एका काळी, अनंत रूपांनी आणि अद्भुत सामर्थ्यांनी युक्त अशा परमेश्वरास वंदन करण्यात आले. त्यांच्या मुखांना विविध विकृत रूपे होती, तलवारीसारखी जिभ आणि भयंकर दात होते. पंधरवडा आणि महिना हेच त्यांचे अन्न होते, आणि ते वीणा आणि लुट या वाद्यांमध्ये आनंद मानणारे होते. कधी भयंकर, कधी अभयकारी, भयापेक्षाही अधिक भयंकर, तर कधी शांत, अत्यंत शांत—अशा विविध रूपांनी ते प्रकट होतात. जागृत, शुद्ध, दानप्रिय, वाऱ्यासारखे वेगवान, आकाशात विहरणारे, आणि सांख्य तत्त्वज्ञानावर निष्ठा असणारे असे हे परमेश्वर आहेत. कधी त्यांच्या गळ्यात एक भयंकर घंटा असते, कधी ते घंटा वाजवतात, कधी शेकडो-हजारो घंटा त्यांच्या अंगावर असतात, आणि घंटांच्या हारात त्यांना अपार प्रेम असते. जीवनाचा आधार, शाश्वत, लाल वर्णाचे, 'हूं हूं' असा घोष करणारे, रुद्र आणि भगाच्या रूपावर प्रेम करणारे असे हे देव. पर्वताच्या पलीकडे असणाऱ्यांना, पर्वतातील वृक्षांवर प्रेम करणाऱ्यांना, यज्ञाचे अधिपती, जीव, आणि सृष्टीचे आदिपुरुष म्हणून त्यांना वंदन केले जाते. यज्ञ वाहून नेणारे, संयमी, तपस्वी, भग, नदीकिनाऱ्याचे स्वामी, आणि तिथे वास करणारे—अशा विविध स्वरूपांत ते प्रकट होतात. अन्न देणारे, अन्नाचे अधिपती आणि अन्न सेवन करणारे, हजारो डोकी आणि पाय असणारे, हजारो भाल्यांनी सज्ज, हजारो डोळ्यांचे, उगवत्या सूर्याच्या रंगाचे, तरुण रूप असणारे असे हे परमेश्वर. कधी उगवत्या सूर्याच्या रूपात, कधी खेळणाऱ्या बालकासारखे, कधी जागृत, शुद्ध, आंदोलन करणारे, आणि संहार करणारे—त्यांचे रूप बदलते. त्यांचे केस लाटांनी चिन्हांकित आहेत, कधी मोकळे, सहा विधी आणि तीन क्रियांनी यथायोग्य संचालित, वर्णाश्रमधर्मांची नीट स्थापना करणारे, श्रेष्ठ, ज्येष्ठ आणि अनेक ध्वनींनी परिपूर्ण. त्यांचे डोळे पांढरे, पिंगट, काळे आणि लाल, धर्म, काम, अर्थ, मोक्ष, क्रथा आणि क्रथन—या सर्वांचे मूळ तेच आहेत. सांख्य तत्त्वज्ञ, योगांचे स्वामी, सारथी, प्रमुख सारथी, चौरस्त्यांचे स्वामी, काळ्या कृष्णमृगचर्माचे वस्त्र, नागाची जनेऊ धारण करणारे, ईशान, रुद्रांचा समूह, हरिकेश—अशा विविध रूपांनी त्यांची उपासना होते. त्र्यंबक, अंबिकेचे स्वामी, प्रकट आणि अप्रकट, काळ आणि कामाचा संहार करणारे, दुष्टांचा आणि अनियंत्रितांचा नाश करणारे. सर्वांनी निंदित, सर्वांचा संहार करणारे, क्षणात जन्म घेणारे, वेडेपणाने भरलेले, शंभर वळण घेणाऱ्या गंगेच्या पाण्याने ओले केस असणारे. शशांकाच्या वलयासारखे आणि मेघांच्या वलयासारखे, अन्नदात्याचे रचनाकार आणि स्वामी. अन्नाचे भक्षक आणि रक्षक, संहारक अग्नी, गर्भ, अंडे, स्वेद आणि अंकुरातून जन्म घेणारे सर्व प्राणी—त्यांच्याच रूपात आहेत. देवतांचे स्वामी, चार प्रकारच्या जीवांचे मूळ, सर्व सृष्टीचे सर्जक आणि संहारक—चल आणि अचल यांच्या निर्मितीचे मूळ तेच. तेच ब्रह्मा, विश्वाचे स्वामी, जलात ब्रह्मण म्हणून ओळखले जाणारे, सर्वांचे परम कारण, अमृतकिरण, आणि प्रकाशाचा खजिना. ब्रह्मज्ञानी त्यांना ऋग्वेद, सामवेद, आणि पवित्र ओंकार म्हणतात. 