ स्थान—जे सर्वात उत्तम आहे, सर्वांचे परमधाम आहे—ते सांग, हे पुरुषोत्तम." ब्रह्मदेवाचे हे शब्द ऐकून मी म्हणालो: "हे ब्रह्मन्, मी आता पृथ्वीवरील त्या निर्मळ आणि दुर्मिळ स्थानाचे वर्णन करतो, ऐक." "ते सर्व तीर्थांमध्ये श्रेष्ठ आहे, पावन आहे, संसारसागर पार करण्याचे साधन आहे, गायी व ब्राह्मणांसाठी हितकारक आहे, आणि चारही वर्णांना सुख देणारे आहे. ते क्षेत्र अतिशय दुर्मिळ आहे, लोकांना भोग व मोक्ष दोन्ही देणारे आहे, सर्वांसाठी परम पुनीत आणि सिद्धीप्रद आहे, हे पितामह." "तेथूनच शाश्वत तीर्थराज प्रकट झाला, जो सर्वश्रेष्ठ क्षेत्र म्हणून प्रसिद्ध आहे, आणि चारही युगांत गौरवलेला आहे. ते सर्व देव, ऋषि, ब्रह्मचारी, दैत्य, दानव, सिद्ध, गंधर्व, नाग, राक्षस, तसेच विद्या, नाग आणि सर्व सजीव-निर्जीव यांच्याकडून पूजले जाते. कारण त्या क्षेत्रात परमपुरुष वास करतात, म्हणून त्याला परमपुरुष म्हणतात." "समुद्राच्या दक्षिण किनाऱ्यावर एक विशाल वटवृक्ष आहे; तेथे दहा योजन रुंदीचे, अतिशय दुर्मिळ असे क्षेत्र आहे. ज्यांनी कल्पाच्या प्रारंभी तेथे वास केला, ते महाप्रलयातही नष्ट होत नाहीत. त्या वटवृक्षाचे केवळ दर्शन किंवा वारंवार त्याच्या छायेत उभे राहिल्याने ब्रह्महत्येचे पाप नष्ट होते; मग इतर पापांचे काय सांगावे?" "जे सर्व जीव त्या वटवृक्षाची प्रदक्षिणा करतात किंवा नमस्कार करतात, त्यांची सर्व पापे नष्ट होतात आणि ते केशवाच्या धामास पोहोचतात. त्या वटवृक्षाच्या थोडेसे उत्तरेला व दक्षिणेला केशवाचे मंदिर आहे; तेथे धर्माचे सामर्थ्य भरपूर आहे." "तेथे, स्वतः देवाने निर्माण केलेली प्रतिमा पाहून, लोक सहजपणे माझ्या लोकात पोहोचतात. एकदा, ते लोक जाताना पाहून, धर्मराज माझ्याकडे आले, मस्तक झुकवले आणि म्हणाले: 'तुमच्यास वंदन असो, भगवन्, विश्वाचे अधिपती, क्षीरसागरात वास करणारे, शेषनागावर शयन करणारे, वरदायक, श्रेष्ठ, आशीर्वाददाता, सृष्टीकर्ता, अजन्मा विष्णू, सर्वज्ञ, अजिंक्य.'" "'नील कमळाच्या पाकळीसारखा काळा, कमळासारखे नेत्र, निर्गुण, शांत, विश्वाचा आधार, अविनाशी. सर्व लोकांचे सर्जक, सर्वांना सुख देणारा, प्राचीन पुरुष, प्रकट व अप्रकट, शाश्वत. मी सर्व उच्च-नीच सृष्टीच्या कर्त्याला, लोकनाथाला, विश्वगुरूला, छातीवर श्रीवत्सचिन्ह व वनमाल असलेल्या, वंदन करतो.'" "'पिवळे वस्त्र, चार भुजा, शंख, चक्र, गदा, हार, बाजूबंद, मुकुट, कडे घातलेला, सर्व मांगल्यचिन्हांनी युक्त, इंद्रियातीत, अचल, सूक्ष्म, प्रकाशमय, शाश्वत. अस्तित्व-अनस्तित्वापलीकडे, सर्वव्यापी, प्रकृतीपलीकडे, विश्वनाथ, सुखदाता, परमेश्वर, तुम्हास वंदन.'" "अशा प्रकारे, त्या वटवृक्षाजवळ धर्मराजाने विविध स्तोत्रांनी त्याचे स्तवन केले आणि नमस्कार केला. त्याला हात जोडून वाकलेले पाहून, मी, म्हणजेच यम, त्याला विचारले: 'हे वैवस्वत, बलशाली, देवांमध्ये श्रेष्ठ, तू माझे स्तवन का केलेस, हे मला सांग.'" "'या पवित्र आणि प्रसिद्ध परमपुरुषाच्या क्षेत्रात, निळ्या नीलमणीसारखी, सर्व इच्छापूर्ती करणारी एक उत्तम प्रतिमा आहे. ती प्रतिमा भक्ती व श्रद्धेने पाहणारे, वासना विरहित पुरुष, श्वेतनामक धामाला पोहोचतात.'" "'म्हणूनच, शत्रुनाशक, मी माझे कर्तव्य बजावू शकत नाही. कृपा करून, हे प्रभो, ही प्रतिमा लपवा.' वैवस्वताचे हे शब्द ऐकून मी म्हणालो: 'मी तिला सर्व बाजूंनी वाळूने झाकून टाकीन.'" "मग, हे देवी, मी त्या प्रतिमेला वेलींनी आच्छादित केले, जेणेकरून स्वर्गाची इच्छा करणारे पुरुष तिला तेथे पाहू शकणार नाहीत.