एका नवीन कल्पाची सुरुवात झाली तेव्हा, ज्या गोष्टी हलत्या आणि स्थिर होत्या, त्या सर्वांचा नाश झाला. देव, गंधर्व, राक्षस, विद्यााधर, आणि नाग हे सर्व विरघळून गेले. सर्वत्र गडद अंधार पसरला; काहीच दिसत नव्हते. त्या अवस्थेत, सर्व प्राण्यांचा आत्मा, सर्वोच्च आत्मा, जगाचा शिक्षक, जागा होता. तो तेजस्वी प्रभु — त्रिमूर्तींचा निर्माता, विश्वाचा घडवणारा — वासुदेव म्हणून प्रसिद्ध आहे; योगाचा आत्मा, हरि, सर्वोच्च भगवान. त्याच्या योग निद्रेला समाप्ती आली तेव्हा, त्याने आपल्या नाभीमधून उमटणाऱ्या कमळाच्या मध्यभागी, कमळाच्या तंतूंप्रमाणे तेजस्वी असणाऱ्या, अविनाशी ब्रह्माची निर्मिती केली. ब्रह्मा, सर्व लोकांचा महान अधिपती, हळूहळू पंचमहाभूतांनी युक्त असलेल्या सर्व गोष्टींची निर्मिती करू लागला. विविध गर्भातून आणि स्रोतांतून, स्थिर आणि चल, स्थूल आणि सूक्ष्म अशा चार प्रकारच्या सर्व प्राण्यांना त्याने जन्म दिला. नंतर, ब्रह्मा — प्रजापती — आपल्या मनाने विचार करून, स्वतःवर ध्यान करत, स्थिर आणि चल अशा विविध प्रकारच्या प्राण्यांची निर्मिती केली. त्याने मरीचीपासून सुरू होणाऱ्या सर्व ऋषी, देव, असुर, पितर, यक्ष, विद्यााधर, आणि इतर, तसेच गंगा सारख्या नद्या निर्माण केल्या. त्याने मनुष्य, माकडे, सिंह, विविध पक्षी, गर्भातून, अंड्यातून, घामातून आणि विभाजनातून जन्म घेणारे प्राणी निर्माण केले. ब्राह्मण, क्षत्रिय, वैश्य आणि शूद्र या चार वर्णांची आणि वेगवेगळ्या जाती-परजातींची स्वतंत्र निर्मिती केली. जी काही जीवित गोष्ट म्हणून ओळखली जाते — गवत, झुडुपे, मुंग्या — ब्रह्म्याने स्वतः सर्व काही होत, स्थिर आणि चल, संपूर्ण जग निर्माण केले. मग, स्वतःवर ध्यान करत, त्याने आपल्या उजव्या बाजूने पुरुष आणि डाव्या बाजूने स्त्री निर्माण केली, आणि स्वतःला दोन भागांत विभागले. त्या वेळेपासून या जगात, सर्व प्राणी स्त्री-पुरुषांच्या संयोगातून जन्म घेतात — उच्च, मध्यम आणि निम्न प्रकारचे, तसेच माझ्या सर्व क्षेत्रात. अशा प्रकारे विचार करत, तो प्राचीन देव, जलातून जन्मलेला, ध्यानात मग्न झाला आणि वासुदेवाच्या स्वरूपात प्रकट झाला. फक्त ध्यानाने, जनार्दन स्वतः त्या क्षणी प्रकट झाला — हजारो डोळे आणि हजारो पाय असणारा. हजारो डोके असलेला पुरुष, कमळासारखे डोळे, जलावर पडलेल्या काळ्या मेघासारखा, तेजस्वी आणि श्रीवत्स चिन्हाने अंकित. ब्रह्मा — जगाचा पितामह — अचानक त्याला पाहिला, आणि आसन, पाय-हात धुण्यासाठी जल, आणि अखंड धान्य अर्पण करून स्वागत केले. विरिंची, मन एकाग्र करून, त्याला श्रेष्ठ स्तुतींनी गौरव केला. मग मी, ब्रह्मा कमळातून जन्मलेला, त्या देवाला विचारले: "माझ्या या ध्यानाचा कारण काय आहे, हे सांग." "देवांचा अधिपती, जगाच्या कल्याणासाठी आणि मानवांच्या