'हाय, हाय, हरे, हाय, हुवाहा'—अशा विविध स्तोत्रांनी त्यांची स्तुती केली जाते. देवांमध्ये श्रेष्ठ, सामगायक, आणि वेदज्ञ सर्व त्यांच्या गुणगायनात मग्न असतात. यजुर्वेद, ऋग्वेद, सामवेद, अथर्ववेद—या सर्वांचा ते मूर्तिमंत स्वरूप. ब्रह्मवेत्ते, कल्प व उपनिषद जाणणारे, ब्राह्मण, क्षत्रिय, वैश्य, शूद्र, सर्व वर्ण आणि आश्रम—ही सर्व त्यांचीच रूपे. आश्रमांचे समुदाय, वीज, मेघगर्जना, वर्ष, ऋतु, महिने, पंधरवडे—ही सर्व त्यांच्यातून प्रकटतात. काळाचे विभाग—कला, काष्ठा, निमेष, नक्षत्रे, युगा, वृषभांचा कूबड, पर्वतशिखरे—ही सर्व त्यांचीच अंगे. प्राण्यांमध्ये सिंह, सर्पांमध्ये तक्षक व अनंत, समुद्रांमध्ये क्षीरसागर, मंत्रांमध्ये ओंकार—त्यांच्याच रूपात ओळखले जातात. शस्त्रांमध्ये वज्र, व्रतांमध्ये सत्य, इच्छा, द्वेष, काम, मोह, शांती, क्षमा—ही सर्व त्यांचीच लक्षणे. संकल्प, धैर्य, लोभ, इच्छा, क्रोध, विजय, पराभव, गदा, बाण, धनुष्य, मुगदळ, मुसळ—ही सर्व त्यांचीच अस्त्रे. छेदनारे, फोडणारे, प्रहार करणारे, नेतृत्व करणारे, सल्ला देणारे, धर्माच्या दहा लक्षणांनी युक्त, अर्थ, काम—ही सर्व त्यांचीच रूपे. चंद्र, समुद्र, नद्या, सरोवरे, तलाव, वेली, झाडे, गवत, औषधी, गायी, वन्य प्राणी, पक्षी—ही सर्व त्यांच्यातून उत्पन्न होतात. द्रव्य, क्रिया, गुण यांचे मूळ, काळ, फुले, फळे देणारे, आरंभ, मध्य, अंत, गायत्री आणि ओंकार—ही सर्व त्यांचीच अंगे. हिरवे, लाल, काळे, निळे, पिवळे, क्षणभंगुर, कद्रू, कपिला, बभ्रू, कपोत, मच्छक—ही सर्व त्यांची रूपे. सुवर्णरेतस्, सुवर्ण, सुवर्णनामा, सुवर्णप्रिय—या नावांनीही त्यांची ओळख आहे. इंद्र, यम, वरुण, कुबेर, अग्नी, उत्कफुल्ल, चित्रभानू, स्वर्भानू, भानू—ही सर्व त्यांचीच रूपे. तेच हविर्द्रव्य, यजमान, यज्ञाचे पात्र, होम—आणि स्वामीही; त्रिसौपर्ण, ब्रह्मण, यजुर्वेदातील शतरुद्रिय—त्यांच्यातच सामावलेले. शुद्ध करणाऱ्यांमध्ये श्रेष्ठ, मंगलांमध्ये मंगल, प्राण, रज, तम—सत्वगुणासह त्यांच्यातच आहे. प्राण, अपान, समान, उदान, व्यान, डोळ्यांचे उघडणे-बंद करणे, भूक, तहान, जांभई—ही त्यांचीच क्रिया. लाल शरीर, दात, मोठे तोंड, विशाल पोट, शुद्ध केस, हिरवी दाढी, अंगावर रोमांच, चल-अचल—ही त्यांचीच रूपे. त्यांचे अवयव म्हणजे गाणे, संगीत, नृत्य; गाणे आणि वाद्ये वाजवणे त्यांना प्रिय आहे. ते कधी मासा, कधी जाळे, कधी पाणी, कधी अजिंक्य, कधी जलसर्प, कधी झोपड्यांत वास करणारे—अशा अनेक रूपांनी हे परमेश्वर सर्वत्र व्यापले आहेत. अशा या अनंत, अद्वितीय, आणि सर्वसमावेशक परमेश्वरास सतत नमस्कार.