नारदमुनी, मी तुला हा गुप्त विभाग सांगितला आहे; माझ्या भक्तीमुळे, देवांमधील ऋषी असलेल्या तुलाही परमात्म्याची आठवण झाली आहे. देव, ऋषी किंवा प्राचीन लोक, सर्वजण त्याला वरदान देणारा म्हणून स्मरतात; आणि सर्वजण त्या परमात्म्याचे, सूर्याचेच पूजन करतात. पूर्वी सूर्यदेवाने हे सर्व नारदाला सांगितले होते; आणि आता, द्विजश्रेष्ठा, मीही तुला सूर्याची ही कथा सांगितली आहे. ही कथा सांगण्यास योग्य असून, मी ती तुला सांगितली आहे; पण ती कधीही सूर्यभक्त नसलेल्या व्यक्तीला सांगू नये. जो कोणी ही कथा नेहमी पठण करतो किंवा ऐकतो, तो नक्कीच हजार किरणांचा देव म्हणजे सूर्य याच्यात प्रवेश करतो—यात काहीच शंका नाही. जो दुःखी आहे, आजारी आहे, तोही सूर्याच्या या कथेला ऐकून मुक्त होतो; ज्ञानाची इच्छा असणारा यामुळे ज्ञान आणि अभिष्ट फल प्राप्त करतो. जो या कथेचे पठण करतो, तो आपला मार्ग क्षणात प्राप्त करतो; ज्या इच्छा तो मनाशी धरतो, त्या सर्व त्याला प्राप्त होतात. म्हणून, तू नेहमीच त्या पुण्यवान सूर्याचा स्मरण कर—जो या जगाचा सृष्टीकर्ता, व्यवस्थापक आणि सर्वांचा स्वामी आहे. ऋषिश्रेष्ठा, हे तीनही लोक सूर्यापासूनच उत्पन्न झाले आहेत; या सृष्टीतील देव, असुर, मानव सर्व सूर्यापासूनच निर्माण झाले आहेत. ही जे तेज आहे, ते रुद्र, उपेन्द्र, महेन्द्र, ब्राह्मणश्रेष्ठ, स्वर्गवासी आणि तेजस्वी लोक यांना व्यापून आहे. सूर्यच सर्वांचा आत्मा आहे, सर्व लोकांचा स्वामी, देवांचा देव, प्राण्यांचा अधिपती, आणि तीनही लोकांचा मूलाधार व परमदैवत आहे. अग्नीत योग्य रीतीने अर्पण केलेले होम सूर्यापर्यंत पोहोचते; सूर्यापासून पाऊस, पावसापासून अन्न, आणि अन्नापासून सर्व जीव उत्पन्न होतात. सर्व काही सूर्यापासूनच जन्मते आणि त्याच्यातच विलीन होते; जगांची उत्पत्ती आणि लय सूर्यापासूनच होते. ध्यान करणाऱ्यांसाठी सूर्यच ध्यानाचा विषय आहे आणि मोक्षाची इच्छा असणाऱ्यांसाठी तोच मुक्तीचा मार्ग आहे; येथेच ते लय पावतात आणि येथेच पुन्हा जन्म घेतात. क्षण, मुहूर्त, दिवस, रात्र, पक्ष, महिने, वर्ष, ऋतू आणि युग—हे सर्व नेहमी अस्तित्वात असतात. सूर्याशिवाय या काळगणना अस्तित्वात नाहीत; काळाशिवाय व्यवस्था नाही, अग्नीचे कार्यही नाही. ऋतूंच्या भेदाशिवाय फुले, फळे कशी येतील? धान्याचा पाक, गवत आणि औषधींची समृद्धी कशी होईल? सूर्याशिवाय या लोकात आणि स्वर्गात प्राण्यांचे कोणतेही कार्य होत नाही; जगाच्या सामर्थ्याने सर्व काही सूर्य, जलाचा अपहर करणारा, याच्यात प्रवेश करते. पाऊस