हे श्रेष्ठ द्विजांनो, या सात द्वीपांमध्ये चार वर्णांचे लोक वस्तीला आहेत. शाल्मली या द्वीपावरही हेच विभाग दिसून येतात. तेथे कपिल, अरुण, पीत आणि कृष्ण—हे अनुक्रमे ब्राह्मण, क्षत्रिय, वैश्य आणि शूद्र—आपापल्या स्वरूपात भगवान विष्णूची भक्ती करतात. सर्वांचा आत्मा असलेल्या, नाश न होणाऱ्या, वायूच्या रूपाने उपस्थित असलेल्या, आणि यज्ञात श्रेष्ठ यजमानांनी प्रतिष्ठित केलेल्या त्या भगवंताची ते भक्तिपूर्वक पूजा करतात. शाल्मलीमध्ये देवांचे अस्तित्व अत्यंत सुखदायक आहे, आणि तेथे असलेले विशाल शाल्मली वृक्ष प्रत्येकाच्या इच्छांची पूर्ती घडवतात. हा संपूर्ण द्वीप 'सुरोदा' या सागराने वेढलेला आहे, जो सर्व बाजूंनी शाल्मलीइतकाच विस्तारलेला आहे. सुरोदा सागराच्या पलीकडे 'कुश' नावाचा द्वीप आहे, जो शाल्मलीपेक्षा दुप्पट मोठा आहे. कुश द्वीपावर ज्योतिष्मत याचे पुत्र—उद्भिद, वेणुमान, स्वैरथ, रंधन आणि धृति—हे वस्तीला आहेत. त्यांच्यासोबत प्रभाकर आणि कपिल हेही आहेत; ही त्यांच्या प्रदेशांची नावे असून, तेथे मनुष्य, दैत्य आणि दानव एकत्र राहतात. याचप्रमाणे, देव, गंधर्व, यक्ष, किम्पुरुष आणि इतरही आहेत; तेथेही चारही वर्ण आपापल्या कर्तव्यांमध्ये तत्पर आहेत. येथील ब्राह्मण, क्षत्रिय, वैश्य आणि शूद्र हे अनुशासनप्रिय, उत्साही, प्रेमळ आणि शांतचित्त आहेत. ते आपापल्या पूर्वनिर्दिष्ट कृत्यांनुसार वागतात आणि आपल्या अधिकारांची फलश्रुती संपल्याने, कुश द्वीपावर ते ब्रह्मरूप जनार्दनाची पूजा करतात. यज्ञांद्वारे ते आपल्या अधिकारांची फळे देणारे तीव्र परिणाम दूर करतात. विद्रुम, हेमशैल, द्युतिमान आणि पुष्टिमान ही त्या प्रदेशातील पर्वतराजींची नावे आहेत. कुशेशय, हरी आणि सातवा मंदाराचल—ही त्या द्वीपातील सात पर्वतराजी आहेत. तसेच, सात नद्या आहेत: धुतपाप, शिवा, पवित्रा, सम्मती, विद्युत, अम्भा आणि मही. या सर्व नद्या सर्व पाप दूर करणाऱ्या आहेत. यांशिवाय, हजारो लहान नद्या आणि प्रवाहही आहेत. कुश द्वीपावर 'कुशस्तंभ' म्हणून एक स्मरणीय स्थान आहे; त्याच्या परिमाणाने हा द्वीप तुपाच्या सागराने वेढलेला आहे. या तुपाच्या सागराच्या पलीकडे 'क्रौंचद्वीप' आहे. आता त्या महान क्रौंचद्वीपाबद्दल ऐका. क्रौंचद्वीप हा कुशद्वीपाच्या दुप्पट आकाराचा आहे. येथे द्युतिमान या महात्म्याच्या सात पुत्रांचा वास आहे: कुशग, मंदग, उष्ण, पिवर, अंधकारक, मुनी आणि दुंदुभी. ही सातही क्षेत्रे