हितासाठी, जे क्वचितच मिळते — स्वर्गमार्ग, यज्ञ, दान, व्रत —" "योग, सत्य, तप, श्रद्धा, विविध तीर्थक्षेत्र — हे सर्व बाजूला ठेवून, सांग, सुख प्राप्तीचे साधन काय आहे?" "हे विश्वाचा प्रभु, सर्वात श्रेष्ठ, सर्वोच्च स्थान, सर्वांचे सर्वोच्च धाम, ते कोणते आहे हे सांग." निर्मात्याच्या या शब्द ऐकून मी म्हणालो: "हे ब्रह्मन्, ऐक. मी पृथ्वीवरील त्या शुद्ध आणि दुर्लभ स्थानाचा उल्लेख करतो." "ते सर्व तीर्थांमध्ये श्रेष्ठ, पुण्यदायक, संसारातून पार पाडणारे, गायी आणि ब्राह्मणांसाठी हितकारी, चार वर्णांना सुखदायक." "ते अत्यंत दुर्लभ क्षेत्र, लोकांना भोग आणि मोक्ष दोन्ही देणारे, सर्वांसाठी अत्यंत पुण्यदायक, आणि यश देणारे, हे पितर." "तेथून शाश्वत तीर्थांचा राजा उत्पन्न झाला, सर्वोच्च क्षेत्र म्हणून प्रसिद्ध, चार युगांत सन्मानित." "ते सर्व देव, ऋषी, ब्रह्मचारी, राक्षस, दानव, सिद्ध, गंधर्व, नाग आणि राक्षस यांच्याद्वारे पूजिले जाते." "नाग, विद्यााधर, आणि सर्व प्राणी — स्थिर आणि चल — हे सर्व त्याला पूजतात, कारण सर्वोच्च पुरुष तिथे वास करतो; म्हणून त्याला सर्वोच्च पुरुष म्हणतात." "समुद्राच्या दक्षिण किनाऱ्यावर एक वटवृक्ष आहे; तिथे एक क्षेत्र आहे, दहा योजन रुंद, अत्यंत दुर्लभ." "कल्पाच्या प्रारंभाला जो तिथे स्थिर राहतो, तो महाप्रलयातही नष्ट होत नाही." "फक्त त्या वटवृक्षाला पाहिल्याने, किंवा त्याच्या सावलीत वारंवार उभे राहिल्याने, ब्रह्महत्या पापातून मुक्ती मिळते; इतर पापांची तर कायच चर्चा!" "सर्व प्राणी जे त्याची प्रदक्षिणा करतात किंवा नमस्कार करतात, त्यांचे पाप झटकले जाते, आणि ते केशवाच्या धामात पोहोचतात." "वटवृक्षाच्या थोड्या उत्तर दिशेला आणि दक्षिणेला केशवाचे मंदिर आहे; ते स्थान धर्माने भरलेले आहे." "तेथे, देवाने स्वतः घडवलेली मूर्ती पाहून, लोक सहजपणे माझ्या लोकात पोहोचतात." "एकदा, त्यांना जाताना पाहून, धर्मराज माझ्याकडे आला, नमस्कार करून म्हणाला:" "हे धन्य प्रभु, देव, लोकांचा स्वामी, विश्वाचा अधिपती, क्षीरसागरात वसणारा, शेषनागावर विश्रांती घेणारा — तुला नमस्कार." "वरदाता, श्रेष्ठ, आशीर्वाद देणारा, निर्माता, अजन्मा, प्रभु, सर्वांचा अधिपती, अजन्मा विष्णू, सर्वज्ञ, अजिंक्य." "नीळ कमळाच्या पाकळीप्रमाणे काळा, कमळासारखे डोळे, निर्गुण, शांत, जगाचा आधार, अविनाशी." "सर्व लोकांचा निर्माता, सर्व लोकांना सुख देणारा, ज्ञेय प्राचीन पुरुष, प्रकट आणि अप्रकट, शाश्वत." "सर्व उच्च-नीचांची निर्मिती करणाऱ्या, लोकांचा अधिपती, विश्वाचा शिक्षक, छातीवर श्रीवत्स चिन्ह असणाऱ्या, वनफुलांच्या माळांनी सजलेल्या — तुला नमस्कार." "पिवळ्या वस्त्रात, चार हात, शंख, चक्र, गदा धारण करणारा, हार, कंकण, मुकुट, आणि अंगठ्या घालून शोभायमान — असा तू.