द्विजश्रेष्ठांनो, या विश्वाची अद्भुत रचना ऐका. या भूमंडलात सात द्वीपांची निर्मिती झाली आहे—त्यांची नावे आहेत: जांबू, प्लक्ष, शाल्मल, कुश, क्रौंच, शाक आणि सातवा पुष्कर. हे प्रत्येक द्वीप सात महासागरांनी वेढलेले आहेत, आणि त्या महासागरांचे प्रकार आहेत: क्षारसागर (मीठाचा), इक्षुरससागर (ऊसाच्या रसाचा), सुरासागर (मद्याचा), सर्पिसागर (तुपाचा), दधीसागर (दहीचा), क्षीरसागर (दुधाचा), आणि जलसागर (पाण्याचा). या सर्व द्वीपांच्या मध्यभागी जांबूद्वीप आहे. त्या जांबूद्वीपाच्या अगदी मध्यभागी सुवर्णमय मेरू पर्वत उभा आहे. मेरू पर्वताची उंची चौर्याऐंशी हजार योजन आहे; त्याचा सोळा हजार योजनाचा भाग पृथ्वीखाली आहे, तर शिखरावर तो बत्तीस हजार योजन विस्तारतो. त्याच्या पायथ्याशी तो सोळा हजार योजन व्यापतो. हा पर्वत पृथ्वीच्या कमळाच्या कुडीसारखा दिसतो, आणि त्याचा आकारही तसाच आहे. या मेरू पर्वताच्या दक्षिणेस हिमवत, हेमकूट आणि निषध हे प्रदेशपर्वत आहेत. उत्तरेस नील, श्वेत आणि श्रृंगी हे पर्वत आहेत. यापैकी दोन पर्वत प्रत्येकी एक लाख योजन लांबीचे आहेत, उरलेले प्रत्येक दहा हजारांनी कमी आहेत. त्यांची उंची दोन हजार योजन असून, रुंदीही तितकीच आहे. मेरूच्या दक्षिणेस प्रथम भारत प्रदेश आहे, त्यानंतर किम्पुरुष आणि हरिवर्ष हे प्रदेश येतात. उत्तरेस रम्यक, हिरण्मय आणि उत्तरेकडील कुरू हे प्रदेश आहेत. या सर्व प्रदेशांची लांबी प्रत्येकी नऊ हजार योजन आहे. या सर्वांच्या मध्यभागी इलावृत प्रदेश आहे आणि त्याच्या मध्यभागी सुवर्ण मेरू पर्वत उठून दिसतो. मेरूच्या चारही बाजूंनी इलावृत प्रदेश पसरलेला आहे, त्याची रुंदीही नऊ हजार योजन आहे. या प्रदेशात चार महान पर्वत आहेत, जे मेरूच्या आधारस्तंभासारखे आहेत—प्रत्येक दहा हजार योजन रुंद. पूर्वेस मंदर, दक्षिणेस गंधमादन, पश्चिमेस विपुल, आणि उत्तरेस सुपार्श्व हे पर्वत आहेत. या पर्वतांवर कदंब, जांभूळ, पिंपळ आणि वड अशी विशाल झाडे उगवतात. या पर्वतांवरील झाडे अकराशे योजन उंच आहेत आणि त्यांना पर्वतराज म्हणतात. या झाडांपैकी जांभूळ झाडामुळेच या द्वीपाचे नाव जांबूद्वीप पडले आहे. त्या जांभूळ झाडाची फळे मोठ्या हत्तीइतकी मोठी असतात, ती फळे पर्वताच्या उतारांवर पडून सडतात आणि त्यांचा रस सर्वत्र पसरतो. त्या रसापासून प्रसिद्ध जांबूनदी नावाची नदी निर्माण होते, आणि त्या प्रदेशातील लोक ती प्यायला वापरतात. या अमृतासमान पाण्यामुळे त्यांना न थकवा, न वास, न वार्धक्य, न इंद्रियांची क्षीणता—काहीच त्रास होत नाही. जेव्हा या नदीचा रस काठावर येतो आणि मंद वाऱ्याने सुकतो, तेव्हा तो जांबूनद नावाचे सुवर्ण बनतो, जे सिद्ध पुरुषांच्या अलंकारांसाठी योग्य