त्यांच्या नावे प्रसिद्ध आहेत आणि देव, गंधर्व यांच्या सेवेत रमणीय प्रदेश आहेत. येथील पर्वतराजींची नावे अशी आहेत: क्रौंच, वामन, अंधकारक, देवव्रत, धाम, पुंडरीकवन, दुंदुभी आणि महाशैल. या सर्व पर्वतराज्या एकमेकांपेक्षा दुप्पट मोठ्या आहेत. प्रत्येक द्वीपातील पर्वतराजी आणि प्रदेश अत्यंत सुंदर व उत्तम आहेत. येथे वास करणारे लोक देवांच्या संगतीत, दुःखरहित, समृद्ध आणि धन्य आहेत. ब्राह्मण, क्षत्रिय, वैश्य आणि शूद्र येथेही आपल्या अनुक्रमाने वस्तीला आहेत. येथे सात मुख्य नद्या आणि शेकडो लहान प्रवाह आहेत: गौरी, कुमुद्वती, संध्या, रात्रि, मनोजवा, ख्याती आणि पुंडरीक. या सात नद्या प्रदेशातून वाहतात. येथेही, पुष्करादि विभाजनांनुसार, भगवंत जनार्दनाची विविध स्वरूपात पूजा केली जाते. ध्यान आणि योगाच्या साधनेत, यज्ञकाळी रुद्राचीही पूजा केली जाते. क्रौंचद्वीप दहीच्या सागराने वेढलेला आहे. हा दहीचा सागर क्रौंचद्वीपाइतकाच विस्तारलेला असून, त्याच्या पलीकडे 'शाकद्वीप' आहे. शाकद्वीप हा क्रौंचद्वीपाच्या दुप्पट आकाराचा आहे. त्याचा अधिपती भाव्य हा महात्मा आहे. त्याचे सात पुत्र होते: जलद, कुमार, सुकुमार, मणिरक, कुशमोड, मोदकी आणि महाद्रुम. या सातही प्रदेश त्यांच्याच नावाने ओळखले जातात. येथेही सात पर्वतराजी आहेत: उदयगिरी, जलधार, रैवतक, श्यामा, अम्भोगिरी, आस्तिकेय, रम्य आणि केसरी—हे उत्तम पर्वत आहेत. येथे विशाल शाक वृक्ष आहे, ज्याच्या पानांतून वाहणाऱ्या वाऱ्याच्या स्पर्शाने परम आनंद मिळतो. येथे सिद्ध आणि गंधर्व यांचा वावर असतो. शाकद्वीपात चारही वर्णातील पवित्र लोक राहतात, जे महान आत्मे असून, भय आणि रोगापासून मुक्त आहेत. येथेही सर्व पाप आणि भय दूर करणाऱ्या पवित्र नद्या आहेत: सुकुमारी, कुमारी, नलिनी, रेणुका, इक्षु, धेनुका, गभस्ती आणि सप्तमी. यांशिवाय, येथे हजारो लहान नद्या आहेत. येथे शेकडो आणि हजारो मोठमोठ्या पर्वतराजी आहेत. जलधी व इतर प्रदेशांचे लोक आनंदाने या नद्यांचे जल पितात. या प्रदेशातील लोक चतुर्थांश पुण्याने संपन्न आहेत. येथेही स्वर्गातून पृथ्वीवर उतरलेल्या अतिपवित्र नद्या आहेत, ज्या सर्व पापे आणि भय दूर करतात. अशा प्रकारे, या सर्व द्वीपांमध्ये, पर्वतराजींमध्ये, नद्यांमध्ये आणि विविध प्रदेशांमध्ये, चारही वर्णांचे लोक आपापल्या कर्तव्यांमध्ये तत्पर राहून, भगवंताची भक्ती करतात आणि सर्वत्र सुख, समृद्धी व पवित्रता नांदते.