नसल्यास सूर्य जळत नाही; पाऊस नसल्यास तो भाजत नाही; पाऊस नसल्यास तो आपल्या मर्यादेला पोहोचत नाही; पाण्यामुळे सूर्य तेजस्वी होतो. वसंतात सूर्य तांबूस असतो; ग्रीष्मात सुवर्णवर्णाचा; वर्षात पांढरा; शरद ऋतूत फिकट. हेमंतात तो तांबडा दिसतो; शिशिरात लाल; अशा प्रकारे ऋतूंमुळे सूर्याचे रंग बदलतात. ऋतूंच्या रंगांनी आणि स्वभावाने सूर्य जगात समृद्धी आणि भरभराट निर्माण करतो. आता, द्विजश्रेष्ठा, मी तुला सूर्याची सामान्य नावे सांगतो. सूर्याची बारा वेगवेगळी नावे आहेत: आदित्य, सविता, सूर्य, मिहिर, अर्क, प्रभाकर, मार्तंड, भास्कर, भानू, चित्रभानू, दिवाकर आणि रवि—ही बारा नावे जाणावी. विष्णु, धाता, भग, पूषण, मित्र, इंद्र, वरुण, अर्यमा, विवस्वान, अंशुमान, त्वष्टा आणि पर्जन्य—ही देखील बारा आदित्य म्हणून स्मरली जातात. ही बारा आदित्य वेगवेगळ्या रूपात स्थिर आहेत; ते नेहमी बारा महिन्यांमध्ये अनुक्रमे उदय होतात. चैत्रात विष्णु, वैशाखात अर्यमा, ज्येष्ठात विवस्वान, आषाढात अंशुमान स्मरला जातो. श्रावणात पर्जन्य, भाद्रपदात वरुण, आश्विनात इंद्र, कार्तिकात धाता चमकतो. मार्गशीर्षात मित्र, पौषात पूषण, माघात भग, आणि फाल्गुनात त्वष्टा तेजस्वी असतो. विष्णु नेहमी बाराशे किरणांनी तेजस्वी असतो; अर्यमा हजार तीनशे किरणांनी; विवस्वान चौदा किरणांनी; अंशुमान आठ किरणांनी; पर्जन्य, वरुण, अर्यमा विवस्वानसारखेच. त्वष्टा आणि मित्र हजार शंभर किरणांनी तेजस्वी असतात; इंद्र बारा किरणांनी, धाता अकराशे किरणांनी. मित्र हजार किरणांनी, पूषण नवशे किरणांनी चमकतो; उत्तरायणात सूर्याच्या किरणांची संख्या वाढते. दक्षिणायनात सूर्याच्या किरणांची संख्या पुन्हा कमी होते; अशा प्रकारे सूर्याच्या प्रदेशातील हजार किरणांनी कृपा होते. या प्रकारे सूर्याच्या चोवीस नावांची सविस्तर माहिती सांगितली गेली; आणखी हजार नावेही सांगितली जातात. प्रजापती, सूर्याच्या त्या हजार नावांनी जो स्तुती करतो, त्याला कोणते पुण्य आणि श्रेष्ठ मार्ग मिळतो? हे ऋषिश्रेष्ठा, ऐक—शाश्वत तत्त्व असे की, त्या शुभ हजारनाम स्तोत्राचा पाठ पुरेसा आहे. ही नावे गुप्त, शुद्ध आणि शुभ आहेत—ती मी तुला सांगतो; भास्कराच्या त्या नावांचे श्रवण कर. विकर्तन, विवस्वान, मार्तंड, भास्कर, रवि—जगाचा प्रकाशक, तेजस्वी, जगाचा नेत्र, महाप्रभू. जगाचा साक्षी, त्रैलोक्याचा स्वामी, सृष्टीकर्ता, संहारकर्ता, अंधकाराचा नाश करणारा, जळणारा, ताप देणारा, शुद्ध, आणि सात घोड्यांचा रथ असलेला—असा हा सूर्य आहे.