असते. मेरूच्या पूर्वेस भद्राश्व, पश्चिमेस केतुमाल हे दोन प्रदेश आहेत, आणि त्यांच्या मध्ये इलावृत प्रदेश आहे. पूर्वेस चित्ररथ नावाचे वन, दक्षिणेस गंधमादन, पश्चिमेस वैभ्राज, आणि उत्तरेस प्रसिद्ध नंदन वन आहे. देवतांना नेहमी प्रिय असलेली चार सरोवरे आहेत—अरुणोद, महाभद्र, असितोद आणि समानसम. मेरूच्या पूर्वेस शांतवान, चक्रकुंज, कुररी, माल्यवान आणि वैकंक हे प्रमुख केसरी पर्वत आहेत. दक्षिणेस त्रिकूट, शिशिर, पतंग, रुचक, निषध इत्यादी पर्वत आहेत. पश्चिमेस शिखिवास, सवैदूर्य, कपिल, गंधमादन आणि जानुधी हे केसरी पर्वत आहेत. मेरूच्या आसपासच्या प्रदेशात, जठरपासून सुरू होणारे शंखकूट, ऋषभ, हंस, नाग इत्यादी पर्वत आहेत. उत्तरेस कालंजरपासून सुरू होणारे केसरी पर्वत आहेत, आणि तिथे चौदा हजार योजन विस्तारलेले एक महानगर आहे. मेरूच्या वर, स्वर्गात, ब्रह्मदेवाचे नगर आहे, जे आठही दिशांना आणि त्यांच्या मध्ये पसरलेले आहे. तिथे इंद्र आणि इतर लोकपालांची प्रसिद्ध महानगरे आहेत, जी विष्णूच्या पायांपासून उत्पन्न होतात आणि चंद्रलोकापर्यंत पसरतात. ब्रह्मनगरीच्या आजूबाजूने गंगा आकाशातून खाली पडली; तिथे पडल्यावर तिने चार दिशांना आपली विभागणी केली—त्यांची नावे आहेत: सीता, अलकनंदा, चक्षुस् आणि भद्रा. प्रथम सीता आकाशातून पर्वतावरून पर्वतावर जाते. पूर्वेकडे भद्रा सरनव महासागराकडे जाते; दक्षिणेकडे अलकनंदा भारतभूमीत प्रवेश करते आणि सात शाखांमध्ये विभागून समुद्राकडे जाते. चक्षुस् पश्चिमेकडील पर्वत ओलांडते आणि केतुमाल प्रदेशाकडे पश्चिम समुद्रात मिळते. भद्रा उत्तरेकडील पर्वत आणि उत्तर कुरू प्रदेश ओलांडून उत्तरेकडील महासागरात पोहोचते. अनिल आणि निषध या दोन पर्वतश्रेणी दक्षिण आणि उत्तर दिशेला आहेत; मल्यवत आणि गंधमादन हे पर्वत अनुक्रमे पूर्व आणि पश्चिमेस आहेत. या पर्वतश्रेणींमध्ये मेरू, कमळाच्या दांडासारखा, स्थित आहे. भारत, केतुमाल, भद्राश्व आणि कुरू ही भूमी त्याच्या आसपास आहे. जगाच्या पर्वताची पाने म्हणजेच प्रदेश, सीमा पर्वतांच्या बाहेर आहेत. जठर आणि देवकूट हे सीमा पर्वत आहेत. अनिल आणि निषध हे दक्षिण आणि उत्तर दिशेला आहेत; गंधमादन आणि कैलास पूर्व आणि पश्चिमेस आहेत. हे पर्वत ऐंशी योजन लांबीचे असून, समुद्राच्या आत आहेत. निषध आणि परियात्र हे दोन्ही सीमा पर्वत आहेत. अनिल आणि निषध हे पर्वत दक्षिण आणि उत्तर दिशेला मेरूच्या पश्चिमेसही आहेत, जसे पूर्वेस आहेत. त्रिशृंग आणि जरुधी हे प्रदेशांचे उत्तरेकडील पर्वत आहेत; हे पर्वत पूर्व-पश्चिम दिशेला समुद्राच्या आत विस्तारले आहेत. अशा प्रकारे हे संपूर्ण भूमंडल, पर्वत, प्रदेश आणि नद्यांचे अद्भुत स्वरूप आहे, जे दिव्य आणि पवित्र आहे.